Lage verwachtingen, maar toch stap(je) in goede richting: China en EU beloven om hete hangijzers aan te pakken

De top tussen de Europese Unie en China had eigenlijk een feest moeten worden: de 2 partners vieren dit jaar immers 50 jaar aan diplomatieke betrekkingen. Maar het is een verjaardag in mineur: de relatie tussen de EU en China staat erg onder druk. 

"Eigenlijk had Europa Xi uitgenodigd om naar hier te komen", zegt VRT NWS-journaliste en China-expert Veerle De Vos in De Ochtend op Radio 1. "Maar die liet weten dat hij daar deze zomer geen zin in had. Hij is in mei wel naar Rusland geweest." Uiteindelijk besloot de EU-delegatie om dan maar zelf naar Peking af te reizen.

Oorspronkelijk stond een tweedaags bezoek op het programma, inclusief een symbolische uitstap naar de provincie waar Von der Leyens vader ooit een belangrijk akkoord sloot. "Maar ook dat bezoek hebben de Chinezen geannuleerd vanwege agendaproblemen", zegt De Vos. "Dus de top is teruggebracht tot 1 dag. Niemand is echt optimistisch vertrokken."

Voor de aanvang van de top sprak Von der Leyen nog even kort met de pers. Haar boodschap was duidelijk: een gezellig onderonsje zou het zeker niet worden. "Naarmate we nauwer zijn gaan samenwerken, is ook het onevenwicht tussen ons gegroeid. We hebben een kantelpunt bereikt", zei ze net voor de start van de top.

Vooral economisch rommelt het stevig. Het handelstekort tussen de EU en China bedraagt intussen meer dan 300 miljard euro. Europa voert veel meer Chinese producten in dan het exporteert. De EU heeft daarop invoertarieven ingevoerd op onder meer Chinese elektrische wagens, waarop China reageerde met een exportverbod op zeldzame aardmetalen. "Dat vindt onze industrie uiteraard niet leuk", aldus De Vos. "De twistpunten nemen toe."

Europa beschuldigt China er ook van dat de overheid bepaalde producten subsidieert die dan aan erg goedkope prijzen op de Europese markt verkocht worden, terwijl het bedrijven van de Europese Unie de toegang tot Chinese markt ontzegt.

Volgens Von der Leyen moet er dus dringend gesleuteld worden aan die economische relatie. "Om tot een duurzame relatie te komen, moet die voor beiden voordelig zijn", zegt ze. "Het is van levensbelang voor China en Europa om onze bezorgdheden te erkennen en te zoeken naar oplossingen."

Op de agenda staan veel andere heikele thema’s. Politiek ligt vooral de oorlog in Oekraïne bijzonder gevoelig. Von der Leyen beschuldigde China enkele maanden geleden nog van steun aan de Russische oorlogseconomie.

"China houdt vol dat het neutraal is", zegt De Vos. "Maar toen Wang Yi, de Chinese buitenlandminister, onlangs in Brussel was, waarschuwde hij dat als China Rusland écht zou steunen met wapens en manschappen, ‘die oorlog zeer snel gedaan zou zijn in het voordeel van Rusland’."

Ondanks de lage verwachtingen van de top, werd wel een stap in de goede richting gezet. De Chinese president Xi Jinping en de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen hebben nu gezegd dat ze duurzame oplossingen willen zoeken voor de hete hangijzers tussen China en de EU.

Toch komt de constructieve houding van China met een veeg uit de pan. "De huidige uitdagingen voor Europa komen niet uit China", zegt Xi. Hij waarschuwde dat het verbeteren van concurrentievermogen niet bereikt kan worden door "muren en vestingen op te bouwen". Volgens het Chinese staatsmedium Xinhua stelde hij dat dat enkel tot isolatie zal leiden. "De EU moet betere strategische keuzes maken", klinkt het.

Hij sprak de hoop uit dat Europa zijn handels- en investeringsmarkt open zal houden en zich zal onthouden van het inzetten van beperkende economische en handelsinstrumenten.

Von der Leyen had na de top een eerder gematigde toon. "We voeren zorgvuldig een strategie uit om risico’s te verminderen, maar blijven daarbij wel vasthouden aan een open, eerlijke en respectvolle dialoog met China", zegt ze.

Zoals verwacht was hebben de 2 leiders ook een gezamenlijke verklaring gegeven over de klimaatverandering. Daarbij geven ze beiden aan om te blijven vasthouden aan de doelstelling van het Parijsakkoord (om de stijging van de gemiddelde wereldtemperatuur te beperken tot ruim onder 2 graden Celsius). De EU en China willen ook beter samenwerken op het gebied van energietransitie.

Wat vooral opvalt, is dat Europa wel kritischer wordt tegenover China, maar dat het tegelijk geen duidelijke strategie heeft. "Er is geen echte koers", zegt De Vos. "Wat willen we van China? En hoe bereiken we dat? Het blijven loze woorden zonder echte lijn. Europa mist een kordaat Chinabeleid."

Dat gemis aan strategie zorgt ervoor dat de EU zwakker staat aan de onderhandelingstafel. "Na de herverkiezing van Trump en de fameuze handelsoorlog was de verwachting dat China en de EU elkaar zouden vinden," merkt De Vos op.

"Ze hebben nu immers een gemeenschappelijke vijand. Maar cynisch genoeg is de VS veel succesvoller in het onderhandelen met China. Trump speelde het hard met tarieven tot 45 procent. Europa wil dat niet – en kan dat ook niet, omdat het intern te verdeeld is. Frankrijk wil hard optreden, maar Duitsland wil zijn auto-export beschermen."