"Een gemiste kans": verkeersdeskundigen niet opgezet met geschrapte trajectcontroles op gewestwegen

“Een wildgroei aan trajectcontroles”, “hoe meer boetes, hoe meer winst” en automobilisten die worden “uitgebuit als een cashkoe”. Oppositiepartijen Vlaams Belang en de PVDA staken gisteren in het Vlaams Parlement stevig van wal tegen impopulaire trajectcontroles.

Aanleiding is een recente publicatie van onderzoeker Johan De Mol (UGent). Daarin geeft hij kritiek op bepaalde trajectcontroles in zones 30. Die zouden soms te kort zijn, waardoor bestuurders niet de tijd hebben om genoeg te vertragen. 

Bij zo'n korte trajectcontrole in Wolvertem bleek bijvoorbeeld dat 70 procent van de snelheidsovertreders 40 kilometer per uur of minder reed in de zone 30. “Een verdienmodel”, noemt de onderzoeker dat voorbeeld. 

Hij heeft vooral bedenkingen bij lokale besturen die trajectcontroles uitbesteden aan privébedrijven. Bij elke boete krijgen die bedrijven 24 euro - op een minimum van 53 euro. Zo worden ze gestimuleerd om zo veel mogelijk boetes uit te schrijven.

Minister van Mobiliteit Annick De Ridder (N-VA) greep de discussie in het parlement aan om 70 van de 82 trajectcontroles te schrappen die het Agentschap Wegen en Verkeer op gewestwegen nog plande te installeren. 

De tien nieuwe controles die er wel nog komen, zullen focussen op “zwarte punten met veel ongevallen”, zegt de minister. Waar ze precies komen, wil De Ridder vandaag niet zeggen.

De minister raakt dus niet aan de gemeentelijke trajectcontroles, die net zo bekritiseerd werden in de publicatie van De Mol. Daarover heeft De Ridder wel een studie besteld bij verkeersinstituut VIAS, maar die wordt pas tegen volgende zomer verwacht.

Het belangrijkste argument vóór trajectcontroles blijft dat ze de verkeersveiligheid verbeteren, soms spectaculair. “We zien uit internationaal onderzoek consistent dat het aantal ongevallen er gemiddeld daalt met 30 procent”, zegt Stijn Daniels (Transport & Mobility Leuven).

“Als het gaat om ongevallen met ernstige gewonden of doden, daalt het aantal ongevallen zelfs met 56 procent waar er trajectcontroles worden geïnstalleerd”, zegt Daniels. “Dat effect is veel sterker dan bij klassieke flitspalen.” Dat komt doordat bestuurders niet zomaar tijdelijk kunnen remmen om een boete te vermijden, wat wel kan bij een flitspaal.

“Bij een trajectcontrole daalt de snelheid over een langere afstand. Vooral het aantal zware snelheidsovertredingen, waarbij bestuurders meer dan 10 kilometer per uur te snel reden, daalde met 85 procent, toonde een onderzoek in Vlaanderen.”   

Daniels noemt de beslissing van De Ridder dan ook “een gemiste kans”. “Er zijn weinig maatregelen die voor de overheid zo effectief en zo goedkoop zijn, met de technologie die er op dit moment bestaat.”   

Toch bestaat de indruk dat verkeersveiligheid soms onterecht als argument wordt ingezet, terwijl het voor overheden vooral om de inkomsten uit de boetes draait. Het aantal trajectcontroles neemt de afgelopen jaren dan ook spectaculair toe. En dat is niet alleen zo bij gemeenten, die zelf de inkomsten uit GAS-boetes van trajectcontroles mogen innen. 

Uit cijfers die Vlaams Belang opvroeg bij De Ridder, blijkt dat het aantal trajectcontroles op gewestwegen in 8 jaar tijd is vertwaalfvoudigd. In die cijfers worden wel nog de geplande trajectcontroles meegeteld. Het Agentschap Wegen en Verkeer telt momenteel 198 effectief geïnstalleerde trajectcontroles en 27 waarvan de installatie bezig is. 

Niet alle inkomsten uit trajectcontroles dienen zomaar om ‘de staatskas’ te spijzen. “Bij de burger bestaat een verkeerd idee over waar het geld van boetes naartoe gaat”, zegt professor mobiliteitswetenschappen Evelien Polders (UHasselt). 

“Een deel van de verkeersboetes gaat naar een Verkeersveiligheidsfonds. Daarmee wordt de politiewerking betaald, bijvoorbeeld. Ook sensibiliseringscursussen worden ermee gefinancierd, die kunnen dienen als een alternatieve straf bij een verkeersovertreding.”

Hoeveel boetes bij trajectcontroles opbrengen, is niet geweten. Justitieminister Annelies Verlinden (CD&V) gaf recent wel nog cijfers over álle boetes (met een mobiele camera, een vaste camera of een trajectcontrole). Die brachten in 2024 samen ruim 231 miljoen euro op, 40 miljoen euro meer dan 5 jaar geleden. Het geld dat de federale overheid ontvangt uit die boetes, gaat voor 76 procent naar het Verkeersveiligheidsfonds. 

De Ridder is tegelijk van plan om meer borden te plaatsen die trajectcontroles aankondigen. “Mensen hebben het recht om te weten wanneer ze gecontroleerd worden”, zegt de minister. “Ik denk dat mensen dan automatisch wel hun snelheid gaan aanpassen.” 

Dat nu opnieuw meer signalisatieborden worden geplaatst, vindt Polders geen slecht idee. “Eerder toonden studies aan dat het effect van bijvoorbeeld Europese flitsmarathons niet afneemt omdat die aangekondigd worden. Fervente hardrijders worden zelfs door een aankondiging niet afgeschrikt. Tegelijk is het voor burgers transparant dat aangegeven wordt dat ze gecontroleerd worden”, zegt Polders. 

“Anderzijds moet wel gewaakt worden over de hoeveelheid borden. Te veel borden zorgen ervoor dat bestuurders de noodzakelijke informatie missen of niet op tijd kunnen verwerken”, zegt de mobiliteitswetenschapper.

“Als iedereen weet waar zij of hij aan toe is, en de snelheidsbeperking is duidelijk, gaan weinig mensen zich in het hoofd halen om te snel te rijden”, zegt ook Daniëls. “De bedoeling moet zijn om de verkeersveiligheid te verhogen, niet om boetes te innen. Daarvoor moet je duidelijk aankondigen wat de regels zijn.”