De door de mens veroorzaakte klimaatverandering maakte de droogte die Zuid-Europa dit voorjaar trof 10 keer waarschijnlijker. Dat besluiten klimaatwetenschappers van het collectief World Weather Attribution. Die droogte leidde tot verwoestende zomerbranden in onder andere Turkije, Griekenland en Cyprus. Als de klimaatverandering zich verder doorzet, dreigen zulke megabranden nog veel alledaagser te worden dan ze vandaag al zijn.
Klimaatverandering doet Zuid-Europa 10 keer vaker uitdrogen, en dat leidt tot historische megabranden
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Het Europese bosbrandseizoen is dit jaar uitzonderlijk vernietigend. Maar is dat te wijten aan de klimaatverandering en zo ja, in welke mate? Het wetenschappelijk collectief World Weather Attribution (WWA), een samenwerking van verschillende onderzoeksinstellingen en universiteiten over de hele wereld, probeert die vraag te beantwoorden.
Het WWA focuste specifiek op Turkije, Griekenland en Cyprus. In Turkije ging er alleen al in juli bijna 60.000 hectare land in vlammen op. Het vuur kostte 17 mensen het leven en 50.000 inwoners moesten geëvacueerd worden.
In Cyprus werd dan weer 1 procent van het hele grondgebied verwoest, en moest er in 14 dorpen geëvacueerd worden. In Griekenland brandde onder ander het eiland Kytera voor de helft af.
Het WWA besluit dat de droogte die die 3 landen dit voorjaar trof, 10 keer waarschijnlijker is geworden door de klimaatverandering. In de huidige omstandigheden, bij een opwarming van 1,3 graden Celsius in vergelijking met pre-industriële tijden, zullen gelijkaardige omstandigheden zich 1 keer om de 10 jaar voordoen.
Wat is het World Weather Attribution? Het WWA een internationaal samenwerkingsverband van klimaatwetenschappers. Het specialiseert zich in snelle klimaatwetenschap wanneer zich een natuurramp heeft voorgedaan, zoals een bosbrand of een overstroming. Zo willen ze het publiek informeren over de rol die de klimaatverandering daarin gespeeld heeft. Deze specifieke studie werd uitgevoerd door 19 klimaatwetenschappers uit Turkije, Griekenland, Nederland, Zweden, Denemarken, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.
Daarmee is het hoogst uitzonderlijke bijna normaal geworden. In een wereld zonder klimaatverandering deden gelijkaardige omstandigheden zich slechts 1 keer om de 100 jaar voor. Dat is niet eens 1 keer per mensenleven.
Bovendien werden de branden ook 22 procent intenser door de combinatie van droogte, hitte en wind.
"Brandweer nu al op zijn limiet"
Die vaststellingen zijn slechts een tussenstand bij de huidige stand-van-zaken. Want naarmate de wereld broeikasgassen blijft uitstoten, holt de klimaatverandering verder door en zullen zulke droogtes zich nog vaker voordoen dan vandaag al het geval is.
Dat blijkt uit berekeningen die het WWA maakte met klimaatmodellen, zeg maar klimaat-computerprogramma's. Momenteel, met het huidige beleid, stevenen we af op een opwarming van 2,7 graden Celsius. In die omstandigheden zouden gelijkaardige, tienjaarlijkse droogtes nog 6 keer vaker voorvallen dan vandaag.
Theodore Keeping, onderzoeker aan het Imperial College in Londen, noemt de resultaten "verontrustend". "De nieuwe, extreme bosbranden die we vandaag al zien bij een opwarming van 1,3 graden Celsius, duwen de brandweerdiensten nu al tot hun limieten." Hij roept landen op om sneller af te stappen van fossiele brandstoffen.
Niet meer maar wel grotere branden
De klimaatverandering leidt niet tot méér natuurbranden, maar wel tot veel grotere. Dat komt doordat de drogere en hetere voorjaarsperiodes de vegetatie uitdrogen en zo de ideale omstandigheden creëren voor vuur. In het Middellandse Zeegebied valt er tegenwoordig 's winters 14 procent minder regen dan vroeger.
In zulke omstandigheden is er weinig nodig om bosbranden te doen ontstaan. Het doet er dan weinig toe of die branden het gevolg zijn van natuurlijke oorzaken of van menselijk toedoen (bijvoorbeeld uit de hand gelopen vuurtjes die door boeren zijn aangestoken, of brandstichting). Het resultaat zijn megabranden die hogere temperaturen halen, moeilijker te bestrijden zijn en enorme stukken bos vernietigen.
Bovendien is het landschap in het Middellandse Zeegebied de laatste decennia stevig veranderd, vertelde bosecoloog Bart Muys (KU Leuven) in juli in De Ochtend. Doordat veel inwoners er het platteland verlaten en naar de stad trekken, is daar nieuw bos ontstaan dat vroegere, versnipperde stukjes verbindt.
Dat kan goed nieuws zijn voor het ecosysteem, maar er vallen ook drempels weg die natuurbranden vroeger tegenhielden.
1 miljoen hectare Europese natuur afgebrand
Dit jaar is al meer dan 1 miljoen hectare Europese natuur in vlammen op gegaan, vergelijkbaar met een derde van het Belgische grondgebied.
Dat is een record sinds het begin van de metingen en 4 keer meer dan gemiddeld in deze tijd van het jaar. Vooral het Iberisch schiereiland kreeg het hard te verduren. In Spanje en Portugal ging er 674.000 hectare in vlammen op.
Volgens de meest recente gegevens veroorzaakten die branden 38 miljoen ton CO2. Dat is in de grootteorde van de jaarlijkse uitstoot van Denemarken, of anderhalf keer die van Kroatië. Zo drijven de bosbranden, die door de klimaatverandering aangevuurd worden, diezelfde klimaatverandering verder aan.
