Vlaams klimaatplan maakt overstap naar warmtepomp niet plots rendabel, "maar het is toch een eerste stap"

Nog niet zo lang geleden becijferde de federale energiewaakhond CREG dat wie vandaag overschakelt van verwarming op aardgas naar een warmtepomp daar in de meeste gevallen weinig financieel voordeel uit haalt. De energiekosten voor verwarming zijn vaak iets voordeliger in huizen met een goede isolatie, maar als je ook de investeringskosten meerekent, verdwijnt dat voordeel als sneeuw voor de zon.

Een van de grote problemen daar is dat de elektriciteitsprijzen in ons land veel hoger liggen dan de gasprijzen en dat heeft voor een groot deel te maken met hoe de overheid omgaat met de energiefactuur. Daar moet dringend iets aan veranderen, zeggen energie-experten al veel langer in koor.

Enter het Vlaamse energie- en klimaatplan dat gisteren - met een jaar vertraging - werd voorgesteld, met daarin een opvallende taxshift van elektriciteit naar gas. Vanaf 2028 verschuiven meer dan 360 miljoen euro aan heffingen, waardoor stroom goedkoper zou moeten worden en gas duurder. Daarbovenop komt voor iedereen nog eens een extra korting op elektriciteit, goed voor in totaal 180 miljoen euro.

Wat dat concreet betekent voor de factuur van een gemiddeld gezin? Dat wil het kabinet van Vlaams minister van Energie en Klimaat Melissa Depraetere niet kwijt. De Morgen ving het bedrag op van zo'n 100 euro per jaar dat zou verschuiven, op een gemiddelde stroomfactuur van zo'n 1.200 à 1.400 euro per jaar.

Het doel van de regering is in elk geval dat een gezin dat aardgas én elektriciteit gebruikt de verschuiving niet voelt: de daling van de stroomfactuur zou even groot moeten zijn als de stijging van de gasfactuur.

Energiespecialisten die de conceptnota van de Vlaamse regering lazen, trekken eens een wenkbrauw op. "The devil is in the details", zegt Joanne Laveyne, onderzoeker en energiespecialist aan de UGent. "En ik heb de indruk dat de Vlaamse regering zelf nog niet zeker is hoe ze die verschuiving van taksen exact wil aanpakken."

Zo kijkt de regering, en nu wordt het even technisch, naar verschuivingen in de zogenoemde 'openbaredienstverplichtingen' in de factuur. "Die staan voor ruwweg 150 euro in de factuur van een gemiddeld gezin. Maar daaronder vallen ook de groenestroomcertificaten (subsidies die gezinnen en bedrijven krijgen om hernieuwbare energie te produceren, bijvoorbeeld via zonnepanelen). Kan je die juridisch wel verschuiven naar aardgas?"

Laveyne denkt dat de verschuiving in de energiefactuur die uiteindelijk wél juridisch haalbaar zal blijken "hoogstens een paar tientallen euro's" per jaar kan bedragen. Energie-expert Ruben Baetens (KU Leuven) becijfert op basis van de nota dat het zelfs maar over 28 euro gaat. Dat laatste bedrag wordt overigens stellig ontkend op het kabinet-Depraetere, maar gecorrigeerde cijfers voor een gemiddeld gezin krijgen we daar helaas niet.

Blijft de hamvraag: zo'n verschuiving van enkele tientallen euro's tot zelfs 100 euro per jaar, volstaat dat om mensen naar een warmtepomp te lokken? "Ja, het rendeert om over te schakelen, want elektriciteit wordt goedkoper", luidt het bij Depraetere en co.

Energie-experten zijn toch iets kritischer. "De verschuiving bedraagt nog geen 10 procent van een jaarlijkse stroomfactuur van een gemiddeld gezin", verduidelijkt Laveyne. "Dat terwijl elektriciteit vandaag 4 tot 5 keer duurder is dan aardgas. Om een warmtepomp echt rendabel te maken, mag stroom hoogstens 2,5 à 3 maal duurder zijn dan gas. Dus daar is nog veel meer werk aan de winkel."

"Kijk naar Nederland: daar is elektriciteit maar 2 keer zo duur als gas. Iedereen is daar volop warmtepompen aan het installeren. Die sector is daar echt aan het boomen."

Toch is de maatregel van de Vlaamse regering in de ogen van Laveyne "op z'n minst een begin". "Het is ook maar 1 stapje van de verschillende die nodig zijn, maar de kentering is alvast ingezet. Dat had al veel langer moeten gebeuren."

Hij wijst erop dat de Vlaamse regering wellicht ook rekent op een natuurlijke evolutie in de stroom- en gasprijzen. Zo komt er een nieuwe Europees emissiehandelssysteem (ETS2) dat vanaf 2027 de aardgasfactuur beduidend duurder zal maken. "Bovendien beginnen de kosten van de groenestroomcertificaten in de komende jaren af te nemen. Tegen 2030 à 2033 zou dat ook al een verschil moeten maken op de stroomfactuur." Ook van de federale regering moet dan wel nog een serieuze inspanning komen.