De uitzonderlijke droogte waarmee het Amazonebekken in Latijns-Amerika vorig jaar te kampen had, is voor het grootste deel het gevolg van de klimaatverandering. Dat blijkt uit een nieuwe studie. Een droogte zoals deze is 30 keer waarschijnlijker geworden door de klimaatopwarming, zeggen de onderzoekers.
Record-droge tijden in Amazonewoud, "longen van de planeet" piepen
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Het hele Amazonebekken - en dus ook het Amazonewoud - kampt(e) met een uitzonderlijke droogte, de ergste sinds het begin van de metingen. Droogtes komen er wel vaker voor, maar die van vorige zomer was echt wel uitzonderlijk, zegt een internationaal team van onderzoekers van World Weather Attribution in een nieuwe studie . Zij keken specifiek naar de periode van juni tot november, wanneer het droge seizoen valt. Het neerslagtekort bleek bijzonder groot, is duidelijk te zien op de kaart hieronder:
Hoe 1.500 jaar 50 jaar is geworden
Het Amazonebekken strekt zich uit over 9 landen, naast Brazilië onder meer ook Colombia, Venezuela en Peru. Alle 9 zijn ze getroffen door de droogte.
Om de uitzonderlijke situatie te verklaren, werd eerst en vooral gekeken naar het terugkerende weerfenomeen El Niño. Daarbij warmt het oppervlaktewater van een deel van de Stille Oceaan op, waardoor het weer verandert in grote delen van de wereld. Daarbij wordt het droger dan normaal in het Amazonewoud.
Maar, zo besluiten de onderzoekers nu, niet El Niño maar de klimaatopwarming zelf is de grootste game-changer in dit verhaal. Door de klimaatopwarming was het 30 keer waarschijnlijker dat een droogte als deze zou plaatsvinden. In principe zou het eens om de 1.500 jaar voorkomen, nu is dat bijgesteld naar 50 jaar. Als de klimaatopwarming 2 graden Celsius zou bereiken - in plaats van de 1,2 graden nu - kan dat zelfs 13 jaar worden.
Omdat het warmer is, verdampt er meer vocht uit de bodem en de planten. Hoe droger het is, hoe meer rechtstreekse opwarming de zonnestralen veroorzaken. El Niño droeg bij aan de mindere regenval, maar niet aan de hogere temperaturen, zeggen de onderzoekers.
Waarom is het Amazonewoud zo belangrijk?
De uitgestrekte regenwouden in de Amazone worden ook wel eens de "longen van de planeet" genoemd omdat ze zo'n belangrijke rol spelen voor de aarde. Ze slaan veel broeikasgassen op, houden water vast, zuiveren de lucht, produceren zuurstof en zijn een hotspot voor biodiversiteit.
Maar door het omhakken van bomen of verbranden van bossen voor menselijk gebruik, komt het woud steeds meer onder druk te staan.
"We mogen ons echt wel zorgen maken"
Sinds het aantreden van president Lula in Brazilië is de ontbossing fel geminderd, maar de klimaatverandering vormt dus een extra bedreiging. Dat was geweten, maar het wordt nu concreet aangetoond.
"We mogen ons echt wel zorgen maken over de gezondheid van het Amazonewoud", zegt co-auteur van de studie Regina Rodrigues. "De grootte van het getroffen gebied is ongezien. En dat terwijl we in de voorbije 20 jaar minstens 3 andere intense droogteperiodes hadden."
Het Amazonewoud kan onze strijd tegen klimaatverandering maken of kraken
Regina Rodrigues is co-auteur van de studie
Wetenschappers maken zich zorgen over het feit dat het Amazonewoud op een bepaald moment een kantelpunt kan bereiken waarna het zich nooit meer volledig kan herstellen. "Het Amazonewoud kan onze strijd tegen klimaatverandering maken of kraken", zegt Rodrigues, klimaatprofessor aan de universiteit van Santa Catarina in Brazilië.
Het woud heeft een enorme opslagcapaciteit voor broeikasgassen die ruim twee keer de hele jaarlijkse uitstoot van de wereld zou bedragen. Er kan naar schatting ruim 100 miljard ton koolstof worden opgeslagen in bodem, planten en bomen.
Rivierdolfijnen incasseren een klap
De gevolgen van de droogte waren (zijn) groot. In Brazilië viel de Amazonerivier terug naar haar laagste niveau in 102 jaar. Heel wat kleinere rivieren en stroompjes vielen gewoon helemaal droog. Een ramp voor het leven in het water, voor de landbouw en voor de lokale gemeenschappen.
"In enkele maanden tijd droogden waterlopen op. Mensen moesten ver reizen om nog aan voedsel, geneesmiddelen en andere essentiële dingen te raken", zegt co-auteur Simphiwe Stewart. Alleen al in Brazilië zouden er zowat 600.000 mensen in een noodsituatie leven. "Catastrofaal" is een woord dat vaak valt.
Er zouden ook zeker 178 bedreigde roze en grijze Amazone-rivierdolfijnen gestorven zijn vorig jaar.
De problemen die vorige zomer zijn begonnen, zijn nog niet voorbij. Het heeft intussen wel geregend, maar lang niet voldoende om de problemen op te lossen. In de staat Amazonas bijvoorbeeld viel er 100 tot 350 millimeter minder regen dan normaal. Voorlopig blijven de problemen acuut. De verwachting is dat het effect van El Niño tegen de zomer stilaan zou verminderen.
