Het aantal zelfdodingen in Belgische gevangenissen ligt meer dan 25 procent hoger dan de Europese mediaan, België behoort zo tot de slechtste leerlingen van Europa. Dat blijkt uit cijfers van de Raad van Europa. Er wordt onder meer gewag gemaakt van "kale cellen", "naaktfouilles" en het gebrek aan psychiatrische zorg.
Kale cellen, naaktfouilles, weinig psychiatrische zorg en veel zelfdodingen: Belgische gevangenissen scoren (alweer) slecht
De cijfers komen van de Raad van Europa, die elk jaar een analyse maakt van de toestand in de gevangenissen. Uit dat rapport blijkt (nog maar eens) dat België een van de slechtere leerlingen van de klas is.
Ons land zit in de hoogste categorie als het aankomt op zelfdodingen, dat wil zeggen dat het aantal zelfdodingen meer dan 25 procent hoger ligt dan de Europese mediaan. In cijfers: de Europese mediaan ligt op 7,3 zelfdodingen per 10.000 gevangenen en ons land zit zelfs op 11,6 zelfdodingen per 10.000 gevangenen. Concreet stierven er in ons land in 2023 15 gevangenen door zelfmoord.
We moeten er voor de volledigheid wel bijzeggen dat België geen uitzondering is. In de hoogste categorie staan maar liefst 15 landen. Naast ons land zijn dat nog: IJsland, Noorwegen, Frankrijk, Montenegro, Letland, Litouwen, Slovenië, Nederland, Oostenrijk, Tsjechië, Zwitserland, Portugal, Estland, het Verenigd Koninkrijk (met name Engeland en Wales), Italië en Cyprus.
Van naaktfouilles tot kale cellen: organisaties trekken aan de alarmbel
De Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen (CTRG) en het Federaal Instituut voor de bescherming en de bevordering van de Rechten van de Mens (FIRM) willen daarom (ook nog maar eens) aan de alarmbel trekken.
Ze vragen om dringend werk te maken van een oplossing voor het structurele tekort aan psychiatrische zorg voor gedetineerden. De organisaties zien verschillende "blijvende knelpunten", waarvoor ze oplossingen verwachten in een actieplan dat de Belgische overheid eind dit jaar zal voorstellen.
Zo is er een structureel tekort aan psychiatrische zorg in de gevangenissen. Er werd al een stap gezet op het vlak van psychologen, maar psychiaters blijven in ondertal. "Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn er in België slechts 0,2 psychiaters beschikbaar per 1.000 personen in detentie, terwijl het Europese gemiddelde 1,3 psychiaters per 1.000 personen bedraagt (2020)", klinkt het. Tegelijk zou het penitentiair personeel "nog steeds onvoldoende praktijkgerichte opleiding" krijgen over zelfmoordpreventie en mensenrechten.
CTRG en FIRM stellen ook vast dat er "voortdurend" gebruik wordt gemaakt van maatregelen die afbreuk doen aan de menselijke waardigheid. "Praktijken zoals naakt isoleren, overmatig gebruik van handboeien en disproportionele dwangmaatregelen worden bij gebrek aan gepaste alternatieven nog steeds toegepast."
Gedetineerden in een psychische crisis zouden ook nog in kale cellen, zonder meubilair, naakt en zonder gepaste medische zorg opgesloten worden. Ten slotte stellen de organisaties ook een gebrek aan daadwerkelijke interne rechtsmiddelen vast, waardoor slachtoffers van misbruik beschermd zouden kunnen worden.
Aanbevelingen
De CTRG en het FIRM doen ook enkele aanbevelingen om de toestand in de gevangenissen te verbeteren. Zo willen ze dat er effectief psychiaters in élke gevangenis aanwezig zijn, willen ze dat de kale cellen niet langer gebruikt worden en willen ze betere opleidingen voor het personeel.
