Wallonië herdenkt de waterbom, precies 4 jaar geleden: "We zijn beter voorbereid, maar nooit helemaal veilig"

Op sommige plekken valt in juli 2021 in amper 2 dagen tijd meer neerslag dan normaal in 2 maanden. Gemeenten zoals Chaudfontaine, Pepinster, Trooz en Esneux komen grotendeels onder water te staan. In totaal worden meer dan 100.000 mensen rechtstreeks getroffen.

4 jaar later zijn de sporen van de ramp nog zichtbaar. De heropbouw is nog volop aan de gang. Met de steun van de Waalse regering namen de getroffen gemeenten al verschillende maatregelen. Zo werden bruggen hersteld, zijn oevers verstevigd en is infrastructuur verbeterd om de veiligheid van de bewoners te garanderen.

Toch ligt de focus vandaag niet enkel op herstel. De Waalse regering zet ook sterk in op preventieve maatregelen. Eind april kondigde ze een ambitieus actieplan aan voor de periode 2025-2029. Daarmee wil ze de waterhuishouding van de Vesdervallei verbeteren en toekomstige overstromingen beter opvangen.

Samen met de universiteit van Luik stelde de Waalse overheid het 'Schéma de la Vesdre' samen, een totaalplan dat de Vesdervallei weerbaar moet maken tegen toekomstige overstromingen. Gemeenten kunnen hieruit onder andere opmaken welke aanpassingen ze zelf kunnen doen.

Verschillende Waalse gemeenten hebben dit plan dan ook al deels uitgevoerd, of zijn er volop mee bezig. Ze versterkten de oevers van de Vesder, herstelden beschadigde muren en richtten overstromingsgebieden in.

In Eupen werden zo verschillende bruggen gebouwd zonder steunpilaren, waardoor het water bij overstromingen vlotter kan wegstromen. Daarnaast werd een oude schoolsite langs de Helle-rivier omgevormd tot een stadspark. Zo kan het water makkelijker in de bodem trekken. 

Lucas Reul, schepen voor Openbare Werken in Eupen, licht toe: "We focussen vooral op preventie, zodat zo'n ramp niet opnieuw kan gebeuren. Laten we hopen dat dat genoeg is."

Ook in Limbourg zetten ze volop in op het 'Schéma de la Vesdre'. De stad koopt vooral huizen en gronden op in overstromingsgevoelige gebieden. Die wil ze dan op termijn omvormen tot overstromingszones, waar het water de vrije loop krijgt, maar weinig tot geen schade kan berokkenen.

De werken zouden in september van start kunnen gaan, al benadrukt burgemeester Valérie Dejardin dat het proces niet eenvoudig is. "Het aankopen, slopen van huizen en indienen van vergunningen kost veel tijd en financiële middelen."

Een terugkerend thema bij verschillende gemeenten is het inzetten op evacuatie en de voorbereiding van inwoners. "We leggen sterk de nadruk op een risicocultuur, met opleidingen voor inwoners en het verbeteren van interne noodprocedures. Zo kunnen we beter reageren op toekomstige overstromingen", zegt burgemeester Dejardin.

Dat is essentieel, want volgens professor hydrologie Ann van Griensven (VUB) is het voorspellen van overstromingen en het tijdig waarschuwen van inwoners de belangrijkste maatregel om slachtoffers te voorkomen. "Overstromingen zullen blijven gebeuren, maar met goede voorspellingen en voorbereidingen kun je dodelijke slachtoffers vermijden."

In Eupen zijn ze tevreden over de vooruitgang op dat vlak. "Inwoners, hulpdiensten en autoriteiten zijn zich nu bewust dat dit soort rampen opnieuw kunnen gebeuren." Toch blijft schepen Reul voorzichtig: "Klimaatverandering dwingt ons waakzaam te blijven en onze inspanningen voort te zetten. Hoewel er duidelijke verbeteringen zijn, zullen we nooit helemaal veilig zijn."

Verschillende gemeenten vinden dat ze beter voorbereid zijn dan 4 jaar geleden. Daniel Bacquelaine, burgemeester van Chaudfontaine, is dan ook optimistisch, zeker met het actieplan 2025-2029 in het vooruitzicht: "We staan nu aan de vooravond van de uitvoeringsfase, waarvoor een aanzienlijk budget is vrijgemaakt. We kunnen dus echt vooruitgang boeken."

Voor burgemeester van Limbourg Dejardin ligt het iets ingewikkelder. Hoewel de stad beter is voorbereid wat betreft de inwoners en interne procedures, is er qua infrastructuur in de Vesdervallei nog veel werk te verrichten.

"Ik maak me soms nog zorgen dat het opnieuw zou gebeuren. We zijn niet per se beter beschermd, soms zelfs iets minder, omdat er infrastructuur is die nog niet hersteld is, zowel stroomopwaarts als stroomafwaarts."

Volgens Assuralia, de beroepsvereniging van verzekeraars in België, zijn inmiddels bijna alle 74.000 ingediende schadedossiers afgehandeld. Er werd ruim 2,3 miljard euro uitgekeerd aan de slachtoffers van de overstromingen in 2021. Veel inwoners gebruikten dit geld om hun huizen te herstellen. Daarnaast deed de vastgoedmarkt het in de getroffen regio’s verrassend goed vorig jaar.

De meeste gemeenten geven dan ook aan dat de huizen die in 2021 getroffen werden, inmiddels weer zijn opgebouwd en bewoond. Dit geldt echter niet voor de woningen die door de gemeenten zijn opgekocht en afgebroken vanwege het te grote overstromingsrisico.

Zo kocht de gemeente Chaudfontaine 27 huizen aan de Avenue des Thermes op. De helft daarvan is al gesloopt, de rest volgt in oktober. Burgemeester Bacquelaine vertelt dat ongeveer 300 inwoners vertrokken na de overstromingen, vooral huurders. Toch bleef het totaal aantal bewoners ongeveer gelijk: "Sinds de huizen hersteld zijn, hebben nieuwe bewoners er hun intrek genomen."

In Limbourg werden ongeveer 60 huizen gesloopt. "Daardoor zijn we ongeveer 210 inwoners kwijtgeraakt die niet teruggekeerd zijn", zegt burgemeester Dejardin. Ze vermoedt daarnaast dat ongeveer 5 procent van de huizen nog steeds onbewoond is.

Ook in Eupen staan volgens schepen Lucas Reul nog veel huizen en ruïnes te koop, soms al lange tijd. "Helaas kozen veel eigenaars ervoor om hun huis te verkopen, omdat ze niet de moed hadden om opnieuw te beginnen."

In Esneux, een gemeente langs de Ourthe, kostten de overstromingen het leven aan 5 inwoners. Sindsdien nam de stad verschillende initiatieven om zich beter voor te bereiden op toekomstige overstromingen. Zo werd een speciaal overstromingsplan opgesteld, dat aan elke inwoner is uitgedeeld en hen moet informeren en voorbereiden. Daarnaast werden enkele wachtbekkens ingericht en is de rivier bij de brug gebaggerd om meer ruimte voor het water te creëren.

Samen met andere gemeenten uit de Ourthevallei en de organisatie ‘Ourthe Contrat Rivière’, die zich inzet voor de bescherming van de rivier, heeft Esneux de Waalse overheid gevraagd om een masterplan op te stellen, vergelijkbaar met dat van de Vesdervallei. Daar wacht de stad nu al maanden op.

"Wij als gemeente kunnen wel maatregelen nemen, maar er moet ook een plan komen voor het volledige stroomgebied van de Ourthe", benadrukt burgemeester Laura Iker. "Wat stroomopwaarts gebeurt, beïnvloedt immers wat er in de vallei gebeurt."

Professor Van Griensven deelt dezelfde mening. Ze vindt dat gemeentes gelijk hebben dat dit op een hoger beleidsniveau moet worden aangepakt. "De oplossingen liggen misschien hogerop in het stroomgebied, waar het water meer in het landschap kan worden opgevangen. Maar de gemeenten die hoger liggen, zullen waarschijnlijk minder geneigd zijn om daarin te investeren, terwijl de voordelen vooral ten goede komen aan hun buurgemeenten."