Alleen al in enkele grote steden kostte de hittegolf eind juni meer dan 2.000 levens, volgens eerste schatting

Voor veel mensen is de hitte een vervelende zaak, maar voor sommigen kunnen extreme temperaturen ook simpelweg gevaarlijk zijn. Het lichaam raakt bij die hitte, in combinatie met luchtvochtigheid, zonnestraling en weinig wind, soms nog moeilijk afgekoeld. Dat heet 'hittestress'.

Als je daar enkele risicofactoren bij optelt, zoals een ziekte, slaaptekort of een hoge leeftijd, loopt het soms fout af. 

Nu bekeken wetenschappers een recente periode, van 23 juni tot 2 juli, toen - ook bij ons - een hittegolf Europa teisterde. Van scholen die de deuren sloten in Frankrijk tot de heetste dag ooit gemeten in Servië: een zogenoemde hittekoepel bezorgde Europa een pittige start van de zomermaanden. Verschillende regio's riepen 'code rood' in voor hitte: dan lopen zelfs mensen die in goede gezondheid verkeren, risico.

De onderzoekers gebruikten bestaande wetenschappelijke modellen om het aantal doden ten gevolge van hittestress in die periode te schatten. Ze focusten op enkele grote Europese steden:  Londen, Parijs, Frankfurt, Boedapest, Zagreb, Athene, Rome, Milaan, Sassari (Italië), Barcelona, Madrid en Lissabon. Samen zijn die goed voor ruim 30 miljoen inwoners.

Volgens hun model zijn daar in die 10 dagen 2.305 mensen gestorven die anders niet gestorven zouden zijn, zogenaamde 'oversterfte'. 

Het gaat hier om schattingen en niet om gerapporteerde gevallen. Maar de wetenschappers wijzen erop dat hittegerelateerde overlijdens vaak nog niet als dusdanig gemeld worden en dat schattingen dus noodzakelijk zijn.

De studie is ook kersvers en nog niet door de hele 'peer review' (wetenschappelijke controle door andere onderzoekers) gegaan. De cijfers zijn dus nog niet exact, maar het is voor het eerst dat onderzoekers zo kort op de bal spelen om het dodental van een hittegolf te berekenen.

Ons klimaat is gemiddeld al 1,3 graden opgewarmd (vergeleken met de referentieperiode 1850-1900) door de uitstoot van broeikasgassen door de mens, zeggen de onderzoekers. Hittegolven zijn natuurlijk niet nieuw, maar ze komen wel vaker en heviger voor door de klimaatverandering. En steden zijn gevoelig, want daar is het warmer dan in landelijke gebieden.

Volgens de onderzoekers zou de temperatuur in de meeste van die 12 steden 2 tot 4 graden lager geweest zijn als we géén klimaatverandering hadden gehad. En dus, redeneren de wetenschappers, zijn er extra doden gevallen door die klimaatverandering: 1.250 à 1.700 van die ruim 2.300 mensen. 1.100 onder hen waren 75 jaar of ouder.

De conclusie van de onderzoekers: het aantal hittedoden is in die periode op die plaatsen ongeveer verdrievoudigd door de klimaatverandering. Mogelijke onrechtstreeks gevolgen, bijvoorbeeld gezondheidsproblemen ten gevolge van bosbranden (die ook heviger zijn door de klimaatverandering) telden ze nog niet mee.

En die conclusie is geen verrassing. Uit eerder onderzoek bleek al dat er jaarlijks naar schatting 175.000 mensen in Europa sterven ten gevolge van de hitte, en dat het aantal hittegerelateerde sterftegevallen zou verdrievoudigen in Europa, tegen het einde van de eeuw (en dan gaat het niet alleen over de steden die hier onderzocht werden, maar ook het koelere platteland). Diezelfde stijging kunnen we in ons land verwachten.

Een klein lichtpuntje: we kunnen ons een beetje trainen om tegen de hitte te kunnen. Tips lees je in dit artikel.