De voorbije nacht, om half 3 Belgische tijd, werd in Frans-Guyana een nieuwe Europese weersatelliet gelanceerd. De nieuwe satelliet MetOp-SG A1 zal elke dag opnieuw de hele wereld in kaart brengen. Dat moet een hele waaier aan belangrijke informatie opleveren die belangrijk is voor weersvoorspellingen, stormwaarschuwingen en klimaatonderzoek. Zo zal de nieuwe satelliet Europa wat minder afhankelijk maken van de VS voor wetenschappelijk onderzoek.
Nieuwe weersatelliet maakt Europa minder afhankelijk van Amerikaanse dominantie in de ruimte
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Vorige week onthulde de Amerikaanse publieke omroep NPR dat president Trump 2 belangrijke instrumenten voor klimaatmetingen in de ruimte wil uitschakelen. Als het daadwerkelijk zover zou komen, zou dat ook "enorme gevolgen" hebben voor Europa, waarschuwde Inge Jonckheere van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA toen.
"Heel veel weersvoorspellingen en cruciale data over weersextremen zijn in gevaar", zei ze. "ESA heeft ook weersatellieten, maar voor sommige gegevens zijn we afhankelijk van Amerikaanse satellieten, bijvoorbeeld als het gaat om bosbranden, zeespiegelstijging..."
De wetenschappelijke wereld zit gewrongen met die afhankelijkheid van de Amerikanen voor informatie die zo cruciaal is in de strijd tegen de klimaatverandering. Daarom is het belangrijk dat Europa zoveel mogelijk zijn eigen data kan verzamelen.
Toegang tot de ruimte
Net dat wordt de opdracht van de MetOp-SG A1-satelliet, voluit Meteorological Operational Satellite Second Generation A1, die de voorbije nacht gelanceerd werd.
De MetOp-SG A1 is nog maar de eerste van 6 MetOp-satellieten van de tweede generatie. Die zullen verouderde MetOp-satellieten vervangen die nu nog om de aarde heen draaien. Ze zullen 8,5 jaar meegaan.
De lancering van Ariane 6 vanop het platform van ESA in Kourou, in Frans-Guyana, verliep vlekkeloos
"De timing van de lancering is niet politiek gekozen", benadrukt Jonckheere wanneer we haar opnieuw opbellen. "De ontwikkeling van deze satelliet heeft 10 jaar geduurd, en is nu eenmaal net afgelopen."
"Meer dan ooit is hij superbelangrijk voor onze onafhankelijkheid. Iedereen vindt het maar vanzelfsprekend dat we die klimaat- en weerdata hebben. Maar wat als NASA (de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie, red.) Europa straks zwaarder laat betalen voor die informatie? Ook de budgetten van NASA zullen immers sterk gereduceerd worden."
En er is ook nog zoiets als de access to space, de toegang tot de ruimte. Het zou weleens kunnen dat die de volgende jaren minder vanzelfsprekend wordt. Ook daarom is het goed dat de satelliet nu al gelanceerd is.
"Momenteel heeft Europa slechts één lanceerbasis, in Kourou in Frans-Guyana. Dat is niet zo praktisch. Voor de rest hangen we vooral af van Elon Musk (de controversiële CEO van het ruimtevaartbedrijf SpaceX, red.). Tot voor kort zat dat goed, maar wat als hij nu plots een paar miljard dollar extra vraagt voor een lancering? Dat geld heeft Europa niet."
Hele aarde scannen op één dag
Tot daar de geopolitieke achtergrond. Maar wat zal de nieuwe weersatelliet nu precies doen?
"Het is een hele boterham", zegt Jan Verbesselt, ruimtevaartexpert bij Belspo. "De satelliet bevat het Sentinel-5-instrument. Dat is uniek omdat het dagelijks de samenstelling van de atmosfeer kan meten, en dat over de hele wereld."
Sentinel-5 is nog maar 1 van de 6 meetinstrumenten die mee de lucht in gaan met de nieuwe weersatelliet. Die zullen op 800 kilometer hoogte om de aarde draaien in een baan om de polen. Voortdurend zullen ze "foto's" maken van de aarde met een resolutie van 0,5 tot 25 kilometer.
"Ondertussen draait de aarde om zijn as. Zo kan je op één dag de hele aarde scannen, alsof je met een borstel over het aardoppervlak zou vegen", legt Verbesselt uit. "Dat zal de dekking van bijvoorbeeld stikstofdioxide of methaan over de hele wereld veel nauwkeuriger in kaart brengen."
En dat zal op zijn beurt belangrijke klimaatinformatie opleveren. "Neem nu de olie- en gasindustrie: die kampt vaak met methaanlekken. Wel, die lekken zullen veel nauwkeuriger gelokaliseerd kunnen worden. Hetzelfde geldt voor de uitstoot van de scheepvaart of industriële clusters."
Het nieuwe Sentinel-5-meetinstrument heeft een resolutie van 7 kilometer. Dat is op zich te klein om een individueel schip te lokaliseren. Maar door de gegevens van Sentinel-5 te combineren met die van de broertjes Sentinel-2 en Sentinel-3, die al een tiental jaar in een baan om de aarde zweven, kan dat wel. Die kunnen immers tot op enkele tientallen meters nauwkeurig "kijken".
Niet dat MetOp-SG A1 zich enkel bezig zal houden met vervuiling. Ook vulkanische activiteit, aardbevingen en -verschuivingen, de moerassen, de permafrost en het zeeoppervlak zullen gemonitord worden.
Al die informatie kan gebruikt worden voor klimaatplannen, maar ook voor weersvoorspellingen of stormwaarschuwingen.
Belgische ruimtevaartindustrie
Het is de tweede keer dit jaar dat ESA een weersatelliet lanceert, in samenwerking met EUMETSAT. En da's uitzonderlijk. Alleen in 2012 werden er ook al eens 2 in hetzelfde jaar gelanceerd. Het aantal lanceringen gaat vooral het laatste decennium in stijgende lijn.
De Belgische ruimtevaartindustrie mag trots zijn op haar bijdrage, ook wat betreft de nieuwe weersatelliet. Bedrijven als Spacebel, CSL, Telespazio en 3M hebben mee de meetinstrumenten ontworpen, datasimulatoren gebouwd en software ontwikkeld.
"De Belgische rol is niet te onderschatten: onze industrie heeft actief bijgedragen", klopt Arnaud Vadja op, voorzitter van Belspo, zich op de borst. "En ons land zal ook actief blijven, want wetenschappelijke instellingen zoals het KMI, BIRA en VITO zullen met de data aan de slag gaan. België toont zo opnieuw dat we ook internationaal een grote rol spelen qua ruimtevaart."
