Sinds begin dit jaar kwamen er dubbel zoveel asielzoekers uit Congo aan in ons land als dezelfde periode vorig jaar. Sinds januari is het conflict in het oosten van Congo opnieuw opgelaaid. Maar opvallend: de meeste asielzoekers komen uit de regio rond de hoofdstad Kinshasa en niet uit Oost-Congo. Dat blijkt uit onderzoek van VRT NWS. "Een oorlogssituatie zorgt altijd voor meer zenuwachtigheid."
Aantal asielaanvragen van Congolezen verdubbeld, maar bijna niemand komt uit conflictgebied in Oost-Congo
Fien Macken
Gepubliceerd:
In het kort:
Tussen januari en mei kwamen er dubbel zoveel asielzoekers uit Congo naar ons land als dezelfde periode vorig jaar.
De meesten zijn geboren in de regio rond de hoofdstad Kinshasa.
Uit het conflictgebied in het oosten van het land komen zo goed als geen asielzoekers. Ze raken er maar moeilijk weg.
De asielzoekers uit Kinshasa hebben weinig kans om asiel te krijgen in ons land.
"Ik ben in april naar België gekomen om 6 weken stage te lopen in een museum. Daarna zijn er dingen niet goed gelopen. Ik heb daarom besloten om niet naar Congo terug te keren. Op 27 mei heb ik asiel aangevraagd."
Dat vertelt Simeon (22), student politieke wetenschappen en afkomstig uit de hoofdstad Kinshasa. We ontmoeten hem in het noodopvangcentrum van de VN-vluchtelingenorganisatie (UNHCR) in Oudergem. Hij kwam er terecht nadat hij eerst enkele nachten op straat had moeten doorbrengen door een tekort aan opvangplaatsen bij Fedasil. Naast Simeon wonen er nog 18 andere Congolese asielzoekers in het opvangcentrum.
Waarom hij niet terug kan naar Congo, wil hij enkel vertellen in grote lijnen. "Dat is een erg persoonlijk verhaal. Ik heb op TikTok in een video mijn mening over bepaalde zaken gezegd. Daardoor heb ik bedreigingen gekregen. Zelfs doodsbedreigingen."
"Door dingen die ik op Tiktok heb gezegd, krijg ik nu doodsbedreigingen", vertelt Simeon
Aantal asielaanvragen verdubbeld
Tussen januari en mei dit jaar vroegen 954 Congolezen asiel aan in ons land. Dat is dubbel zoveel als in dezelfde periode vorig jaar. Daarmee staat Congo op plek 2 in de asielstatistieken van dit jaar. Enkel van Palestijnen kwamen er meer asielaanvragen.
Sinds begin januari is het conflict in het oosten van Congo opnieuw opgelaaid. De M23-rebellengroep, gesteund door Rwanda, nam toen de miljoenenstad Goma in en later ook Bukavu. Honderdduizenden mensen sloegen sindsdien op de vlucht.
Maar opvallend: de vluchtelingen die doorreizen naar België, komen net als Simeon niet uit Oost-Congo. "Bijna 70 procent van de asielzoekers zegt dat ze geboren zijn in de regio rond Kinshasa", laat de Dienst Vreemdelingenzaken weten. "Er zijn zo goed als geen asielzoekers die afkomstig zijn uit het oosten van het land."
"Velen vluchten naar buurlanden"
Wie wil vluchten uit Oost-Congo geraakt er maar heel moeilijk weg. "Het gebied wordt gecontroleerd door de M23-rebellen. Miljoenen mensen zitten er daardoor vast", vertelt Koen Vlassenroot, politicoloog en Afrikakenner aan de UGent.
"Het paspoort van veel mensen is intussen vervallen. Ze weten niet waar naartoe om een nieuw paspoort aan te vragen", vertelt hij. "De gemiddelde Congolees heeft ook gewoonweg niet de middelen om hier te geraken. Bovendien zijn de banken er gesloten."
Volgens Vlassenroot zijn er wel veel mensen uit Oost-Congo die binnen hun eigen regio vluchten. "Naar schatting 6 tot 7 miljoen mensen zijn intern op de vlucht. Ze trekken naar naburige dorpen of naar de hoofdstad Kinshasa. Daarnaast zijn er ook velen die naar buurlanden vluchten, zoals Oeganda of Burundi. Om daar te geraken, hebben ze geen paspoort nodig."
"Gedwongen migratie is dus een veel complexer verhaal dan enkel het aantal asielaanvragen hier in België", besluit hij.
Eind juni ondertekenden Congo en Rwanda wel een vredesakkoord dat een einde moet maken aan het geweld in het oosten van Congo. Maar omdat er zo goed als niemand uit Oost-Congo naar ons land vlucht, valt het nog af te wachten of dat akkoord ook een impact zal hebben op de asielaanvragen in ons land.
"Bovendien zal het vredesakkoord in de praktijk de situatie in Oost-Congo niet onmiddellijk veranderen", zegt Vlassenroot. "Het is nog maar een begin. Er zijn tientallen gewapende groepen in de regio die er om allerlei redenen actief zijn. Denk aan de toegang tot economische bronnen of politieke macht. Er zijn veel meer inspanningen nodig om aan die lokale oorzaken aan te pakken."
"België is onze nonkel"
Waarom komen er dan wel meer vluchtelingen uit andere regio's in Congo naar ons land? Volgens de Dienst Vreemdelingenzaken gaat het vooral om mensen die sociale of economische problemen hebben. Mogelijk zorgt de oorlog in Oost-Congo ervoor dat zij nu een opportuniteit zien om ook te vluchten.
We integreren hier erg snel, want we zijn al familie met jullie
Simeon, Congolese asielzoeker
Daarnaast is er ook nog de band met Congo door het koloniale verleden die meespeelt. "We noemen jullie, Belgen, onze nonkels. Wanneer er een probleem is, kloppen we aan bij onze nonkel", vertellen Simeon en andere Congolese vluchtelingen in het opvangcentrum ons.
"Dankzij onze gemeenschappelijke geschiedenis integreren we bovendien erg snel. We zijn al familie met jullie. Er is ook al een grote Congolese gemeenschap in België."
Ons land is zowat het enige in de Europese Unie dat asielaanvragen van Congolezen binnenkrijgt. Enkel in Frankrijk komen er ook asielzoekers uit Congo aan. Ook daar is er sinds januari een sterke toename.
Tot slot is volgens Vlassenroot het huidige regime van president Tshisekedi repressiever geworden sinds de oorlog weer is opgelaaid. "Een oorlogssituatie zorgt altijd voor meer zenuwachtigheid. In het begin was er een erg open sfeer, maar intussen worden journalisten en mensenrechtenactivisten meer en meer geviseerd. En ook oppositiefiguren worden gearresteerd."
Weinig kans op erkenning
Amper zo’n 10 procent van de asielzoekers uit de regio van Kinshasa krijgt uiteindelijk asiel in ons land. De meesten zullen dus terug moeten naar Congo. Tot voor kort werden hun asielaanvragen daardoor in enkele weken tijd behandeld via een zogenoemde 'Fast Track'.
Maar door de gewijzigde situatie in het oosten van het land hebben onze asieldiensten uit voorzorg beslist om hun asielaanvragen niet langer versneld te behandelen. Congolezen zullen dus langer moeten wachten op hun antwoord.
"Toen ik mijn asielaanvraag ging indienen, kreeg ik wel een papier. Daarop stonden landen waar België maar weinig asielzoekers van erkent als vluchteling. Ook Congo stond erbij", vertelt Simeon. "Dat was een grote verrassing en erg choquerend. Hoe kan België zoiets doen?"
"Als ik geen asiel krijg in België zal ik sowieso in beroep gaan", zegt hij. "Maar als dat ook niet lukt, weet ik niet wat ik zal doen. Dat kan alleen de toekomst uitwijzen."
Minister Van Bossuyt: "België staat niet open voor economische gelukszoekers"
"Ik begrijp dat mensen emigreren naar landen waarmee ze een band hebben", zo reageert minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA). "Maar naar ons land komen enkel omwille van economische redenen, kan niet."
"Het is aan ons om aan te geven dat België niet openstaat voor die economische gelukszoekers." De minister wijst daarvoor naar de maatregelen die eerder al genomen werden binnen het paasakkoord van de federale regering. Het gaat bijvoorbeeld om strengere regels rond gezinshereniging en ontradingscampagnes.
"Mensen die geen asiel krijgen in ons land zullen moeten terugkeren. Daar zijn we heel duidelijk over. We hebben daarvoor ook een samenwerking met Congo."
