Online is heel wat opschudding ontstaan over een beeld van een fotograaf die een groep mensen met lege kookpotten in Gaza filmt. De fotograaf die we aan het werk zien, wordt verweten het beeld "in scène te hebben gezet". De beelden zijn wel degelijk gemaakt bij een voedselverdeelpunt. Verder is er geen bewijs om aan te nemen dat de situatie gemanipuleerd is.
Bewijst dit beeld dat Gaza-fotograaf lijden "in scène zet"? Neen, dit is wat we weten
In het kort
Wat? Op sociale media is er controverse over een beeld waarin een gehurkte fotograaf mensen met uitgestoken armen en lege potten in beeld brengt. “In scène gezet”, roepen pro-Israëlische accounts.
Maar? Er is voorlopig geen reden om te twijfelen aan de authenticiteit van de beelden. Op de locatie van de beelden is wel degelijk sprake van een voedselverdeelpunt, waar mensen wachten op eten. Foto’s met andere invalshoeken tonen de aanwezigheid van meerdere fotografen én eten. Zowel mannen, vrouwen als kinderen staan er te wachten op het eten.
Het beeld met links een gehurkte fotograaf en rechts een groep mensen met lege kommen gaat viraal. De reden? Het Duitse tijdschrift Bild beschuldigt de fotograaf “Hamas-propaganda te ensceneren”.
Wat er precies in scène wordt gezet, daar blijft het artikel vaag over. Maar de boodschap wordt snel overgenomen door veelal pro-Israëlische accounts die op verschillende manieren zeggen dat de situatie “in scène is gezet”.
"Weet u nog, die foto in de kranten met zielige mensen die smeken om eten? Het is allemaal fake”, klinkt het in sommige berichten . Andere media zeggen dan weer "dat er fotografen te zien zijn die de inwoners van Gaza opdragen om te poseren alsof ze in de rij staan voor eten.”
En zelfs Isaac Herzog, de president van Israël, spreekt op zijn X-account over een PR-campagne. "Je ziet een fotograaf Gazanen in scène zetten (sic.) om te tonen dat ze voedsel te kort hebben. Er is voedsel, achter hen, dit is een poging tot enscenering.”
Maar wat weten we over het beeld?
Foto is gemaakt aan voedselbedeling
Waar komt deze foto vandaan? Bild baseerde zich voor zijn artikel losjes op een eerdere publicatie bij de Duitse krant Süddeutsche Zeitung . In het onderschrift van de foto bij Süddeutsche Zeitung wordt fotograaf Khames Alrefi bij het Turske persagentschap Anadolu Agency (AA) vermeld.
Via zijn naam vinden we op de website van Anadolu inderdaad het originele beeld terug. Het maakt deel uit van een reeks foto’s en een video over het werk van nog een andere fotograaf, Anas Zayed Fteiha, op 24 juli. Hij is de fotograaf die we ook gehurkt in beeld zien. (In de video hieronder zien we Fteiha rond 2:46 een voedselbedeling - van dezelfde dag als de intussen beroemde foto - in beeld brengen.)
Ook een andere foto uit de reeks maakt duidelijk dat Fteiha wel degelijk bij een voedselbedelingspunt is op 24 juli (zie foto hieronder). We zien trouwens dat daar meerdere fotografen aanwezig zijn.
Andere nieuwsorganisaties hebben beelden gemaakt van een voedselbedeling op diezelfde plek op verschillende momenten de voorbije periode.
Op de website van Anadolu zijn ook de beelden terug te vinden die Fteiha die dag zelf gemaakt heeft; het gaat om een video, geen foto. Daarin toont Fteiha mannen, vrouwen en kinderen die wachten op voedsel, alsook mensen die voedsel krijgen. (In de video hieronder zie je de beelden die Fteiha op 24 juli zelf draaide tijdens de voedselbedeling.)
Zowel bij Süddeutsche Zeitung als bij de Israëlische overheid klinkt het dat de mensen niet voor een voedselbedeling zouden wachten, maar naar een fotograaf kijken. De context toont aan dat dit helemaal geen tegenstelling hoeft te zijn. De mensen kijken naar een fotograaf, Fteiha, bij een voedselbedeling. Uit meerdere beelden blijkt overigens dat hij niet de enige fotograaf daar is.
Waarom kloppen de beschuldigingen niet?
De beschuldigingen naar aanleiding van de foto blijven doorgaans vaag. Zo zegt de Duitse krant Süddeutsche Zeitung onder de foto dat “het feit dat deze mensen hun potten voorhouden aan een fotograaf in plaats van aan een voedselbank, niet betekent dat de foto de realiteit in Gaza niet weergeeft.”
Het eerste deel van de uitspraak klopt niet, want de mensen staan wel degelijk aan een voedselbedeling. Volgens de Israëlische factcheckers van FakeReporter vonden er op die locatie de voorbije weken overigens geregeld voedselbedelingen plaats.
Het Duitse tijdschrift Bild voegt er nog aan toe dat Fteiha zijn beelden zelf niet verspreidt omdat hij zou verkiezen vrouwen en kinderen te tonen, terwijl aan de voedselbedeling vooral mannen te zien zouden zijn.
Ook dat is niet juist. Zoals we hierboven al hebben aangetoond, staan op de website van Anadolu wel degelijk zijn beelden . Daarin zijn zowel mannen, vrouwen als kinderen te zien.
De Israëlische president zegt dan weer dat het beeld in scène werd gezet en dat het voedsel zich eigenlijk achter de mensen bevond, en niet vóór hen. Via foto’s die vanuit een andere invalshoek van dezelfde gebeurtenis werden gemaakt, weten we dat dit niet klopt en dat het voedsel wel degelijk vóór hen lag. (zie foto hieronder)
Israël staat geen buitenlandse journalisten toe
En wat met de bewering dat Hamas "het merendeel van de beeldproductie in Gaza controleert”, zoals leesbaar in sommige berichten?
Dat is een bewering die we niet onafhankelijk kunnen verifiëren omdat Israël geen buitenlandse journalisten in de Gazastrook toelaat. We kunnen ook niet bewijzen of er precieze aanwijzingen zijn voor fotografen over wat en hoe te documenteren.
Westerse media zijn voor informatie en beelden uit Gaza dus aangewezen op lokale journalisten. Dat bevestigt ook Joost Scheffers, correspondent in Egypte.
"De Gazastrook is door Israël hermetisch afgesloten en Israël staat niet toe dat journalisten van buitenaf vrij hun werk in de Gazastrook kunnen doen. Wat in Gaza gebeurt, is voor ons journalisten dus moeilijk onafhankelijk vast te stellen. We zijn afhankelijk van de journalisten in Gaza."
De vraag is natuurlijk wel hoe – in het geval van controle door Hamas - het beeld van de hurkende fotograaf de buitenwereld heeft bereikt? Dat beeld werd immers door een andere lokale fotograaf, Khames Alrefi, ook bij het Turkse persbureau Anadolu Agency gepubliceerd, merken de Italiaanse factcheckers van Open op.
Fotograaf Fteiha reageert zelf op de heisa
In een Instagram-post reageert Anas Zayed Fteiha op de beschuldigingen. “Ik creëer geen lijden, ik leg het vast”, zegt hij daar onder andere.
Over de bewuste foto zegt Fteiha dat “alles erin levende realiteit was, geen acteren of regie. Ik deed mijn journalistiek werk eerlijk en eervol, ik heb nooit een scène geregisseerd of iemand ergens om gevraagd.”
In ieder geval: het beeld van de hurkende fotograaf levert op dit moment geen bewijs voor de bewering dat er iets in scène zou zijn gezet. Er vond op die locatie wel degelijk een voedselbedeling plaats waarbij de fotograaf aanwezig was.
Het is niet de eerste keer dat pro-Israëlische accounts overigens proberen om de hongercrisis in Gaza te minimaliseren. Eerder toonde VRT NWS al aan hoe er online een felle campagne wordt gevoerd om sommige beelden van ondervoede kinderen te betwisten.
Van de hongercrisis in Gaza is er voldoende bewijs, tonen officiële cijfers aan. Volgens internationale voedselwaakhond IPC zijn er in Gaza vandaag ruim 469.000 mensen met een extreem voedseltekort, dat is 22 procent van de bevolking.
Conclusie:
Het beeld van een hurkende fotograaf bij een groep mensen met lege potten levert geen bewijs voor de bewering dat de situatie in scène zou zijn gezet.
De fotograaf was wel degelijk op de locatie van een voedselbedeling, tonen foto’s met andere invalshoeken aan.
Uit videobeelden blijkt bovendien dat er zowel mannen, vrouwen als kinderen voeding krijgen én dat de voeding zich vóór - en niet achter – de mensen bevond.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
