"Ik geloof dat in Gaza volkerenmoord plaatsvindt": dit zeggen genocidewetenschappers Dirk Moses en Shmuel Lederman

Dat de oorlog in de Gazastrook heel wat burgerdoden met zich meebrengt, valt niet te ontkennen. Sinds de start zouden al zeker 53.000 mensen zijn gedood, onder wie ook heel wat vrouwen en kinderen. De vraag of Israël ook een genocide pleegt in de Gazastrook, is moeilijker te beantwoorden.

Voor heel wat organisaties en landen is het antwoord duidelijk: er is een genocide aan de gang in Gaza. Onder meer Amnesty International en Human Rights Watch zijn tot die conclusie gekomen. Ook het Internationaal Gerechtshof (ICJ) acht dat "plausibel". Zuid-Afrika heeft bij dat Hof zelfs een rechtszaak aangespannen tegen de Israëlische staat. 

Ook in de wetenschap - meer specifiek binnen de genocidestudies - probeert men een antwoord te vinden op de vraag. VRT NWS-journaliste en Midden-Oostenkenner Inge Vrancken kon daarover met 2 gerenommeerde genocide-wetenschappers spreken. En ook zij zijn duidelijk: er is een genocide aan de gang.

"Allereerst moeten we kijken naar de juridische definitie van een genocide." Dat zegt Shmuel Lederman, als Israëlisch universitair docent aan de Open Universiteit van Israël.

"Bij een genocide moet er een intentie zijn om een bevolkingsgroep volledig of gedeeltelijk te vernietigen. Daarnaast heb je de genocidale daden, zoals massamoorden of serieuze fysieke en mentale schade die een groep wordt aangedaan. De combinatie is een vereiste: als er genocidale daden plaatsvinden zonder een intentie om dat te doen, is er geen sprake van een genocide."

De intentie om een genocide te plegen ook bewijzen, is het grote pijnpunt in het debat. Hoe bewijs je dat een staat oorlog voert met de bedoeling om een bevolkingsgroep uit te roeien?

"Dat is gewoon moeilijk aan te tonen en dat is met opzet zo uitgedacht", zegt Dirk Moses, die als Australisch hoogleraar aan de City University of New York werkt. "Toen de definitie tot stand kwam, wilden de grootmachten voldoende ruimte laten om militaire agressie als militair noodzakelijk te kunnen bestempelen."

Volgens Moses wilden de landen in het verleden vooral zichzelf indekken. "Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben de geallieerden heel wat burgerslachtoffers gemaakt. Denk daarbij aan de bombardementen op Duitse steden, of de 2 atoombommen op Japan. Ook op andere momenten gebeurde dat: in Vietnam, Korea, of zelfs onder de zwarte en inheemse Amerikanen."

"Dat is het smerige geheimpje van het Genocideverdrag: de grootmachten wilden er zeker van zijn dat hun daden niet binnen de definitie van een genocide vielen. Ze hebben de lat bewust heel hoog gelegd, zodat ze genocidale oorlogsdaden konden uitvoeren en ermee konden wegkomen."

Hoewel het Internationaal Gerechtshof nog geen uitspraak heeft gedaan, is het voor Moses en Lederman duidelijk dat Israël een genocide pleegt in de Gazastrook. "Dit is veel erger dan Dresden of Berlijn na de Tweede Wereldoorlog", zegt Moses. "Mensen kunnen zien dat Gaza volledig vernietigd is, en niemand gelooft nog dat in elk verwoest gebouw een legitiem doelwit van Hamas zat."

Moses gelooft ook dat burgers niet per ongeluk, maar intentioneel worden gedood. "Denk aan het artikel van +972 Magazine, waaruit bleek dat het leger Hamasdoelwitten pas bombardeerde als die het huis van hun familie waren binnengegaan. Dat zijn gerichte bombardementen, waarbij het aantal burgerslachtoffers bijzonder hoog ligt. Veel burgerslachtoffers creëren, is gewoon onderdeel van de Israëlische oorlogsvoering."

Lederman is sinds eind 2024 overtuigd dat zijn land een genocide pleegt in Gaza. "Het keerpunt voor mij was de open brief die Amerikaanse hulpverleners naar toenmalig president Joe Biden hadden gestuurd. Daarin stond dat de oorlogsomstandigheden ondertussen al meer dan 60.000 indirecte doden hadden veroorzaakt, onder meer door ondervoeding en ziektes."

"Daarnaast zijn er nog het vervuilde water, de weigering of het bewuste uitstel van Israël om noodhulp toe te laten en de vernietiging van de gezondheidszorg in het gebied. Als je al die elementen samentelt, is het moeilijk om niet over een genocide te spreken."

Volgens de genocidewetenschappers is het noodzakelijk om de definitie van een genocide aan te passen. "De interpretatie van de juridische term moet veranderen", legt Lederman uit. "Als we aan de intentie om een genocide te plegen denken, moeten we minder ingaan op de specifieke bedoelingen van de beleidsmakers en meer focussen op de voorspelbare gevolgen die het beleid kan hebben op een bevolkingsgroep."

"Ik denk niet dat de beleidsmakers in Israël de oorlog zijn gestart met de intentie om een genocide te plegen, waardoor er dus geen sprake zou zijn van een genocide. Maar ik geloof wel dat er een genocide plaatsvindt in Gaza, omdat je ziet dat Israël onherstelbare schade aanricht onder de Palestijnse bevolking."

Ook Moses gelooft dat de huidige definitie van genocide niet langer voldoet om genocides te kunnen identificeren. "We moeten de grens tussen genocide en oorlogsvoering herbekijken, om de definitie aan te passen naar de manier waarop vandaag oorlog wordt gevoerd."

"Juridische adviseurs in de Israëlische regering raden aan om te benadrukken dat het een oorlog voert tegen Hamas, niet tegen de Palestijnse bevolking", concludeert Moses. "Of die redenering voldoende is om uit de cel te blijven, zullen we nog moeten zien."