Protest tegen bomenkap in Antwerpen krijgt steun van experts: "Onze liefde voor bomen zit diepgeworteld"

Met zo’n 100 waren ze, de bewoners op de grens van Deurne en Borgerhout die vanochtend vroeg verzamelden om te protesteren tegen de bomenkap in hun buurt. Ze deden dit al voor de vierde dag op rij. "We maakten een menselijke ketting als signaal dat we het niet acceptabel vinden hoe dit wordt aangepakt", legde Lode Daelemans van het buurtcomité Het Juiste Spoor uit.

Wanneer bomen gekapt worden, is protest nooit ver weg. Dat weet ook Bart Backaert, die 40 jaar bij de Groendienst in Aalst werkte, waarvan 20 als diensthoofd. Bomen zijn zijn grote passie: hij reist de wereld rond op zoek naar de meest bijzondere exemplaren en geeft geregeld lezingen. Volgens hem brengen zowel gevoel als praktische bekommernissen mensen in beweging.

"Bomen bieden schaduw en zorgen zo voor verkoeling in de stad. Tijdens een droge, hete zomer zoals deze ben je blij met bomen in je straat, het temperatuurverschil is onwaarschijnlijk groot. Ook aandacht voor het klimaat speelt wellicht mee, en natuurlijk het uitzicht van je buurt. Als je al 30 jaar vanuit je raam op een groene kruin hebt gekeken, is het heel pijnlijk wanneer plots een naakt plein overblijft."

Onze liefde voor bomen zit diep in ons geworteld, zegt Backaert. "Daarvoor kunnen we teruggaan tot de Kelten en Germanen, waarbij druïden en andere priesters zogezegd via bomen communiceerden met de boven- en onderwereld. Het katholicisme heeft geprobeerd dat sentiment eruit te krijgen, maar dat lukte nooit helemaal."

Het maakt dat in heel wat buurten bomen worden gezien als deel van de gemeenschap. "Het gebeurt geregeld dat ik word aangesproken wanneer ik een mooie boom sta te fotograferen. Buurtbewoners vertellen over de geschiedenis van de boom, halen zelfs foto’s van jaren geleden tevoorschijn. Dat zijn geen hippies, mocht je dat denken. Ze hebben simpelweg een band met dat stukje natuur in hun omgeving, beschouwen het bijna als een individu."

Dat is voor heel wat ruimtelijke planners wel een ander verhaal, vindt hij. "Te vaak merk ik in de heraanleg van straten en pleinen hoe bomen als een object worden beschouwd, als een lantaarnpaal. Je haalt ‘m weg en zet even verderop een andere in de plaats. Zo werkt dat niet in de natuur. Het kost veel tijd én geld om een nieuwe boom te doen groeien, zeker in een stadsomgeving. Bovendien heeft het jaren nodig voordat ze weer effect hebben op het klimaat."

Dat vindt ook Pieter Van den Broeck, professor ruimtelijke planning en duurzame ontwikkeling aan de KU Leuven. Hij is streng voor de manier waarop lokale overheden hun dorpen en steden vormgeven zonder natuur en buurtbewoners te integreren.

"Natuurlijk roept het kappen van bomen emoties op, maar dat wegzetten als ‘not in my backyard’ – alsof mensen alleen maar bezwaar maken wanneer het hun eigen buurt treft – is een al te makkelijke reflex van politici. Veel mensen maken zich oprecht zorgen om natuur en leefkwaliteit, ook buiten hun eigen buurt. Het gaat niet om klein eigenbelang, maar om een gebrek aan echte participatie."

Alleen al in Antwerpen stapelen de omstreden dossiers zich op. Voor de fietsostrade in Berchem kwamen er 1.000 bezwaarschriften binnen. Het parkeerbeleid in de Damwijk lokte 728 handtekeningen uit. Tegen de vernieuwing van de bruggen aan de E313 werden 750 bezwaren en 2 petities ingediend, de nieuwe vergunning voor de luchthaven in Deurne leverde meer dan 4.000 bezwaren op. Volgens buurtbewoners plant de stad kap- en sloopwerken zonder overleg, en worden plannen nadien nooit bijgestuurd.

"Overheden houden te weinig rekening met wat er lokaal speelt", gaat Van den Broeck verder. "Ze kennen de energie niet, roeren in een potje dat ze niet begrijpen. Nochtans vind je in zowat alle buurten goed geïnformeerde burgers, mensen met dossierkennis, die zich verdiepen in stedenbouwkundige en milieuwetgeving. Het is niet zo moeilijk om je daar als bestuur voor open te stellen."

Lokale besturen zouden gebaat zijn bij meer inspraak van burgers, meent hij. "Er zijn tal van voorbeelden van bewonersgroepen die hun buurt verzorgen: ze onderhouden braakliggende terreinen, houden paden vrij, ruimen afval op en verzorgen stukjes natuur. Ze nemen spontaan taken van de overheid over. Dat wil je toch stimuleren? In plaats daarvan worden er ongegeneerd nieuwe bouwprojecten op zulke plekken neergepoot."

Het is ook maar de vraag welke meerwaarde de bewoners van Deurne en Borgerhout halen uit de tramkeerlus die er wordt aangelegd. "Voor de stad is die duidelijk, maar voor de buurt? Krijgt die een beter openbaar vervoer, een mooier openbaar domein? Als een wijk erop achteruitgaat, moeten politici dan opkijken als daar protest tegen komt?"

Van den Broeck hekelt de manier waarop tegenwoordig steeds sneller de politie wordt ingezet om acties in de kiem te smoren. "Velen herleiden democratie tot het deelnemen aan verkiezingen, maar wat er in de jaren tussenin gebeurt – mensen die samenkomen, dossiers aanleggen, actie voeren – dát is democratie. Democratie die zomaar de kop in wordt gedrukt. Als je als overheid dat niet wil horen of zien, is repressie het enige middel dat overblijft."