"Eens binnen, mogen ze niet meer weg": hoe Israël 2 miljoen Palestijnen wil samenbrengen in gesloten kamp

Voor een zaal vol journalisten kondigde de Israëlische minister van Defensie Yisrael Katz maandagavond aan dat hij het leger (IDF) de opdracht heeft gegeven om een plan te ontwikkelen om de meer dan 2 miljoen Palestijnen onder te brengen in een "humanitaire stad".

Die stad zou gebouwd worden bovenop de ruïnes van Rafah, in het zuiden van de verwoeste Gazastrook. In eerste instantie zouden 600.000 Palestijnen ondergebracht worden in de "humanitaire stad". Vervolgens zou de ganse Gazaanse bevolking, 2,1 miljoen Palestijnen, gehuisvest moeten worden op een oppervlakte van slechts 64 km².

De eerste Palestijnen die er ondergebracht zouden worden, zijn de vluchtelingen die nu in het tentenkamp van Al-Mawasi zitten, een gebied aan de kust in het zuiden van de strook. Op kaarten van de IDF staat al-Mawasi aangegeven als een "veilige, humanitaire zone". In de realiteit worden er geregeld aanvallen uitgevoerd op de tenten.

Bedoeling is om de ontheemde Palestijnen na een veiligheidsscreening in het kamp te zetten, om er zeker van te zijn dat ze geen Hamas-leden zijn, zegt Katz. Eens binnen, mogen ze het kamp niet verlaten.

Wie de controle over dat kamp zou hebben, is niet helemaal duidelijk. Katz verwees daarvoor naar "internationale partners", zonder er specifiek bij naam te noemen. De veiligheid rond het kamp zou onder het Israëlische leger vallen, met Israëlische soldaten die het kamp bewaken.

De humanitaire taken zouden dan weer voor de rekening zijn van de Gaza Humanitarian Foundation (GHF), een omstreden Amerikaanse organisatie die gesteund wordt door Israël en momenteel instaat voor de voedselbedeling in Gaza, schrijft de Israëlische krant Haaretz .

Bij de GHF-verdeelpunten werden de afgelopen weken honderden Palestijnen gedood die aan het wachten waren op een voedselpakket. Velen werden doodgeschoten door Israëlische militairen en Amerikaanse huurlingen die de verdeelpunten bewaken.

De plannen van Katz gaan in tegen de uitspraken die de Israëlische legerstafchef Eyal Zamir eerder op maandag deed. Zo liet de stafchef aan het Israëlische Hooggerechtshof weten dat het leger "geen gedwongen verplaatsingen oplegt aan de Gazanen, noch binnen, noch buiten de Gazastrook". Het verplaatsen en concentreren van de bevolking binnen Gaza zijn geen doelstellingen van de militaire operatie, klonk het.

Maar als de omstandigheden het toelaten en het van Katz afhangt, zou de bouw van het project beginnen tijdens het staakt-het-vuren van 60 dagen waar Israël en Hamas nu over onderhandelen. Die laatste heeft nog niet gereageerd op de plannen van de Defensieminister.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu lijkt het plan van minister Katz te steunen, al heeft hij er publiek nog niet expliciet op gereageerd. Op het moment van de uitspraken van Katz zat Netanyahu aan tafel bij de Amerikaanse president Donald Trump in Washington waar ze het volgens Amerikaanse media bijna uitsluitend over Gaza hebben gehad.

Tijdens een kort persmoment liet Netanyahu wel opnieuw doorschemeren hoe hij over de toekomst van Gaza denkt. “Als mensen willen blijven, kunnen ze blijven”, zei hij. “Maar als ze willen vertrekken, moeten ze ook kunnen vertrekken.” 

“We werken nauw samen met de Verenigde Staten om landen te vinden die bereid zijn te helpen met wat ze altijd zeggen te willen doen: de Palestijnen een betere toekomst bieden.”

Volgens Haaretz is Netanyahu achter gesloten deuren een uitgesproken voorstander van het plan van Katz, zo stellen bronnen dicht bij de premier.

Het idee om Palestijnen uit Gaza te verplaatsen of te verdrijven is evenwel niet nieuw. Zeker niet in Israël, waar sinds de start van de oorlog Israëlische politici, onder wie kabinetsleden, herhaaldelijk hebben opgeroepen tot het “zuiveren” van Gaza.

Sommigen, zoals onder meer de extreemrechtse Veiligheidsminister Ben Gvir, steunen de gedwongen deportatie van Palestijnen naar andere landen en zelfs de bouw van nieuwe Israëlische nederzettingen op Gazaans grondgebied.

In de VS klinken dan weer ideeën om de Gazastrook te bezetten en er de “Rivièra van het Midden-Oosten” van te maken. Dat voorstel werd in februari al door Trump gelanceerd. Om daarvoor plaats te maken zouden de meer dan 2 miljoen Palestijnen moeten vertrekken naar omliggende landen. 

Hoewel het plan van Trump internationaal werd veroordeeld en mensenrechtenexperts het bestempelden als etnische zuivering, houden Israëlische en Amerikaanse kringen die optie sindsdien nadrukkelijk op tafel.

De Gazastrook is nu al een van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld. Het plan van Katz zou de al beperkte bewegingsvrijheid en leefruimte voor de Palestijnen verder doen krimpen. 

Dat er in Israël plannen worden gemaakt om een hele bevolking onder te brengen in een stad waar voor de oorlog nog geen 300.000 mensen woonden, is niet alleen praktisch onhaalbaar, maar ook in strijd met het internationaal humanitair recht. Dat stelt Michael Sfard, een vooraanstaande Israëlische mensenrechtenadvocaat, in de Britse krant The Guardian . 

Hij vertegenwoordigt in Israël 3 reservisten die in mei een klacht indienden tegen het leger en de regering vanwege het risico op gedwongen verplaatsing van Palestijnen.

Sfard noemt het plan van Katz een "voorbereiding voor een misdaad tegen de menselijkheid". "Dit is geen mening of wens meer, Katz heeft het leger een opdracht gegeven. Dat is van betekenis, want hij beschikt over de administratieve macht om dit ook daadwerkelijk te laten uitvoeren.”

"Het verbod op gedwongen verplaatsing en deportatie is een van de oudste principes in het moderne internationale recht, en dateert al van de Amerikaanse burgeroorlog", stelt Sfard. "Dit is geen grijs gebied of onderwerp van discussie onder juristen."

Een bezetting is toegestaan onder het oorlogsrecht, maar moet wel voldoen aan strikte regels. Zo is het verboden om de demografische samenstelling van de oorspronkelijke bevolking te wijzigen. "Demografische manipulatie kan gebeuren door mensen te verdrijven of door anderen te importeren – beide zijn oorlogsmisdaden. En het lijkt erop dat deze regering beide wil doen", aldus Sfard.