Omstreden bomenkap in Antwerpen stilgelegd na crisisoverleg op Schoon Verdiep: "Timing en communicatie konden beter"

Urenlang was er op en rond het Antwerpse stadhuis spoedoverleg tussen coalitiepartners Vooruit en N-VA. Volgens onze bronnen was ook Groen daarbij betrokken. De partij bestuurt mee in de districten Deurne en Borgerhout waar bomen gekapt worden.

De inzet van het overleg was de chaotische aanpak van die bomenkap. Bevoegd schepen Koen Kennis (N-VA) had sinds de start nog niet gereageerd. Hij was dagenlang kop van Jut voor de buurtbewoners, actiegroepen en oppositiepartijen PVDA en Groen. Opvallend: ook uit de eigen coalitie kwam er kritiek van Vooruit, en ook uit de eigen partij van de districtsburgemeester van Deurne Tjerk Sekeris (N-VA).

In de late namiddag heeft het stadsbestuur daarom besloten om de bomenkap tijdelijk stop te zetten. Koen Kennis reageert voor het eerst. "In het belang van de voortgang van de werken waarbij we inzetten op vergroening en betere mobiliteit, willen we nu de rust doen weerkeren", aldus schepen Kennis. 

De werken zullen in een volgende fase opnieuw starten. Wanneer dat juist is, is momenteel niet duidelijk. "De gemoederen zijn de afgelopen dagen erg verhit geraakt, deels door een gebrek aan informatie en communicatie", zegt Kennis. "Deze escalatie hadden wij niet voorzien en mogelijk had een betere timing en benadering door alle partijen dit kunnen voorkomen."

Kennis benadrukt het einddoel van de werkzaamheden. "Ik blijf graag benadrukken dat het eindresultaat, met 148 extra bomen, 2000 m² vergroening, nieuwe fietspaden, verkeersveiligere straten en een essentiële uitbreiding van ons openbaar vervoersaanbod, een aanzienlijke verbetering zal zijn voor zowel de buurt als de hele stad", klinkt het.  

Om te begrijpen wat er nu gebeurt in Deurne-Zuid moeten we eerst in de geschiedenis van de Antwerpse tram duiken. Want, van oudsher rijdt de Antwerpse tram maar in één richting. In Gent, Brussel of talloze andere Europese steden rijdt de tram in 2 richtingen met aan elke kant van het voertuig een zitje voor de bestuurder. Maar niet in Antwerpen en dus moet de tram aan zijn eindpunt een keerlus gebruiken om het traject in de andere richting te kunnen afleggen.

In alle stilte rijden er in Antwerpen intussen splinternieuwe tweerichtingtrams. Die dus geen keerlus nodig hebben. Maar De Lijn vindt het geen goed idee om die in te zetten in Deurne-Zuid. De vergunning om de werken voor de keerlus uit te voeren blijft voorlopig overeind, maar de bomen dus niet.  

Zo'n keerlus is vanzelfsprekend een scherpe bocht van het tramspoor. En iedereen die in de buurt van zo'n lus woont, weet dat het keren van de tram niet geruisloos verloopt, ook niet om half 6 's morgens als de eerste trams uitrijden.

Decennialang lag de keerlus in Deurne-Zuid ter hoogte van Eksterlaar, midden in een woongebied. Jarenlang hebben trams 11 en 8, later tram 9 er hun rondjes gedraaid. Met inderdaad het snerpende geluid van de wielen die tegen de sporen schuren. Maar dat was dus geen verrassing voor wie daar kwam wonen. Of toch niet voor iedereen, want plots stond het opdoeken van de lus in het verkiezingsprogramma van de N-VA voor het district Deurne.

Bij De Lijn had men wel oren naar de argumenten. Plots werd de historische keerlus van Eksterlaar als 'onveilig' bestempeld. Het is niet helemaal duidelijk waarom juist, maar intussen is de lus al een tijd buiten gebruik. Voorlopig zonder alternatief en dus moeten de trams draaien op andere lussen een eind uit de buurt.

Het alternatief van De Lijn is de oorzaak van het huidige protest. In plaats van een lus met geluidsoverlast wil men de tram geleidelijk laten draaien. Daarvoor moeten er sporen komen in 2 brede straten waar er nu nog geen liggen. En daarvoor moeten er dus bomen verdwijnen en moet er een alternatief gevonden worden voor de wekelijkse markt.

Wat volgt is een jarenlange saga van vergunningsaanvragen, beroepsprocedures, petities en talloze protestacties. Bij de lokale verkiezingen vorig jaar bleken de meeste partijen tegen de aanleg van de lus. Toen in het najaar moest gestemd worden over de uiteindelijke vergunning, ging Vooruit overstag en steunde ze coalitiepartner N-VA.

Tot nu dus, want bomen vellen op een zomerse dag in de schoolvakantie bleek geen schitterend plan. De commotie rond het vellen van zieke bomen op de Charlottalei aan het Stadspark enkele jaren geleden had een wijze les moeten zijn. Niet dus, wél de botte bijl of beter de kettingzaag en de politie die optreedt alsof ze klimaatactivisten van de landingsbaan in de vlakbij gelegen luchthaven wil vegen.

Resultaat: zeventigers die voor de camera tegen de grond gewerkt worden en moeten afgevoerd worden naar het ziekenhuis. Nationale mediabelangstelling en 1 partij die veel garen spint bij het hele gebeuren. En dat is de PVDA, de grootste oppositiepartij in Antwerpen. Die moet niet veel lessen krijgen in mediastrategie. Fractieleidster Manal Toumi werd voor het oog van de camera's opgepakt door de politie.

De dominante rol van de PVDA in dit spektakel betekent een mateloze frustratie voor Groen. Want het is die partij die al jarenlang het burenprotest steunt en het onderwerp als eerste op de politieke agenda heeft geplaatst. Later sloot de PVDA daarbij aan.

Het is de politisering van het protest die bij mobiliteitsschepen Koen Kennis (N-VA) werkt als de letterlijke rode lap op een stier. Op vijf jaar van de volgende lokale verkiezingen maakt de schepen zich weinig zorgen over de perceptie. En de Charlottalei leert hem dat het eindresultaat de oorspronkelijke kritiek fors doet vervagen.

En toch groeien de bomenkap en de keerlus uit tot een politiek probleem. Want coalitiepartner Vooruit distantieert zich openlijk van de manier waarop dit gebeurt. Die publieke tweespalt tussen de coalitiepartners was er ook al eind juni toen Vooruit een motie steunde van Groen over Gaza. Dat gebeurt allemaal in het eerste jaar van de nieuwe bestuursperiode en belooft weinig goeds voor de samenhang van deze coalitie in de nabije toekomst.

Burgemeester Els van Doesburg is deze week opnieuw aan de slag gegaan na haar zwangerschapsverlof. Ze mag meteen vol aan de bak om deze brand te blussen. Benieuwd hoe de sfeer zal zijn op de Bollekesfeesten volgend weekend als de schepenen achter de tapkraan gaan staan.

Ook in de eigen partij rommelt het. Want ook de N-VA in Deurne is niet te spreken over wat er gebeurd is. Groen was niet nodig om op stedelijk niveau een meerderheid te vormen. Maar in veel districten was dat wel zo en bestuurt de partij samen met Vooruit en de N-VA, ook in Deurne. En Groen dreigt ermee om daar uit de coalitie te stappen.

Daarom is er vandaag spoedoverleg tussen N-VA schepen Kennis en Vooruit. De volgende gemeenteraad is pas op 29 september. Maar of de gemoederen tegen dan bedaard zullen zijn, is onzeker. Dat zal ook afhangen van de houding van N-VA op Vlaams en federaal niveau in het Gaza-conflict.

De reden dat het nu allemaal snel moet gebeuren zonder veel tijd voor overleg, heeft wellicht te maken met een andere keerlus, die van tramlijn 11. Die is al enkele jaren buiten dienst door een grootschalige heraanleg van de zogenoemde stadslus in de oude binnenstad. Die nadert zijn voltooiing en dan zou, in theorie, tram 11 weer kunnen uitrijden.

Maar die lijn heeft zijn eindpunt aan de Groenenhoek bij het station van Berchem. Die lus wordt nu gebruikt door lijn 4 na het elimineren van de lus aan Eksterlaar. En er is geen plaats om daar 2 tramlijnen te laten keren. Dus dat is een goede reden om snel werk te maken van de nieuwe keerlus, al lijkt het onhaalbaar om die klus snel te klaren.