Professor internationaal recht over ingebrekestelling Belgische staat rond Gaza: "Onzeker of particulieren genocideverdrag kunnen inroepen"

Het initiatief gaat uit van het collectief Recht voor Gaza, dat bestaat uit juristen, advocaten en professoren, samen met 3 Palestijnen en de organisaties Association Belgo-Palestinienne (ABP) en de Coordination Nationale d’Action pour la Paix et la Démocratie (CNAPD).

Ze hebben de federale regering afgelopen maandag per brief op de hoogte gebracht van de ingebrekestelling, waarmee ze de eerste fase van een rechtszaak tegen de Belgische staat in gang hebben gezet.

Volgens de opstellers van de brief is België wettelijk verplicht om er alles aan te doen om een genocide te stoppen. Daarvoor beroepen de actiegroepen zich op het internationale genocideverdrag. Op dit moment doet België volgens de aanklagers nog te weinig om een genocide in Gaza te helpen stoppen en is ons land daardoor nalatig.

Als de federale regering de komende dagen niet reageert, stappen de activisten komende week in kort geding naar de Brusselse rechtbank van eerste aanleg.

"België maakt inderdaad deel uit van het internationale genocideverdrag", licht professor Jan Wouters toe in Terzake op VRT Canvas. "Daarmee is ons land niet alleen de verplichting aangegaan om gevallen van genocide te bestraffen, maar ook om ze door middel van redelijke maatregelen proberen te voorkomen. Daar gaat het hier in wezen over."

Het Internationaal Gerechtshof spreekt daarbij uitdrukkelijk over een inspanningsverplichting, niet over een resultaatsverplichting. "Oftewel: we moeten ons best doen om een volkerenmoord te voorkomen, maar we zijn niet verantwoordelijk wanneer er uiteindelijk toch een plaatsvindt."

Of de ingebrekestelling van Recht voor Gaza kans maakt, is vooralsnog een vraagteken. Volgens Wouters is het namelijk niet duidelijk of burgers of organisaties in België dat soort internationale verplichtingen kunnen inroepen voor de rechter. Alleen als zo’n verdragsbepaling directe werking heeft – dus voldoende duidelijk, onvoorwaardelijk en individueel afdwingbaar is – kan een Belgische rechtbank ermee aan de slag. En dat is in dit geval nog niet eerder getest, aldus Wouters.

Als de rechter de eisers gelijk geeft, kan dat volgens Wouters leiden tot voorlopige maatregelen tegen de Belgische staat. "Ik vermoed dat het om een uitspraak in kortgeding zal gaan. Dan is het aan de rechter om te bepalen wat die voorlopige maatregelen precies inhouden."

Het genocideverdrag legt daarbij niets concreets op, benadrukt Wouters opnieuw. "Het laat veel vrijheid aan de verdragspartijen. Het Internationaal Gerechtshof spreekt over redelijke inspanningen, maar specificeert niet welke." Maatregelen kunnen volgens hem uiteenlopen van diplomatieke stappen - zoals het ontbieden van de Israëlische ambassadeur – tot zwaardere juridische acties, zoals het opschorten van verplichtingen onder internationale verdragen.