Verdwenen toerisme: recreatiedomein Kluisbos, waar nu goudvissen rondzwemmen in het olympische zwembad

"Pure nostalgie", noemt Xavier Coppens het. Coppens is zelfstandig natuurcoach, hij heeft het recreatiedomein Kluisbos meegemaakt tijdens de hoogdagen. "Het zwembad en zeker ook de ligweide trok jongeren aan van heinde en verre. Vanuit Zulte fietsten we hierheen met de hele wijk, met deze monumentale beklimming op het einde."

In 1976 werd het openluchtzwembad met olympische afmetingen feestelijk geopend door koningin Fabiola. De gemeente Kluisbergen zag het recreatiedomein als een prestigeproject, een extra troef voor het toerisme op en rond de Kluisberg. In de topjaren telde men van mei tot september zo'n 130.000 bezoekers. 

"Een zwembad bouwen is niets, maar het daarna uitbaten is weer een andere zaak", duidt Philippe Willequet. Hij is al sinds 1989 burgemeester van Kluisbergen en zag hoe de problemen zich opstapelden.

"Alle opbrengsten moesten gegenereerd worden van 1 mei tot 1 september, na die tijd stond het hier leeg", vertelt burgemeester Willequet. "Tegenover de topjaren stonden ook wisselvallige zomers, met maar 30.000 bezoekers. Toch moet je personeel hebben om dat allemaal op te vangen."

"Voor een kleine gemeente als Kluisbergen, met toen ongeveer 6.500 inwoners, was dat project een beetje hoog gegrepen. Je moet ook blijven investeren, in glijbanen en attracties. Dat waren veel bijkomende kosten om het in stand te houden. Bepaalde werken waren ook niet correct uitgevoerd, dat maakte het allemaal zeer complex."  

Ook de veiligheid van het recreatiedomein zorgde de laatste jaren voor extra kopzorgen. In 2012 patrouilleerde de Franse politie zelfs in het Kluisbos, samen met de Belgische collega's.

"We hadden op dat moment veel last van Noord-Franse jongeren die hiernaartoe kwamen, dat gaf een aantal bezoekers een slecht veiligheidsgevoel. Dat is een beetje gebeterd, maar het heeft altijd een zware impact gehad."  

De gemeente wilde het zwembad in 2016 verkopen, maar de exploitatievergunning bleek niet in orde, het recreatiedomein was zonevreemd. Een jaar later besliste de gemeenteraad unaniem om het complex dan maar definitief te sluiten. Het zwembad bestond precies 40 jaar.

Het sluiten van de zwembaden blijft Willequet een spijtige zaak vinden. "Een zwembad op zo'n locatie in het bos, dat was uniek. Maar voor een kleine gemeente behoort het openhouden van een dergelijk recreatieoord niet tot de kerntaken van een gemeentebestuur."

De sporthal is nog altijd in gebruik, maar het terrein errond raakte al snel in verval. Pas in 2023 kocht Agentschap Natuur en Bos de zwembaden, samen met het nabijgelegen domein Villa Vogelsanck. De glijbanen en andere speeltoestellen werden daarna openbaar verkocht. 

Op de vroegere ligweide staat het gras hoog, het riet ruist in het kinderzwembad. Er zwemmen zelfs scholen goudvissen rond in het olympische bad. Iemand heeft die ooit als grap uitgezet en ze hebben het duidelijk naar hun zin in het troebele water.

Het is een bevreemdend beeld dat niet zou misstaan in de reeks 'The last of us'. Toch ziet natuurcoach Xavier Coppens vooral veel kansen.

"Dit is een microklimaat. Het is hier windluw. Daarom was die ligweide ook zo'n succes. Veel mensen hebben hier hun jeugdliefde ontmoet, misschien zelfs de liefde van hun leven. Voor de jeugd was het een belangrijke ontmoetingsplaats, maar dat is het ook voor insecten en andere fauna. Als je hier vroeg bent, kan je reeën spotten op wat ooit de ligweide is geweest."

"Die warmte en die windluwte creëren unieke omstandigheden voor biotopen. Vroeger was het hier een zandgroeve en die schrale grond zorgt ook voor bijzondere vegetatie. Het grasland staat vol met bloemen, ik zie overal de gele bloemen van het Jacobskruiskruid. Maar er zijn ook al zeldzame planten en diersoorten opgedoken."

"Met of zonder zwembad, het zal mooi zijn. En uniek om te beleven. Het Kluisbos blijft een publiekstrekker. Niemand heeft baat bij blijven mijmeren over vergane glorie.", besluit Coppens.

"We hebben hier zelf onze jeugd beleefd", stelt Jonas Crement, schepen van sport en toerisme in Kluisbergen. "Maar mijn kinderen hebben geen besef wat het recreatieoord was. Het zou wel mooi zijn mocht dat terug een open plek worden, waar zij de natuur zien opgroeien. Maar niet meer zoals vroeger, toen de mens overheersend was, dat staat buiten kijf." 

Eind deze maand hoopt het Agentschap Natuur en Bos groen licht te krijgen voor de nieuwe plannen. Dat vertelt Jan Menschaert, de regiobeheerder Vlaamse Ardennen en Schelde-Leie bij het agentschap, aan VRT NWS.

“De vergunningsaanvraag voor de afbraak is ontvankelijk verklaard. Er is ook al een afbraakbestek opgemaakt. Als de aanvraag wordt goedgekeurd dan kunnen we begin volgend jaar starten met de werken, afhankelijk van het weer.”

De sloopwerken zouden zo’n 2 maanden duren. De zwembaden worden verwijderd tot op het grondniveau. De kiosk waar vroeger ijs werd verkocht en het vakantiehuis Villa Vogelsanck worden afgebroken. Op de vrijgekomen plek wordt daarna een nieuw bos aangeplant.

Waar nu de zwembaden liggen, zal een open plek in het bos blijven bestaan. Er komen ook poelen, om amfibieën en insecten aan te trekken. De gemeente Kluisbergen zal de sporthal op het terrein blijven gebruiken. Op termijn hoopt burgemeester Willequet een nieuwe uitbater te vinden voor de gesloten cafetaria.

En de betonnen duiktoren? Die blijft wellicht staan, als een soort landmark en uitkijkpunt. Aan de toren start dan een nieuw wandeltraject. Een vage herinnering aan het recreatiedomein, waar 40 jaar lang zoveel mensen plezier hebben beleefd.