In Japan heeft de regeringscoalitie van premier Shigeru Ishiba haar meerderheid verloren bij de verkiezingen voor het Hogerhuis, vergelijkbaar met de Senaat bij ons. Japan wordt momenteel geleid door een coalitie van de conservatieve Liberaal-Democratische Partij (LDP) en de kleine centrumpartij Komeito. Shigeru Ishiba (LDP) leidt een minderheidskabinet, want bij de vervroegde verkiezingen in oktober leed de coalitie van LDP en Komeito ook al een verpletterende nederlaag.
Japanse regeringscoalitie verliest nu ook haar meerderheid in het Hogerhuis: "Dit is vrij dramatisch"
"Dit zijn de eeuwige regeringspartijen in Japan, maar eigenlijk gaat het vooral om de LDP", zegt Casper Wits, japanoloog aan de universiteit van Leiden in Nederland. "Deze partij is zo goed als altijd aan de macht. Sinds 1955 is het nog maar 2 keer voorgekomen dat de LDP Japan niet bestuurde, en dat heeft telkens maar heel kort geduurd. Dat is dus 70 jaar, gigantisch lang."
Vandaag waren 125 van de 248 zetels in het Hogerhuis verkiesbaar. De coalitie van LPD en Komeito moest 50 zetels halen om haar meerderheid daar te behouden. Dat is niet gelukt, "wat vrij dramatisch is", zegt Wits. "In het Lagerhuis hebben ze al een minderheid."
Het premierschap van Shigeru Ishiba
Shigeru Ishiba is nog maar sinds 1 oktober premier. Hij volgde Fumio Kishida op, die eerder had gezegd dat hij in 2024 een stap opzij zou zetten, ook al zou zijn ambtstermijn pas dit jaar aflopen. De LDP is al een tijd verwikkeld in een schandaal rond partijfinanciering.
Kort na zijn aanstelling schreef Ishiba vervroegde verkiezingen uit. Hij wilde de positie van zijn partij versterken en hoopte zelf een duidelijk mandaat van de kiezers te krijgen. Maar de Japanners deden het omgekeerde. Ze straften de LPD af voor het financieringsschandaal en de moeilijke economische situatie. Het resultaat van de LPD was het slechtste sinds 2009.
Alleen in het Hogerhuis heeft de coalitie van LPD en Komeito nog een meerderheid. In het Lagerhuis niet meer, daar moet ze samenwerken met oppositiepartijen om haar voorstellen erdoor te krijgen. En dat is een sterke rem op haar agenda.
Economie, koopkracht én invoertarieven
Casper Wits vergelijkt de functie van het Hogerhuis (dat in Japan 'Sanjiin' genoemd wordt), met die van de Senaat bij ons.
"Het controleert wetten, eigenlijk heeft het niet zo veel macht." Het verlies van de meerderheid daar zou grote gevolgen kunnen hebben. "In principe heb je toch een meerderheid nodig als je stabiel wil kunnen regeren. Idealiter in beide kamers van het parlement, op zijn minst in eentje. Als je geen meerderheid hebt in beide, dan is de positie van de premier en zeker van de hele regering niet meer houdbaar."
Als je geen meerderheid hebt in beide kamers van het parlement, dan is de positie van de premier en zeker van de hele regering niet meer houdbaar
Casper Wits, japanoloog
De Japanse regering is niet populair. Dat heeft vooral met de economische situatie te maken. De inflatie is torenhoog en wordt nog aangewakkerd door de duizelingwekkende stijging van de rijstprijzen. In een jaar tijd zijn die zo goed als verdubbeld.
Dat het de Japanners hoog zit, blijkt uit het ontslag van de Japanse minister van Landbouw in mei na een controversiële uitspraak over zijn rijstvoorraad.
Economie en koopkracht, dat zijn dan ook de belangrijkste thema's in deze verkiezingen. Dit keer komt daar met de invoertarieven van de Amerikaanse president Donald Trump nog een aspect bij, zegt Wits.
"Je ziet toch meer dan andere jaren dat het internationale aspect meespeelt. De handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en Japan is nu toch echt losgebarsten."
"Er zijn onderhandelingen, maar die zitten muurvast. Trump heeft nu aangekondigd dat Japan maar liefst 25 procent aan invoerheffingen opgelegd zou krijgen. En dat is desastreus voor de Japanse auto-industrie. Japan exporteert veel auto's, vooral naar de VS. Als dat zou terugvallen, en de economie doet het nog slechter, dan wordt de politieke partij die aan de macht is, daarvoor verantwoordelijk gesteld."
Doorbraak van radicaal-rechtse partij?
"Er zijn best wel veel oppositiepartijen", zegt Casper Wits. "Je hebt de grotere centrumlinkse en centrumrechtse partijen. Maar deze verkiezingen kunnen de doorbraak betekenen van een kleinere, radicaal-rechtse partij, Sanseito."
"Dat trekt nu veel aandacht, ook internationaal. Het lijkt een beetje op wat in Nederland en België gebeurt, een belangrijke radicaal-rechtse partij die het establishment bestormt."
Volgens Wits speelt Sanseito vooral in op economisch populisme, omdat het niet goed gaat met de koopkracht van de Japanners. "Maar net zoals radicaal-rechts in Europa stoken ze angst over migratie. Wat vreemd is, want Japan heeft helemaal niet zoveel migranten."
"Kans is groot dat iemand premier een mes in de rug zal steken"
Als premier Ishiba en de LPD de verkiezingen vandaag verliezen, krijgen we chaos, zegt Wits. "De kans is groot dat de LPD een van de grotere oppositiepartijen zal zoeken om bij de coalitie te komen, waarschijnlijk de grootste centrumrechtse oppositiepartij. Maar dan zullen ze erg veel toegevingen moeten doen aan die partij, voor die überhaupt zin zal hebben om bij de coalitie te komen. "
"En het is ook zeer de vraag of huidig premier Ishiba kan blijven zitten. De kans is dan ook groot dat binnen zijn eigen partij iemand hem een mes in de rug zal steken en dat ze dan een andere premier naar voren zullen willen schuiven."
Japan, maar ook de internationale democratische gemeenschap, kan dit soort instabiliteit niet echt gebruiken
Casper Wits, japanoloog
Japan is de vierde economie ter wereld. Wits wijst erop dat deze verkiezingen ook internationaal belang hebben. "De politieke instabiliteit in Japan waar we op afstevenen is echt niet goed voor ons in de democratische wereld, omdat democratieën overal onder druk staan."
"Eigenlijk zouden Japan en Europa misschien ook samen moeten optrekken tegen de invoertarieven van Trump. En dan kan Japan, maar ook de internationale democratische gemeenschap, dit soort instabiliteit niet echt gebruiken."
Wat staat er op het spel bij de Japanse verkiezingen?
