De stamgroei van tropische bomen heeft de voorbije eeuw weinig te lijden gehad onder periodes van droogte. De opslag van het broeikasgas CO2 in het hout bleef daardoor redelijk stabiel. Maar door de klimaatverandering en de toenemende weersextremen verminderde die opslag de voorbije decennia. Tijdens droge jaren sterven meer bomen, waardoor evenveel CO2 kan vrijkomen als de hele jaarlijkse CO2-uitstoot van Duitsland, waarschuwt een nieuwe studie. Het is een impact die in de toekomst nog kan toenemen.
Tropische bomen konden altijd goed om met droogte, "maar zullen in de toekomst wellicht minder CO2 kunnen opslaan"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
Tropische bomen hebben de voorbije eeuw hun stamgroei en CO2-opslag grotendeels behouden ondanks de droogte.
Maar door klimaatverandering en meer extreme droogtes kan de CO2-opslag in tropische bossen sterk verminderen.
Als er door droogte meer bomen sterven, kan er jaarlijks evenveel CO2 vrijkomen als de uitstoot van Duitsland.
De universiteit van Wageningen voerde het onderzoek uit op basis van de grootste verzameling gegevens van tropische boomringen tot nu toe: ruim 20.000 reeksen van jaarringen van bomen uit 36 landen.
De gegevens werden verzameld op 483 locaties in de tropen, gaande van natte en warme Amazonewouden, tot droge bossen in zuidelijk Afrika en koelere bergbossen in Azië. De oudste gegevens gaat terug tot 1930, de gegevens werden in 2022 bij elkaar gelegd.
Onderzoekers deden de oefening omdat de opslag van CO2 door bomen enorm belangrijk is in het kader van de klimaatopwarming. We blijven met zijn allen immers nog veel broeikasgassen uitstoten - te veel om de klimaatopwarming binnen de perken te houden.
Als we kijken naar de 5 procent droogste jaren, dan nam de stamgroei met gemiddeld 3,2 procent af
Pieter Zuidema, hoofdauteur van de studie
"Tijdens de 10 procent droogste jaren vonden we een wereldwijd een gemiddelde afname in de stamgroei van 2,5 procent. Maar als we het strikter bekeken en enkel de 5 procent droogste jaren in rekening namen, dan nam de stamgroei met gemiddeld 3,2 procent af", vertelt hoofdauteur Pieter Zuidema aan VRT NWS.
De groeidip verdween grotendeels weer in het jaar na de droogte. Dat de bomen zich goed herstelden, komt door de beschikbaarheid van suikerreserves waarmee nieuw blad en nieuw hout kan worden geproduceerd.
Meer dan 10 procent groeiafname op veel plekken
Daarmee is het belangrijkste goede nieuws verteld. Om te beginnen was het verschil in effect door de droogte groot, afhankelijk van het onderzoeksgebied. In een kwart van de onderzochte locaties nam de stamgroei veel forser af dan het wereldwijde gemiddelde, met ruim 10 procent.
"Dat gebeurde vooral in warme en droge regio's, zoals het in noordoosten van Brazilië en in zuidelijk Afrika. De effecten van droogtes kunnen er extremer zijn, omdat bomen snel blad laten vallen en er minder water in de bodem zit", vertelt Zuidema. "In nattere gebieden zoals Amazonebossen waren de effecten veel kleiner."
Data van laatste decennia zijn waarschuwing
De onderzoekers hebben nog een opvallende waarschuwing. Want daar waar de resultaten gaan over de voorbije decennia, is het uiteraard belangrijk om vooruit te kijken, en al zeker nu de klimaatverstoring een steeds grotere impact heeft. De verwachting is dat er meer (en intensere) droge periodes gaan voorkomen.
De veerkracht in stamgroei kan verminderen als droogtes frequenter en intenser worden door de klimaatverandering, schatten de onderzoekers in. Dat is in de voorbije decennia overigens al gebeurd op de onderzoekslocaties.
De vastlegging van CO2 in tropische bomen zou sterk kunnen verminderen
Onderzoekers aan de universiteit van Wageningen waarschuwen
"Het heeft tot nu toe al een sterkere afname van de stamgroei veroorzaakt, waar bomen steeds slechter van kunnen herstellen", zegt Zuidema. "We schatten in dat de verdere klimaatverandering dit effect erger zal maken."
De vastlegging van CO2 in tropische bomen zou hierdoor "sterk kunnen verminderen", denken de onderzoekers.
Equivalent van jaarlijkse CO2-uitstoot van Duitsland door sterfte?
Periodes van droogte vergroten ook de kans dat bomen sterven. De onderzoekers hebben daar een eerste schatting van gedaan, en vermoeden dat elk droogtejaar 0,1 procent bomen extra doet afsterven. Wanneer die bomen wegrotten, komt er opnieuw extra CO2 vrij.
"Die 0,1 procent lijkt weinig, maar als je dat optelt voor alle tropische bossen, dan kan er ongeveer evenveel CO2 bij vrijkomen als de jaarlijkse CO2-uitstoot van Duitsland. Het duurt decennia voordat die CO2 weer is vastgelegd door de stamgroei", waarschuwt Zuidema.
Aan de telefoon vertelt Zuidema dat hij zelf wel geschrokken is van die laatste cijfers. En dan hebben we het nog niet eens gehad over bosbranden, zegt hij. Want die worden door de klimaatopwarming talrijker en intenser.
Komt er een doorbraak op COP30 in Brazilië?
Het verhaal blijft uiteindelijk hetzelfde: als we minder CO2 uitstoten, dan hoeven bomen er ook minder 'op te ruimen' en dan kan de klimaatverandering alsnog in de hand worden gehouden.
Wetenschappers benadrukken dan telkens weer dat die uitstoot snel en serieus naar beneden moet. Een volgende kans voor beslissingen daarover krijgt de wereld in november, tijdens de klimaatconferentie in Belém, Brazilië.
Het is de jaarlijkse diplomatieke hoogmis voor de klimaatcrisis. Dit jaar zal het vooral gaan over de uitstootvermindering, waarbij landen aangescherpte plannen voor 2035 moeten presenteren. Afwachten of de steeds grotere klimaatimpact wereldleiders tot meer daden beweegt.
Aan de studie werkte ook Valerie Trouet mee, ex-directeur van het Belgisch Klimaatcentrum. De studie verschijnt vandaag in het vakblad Science.
