In Oost-Congo hebben de rebellen van de M23-militie de miljoenenstad Goma ingenomen. Daarmee komt de 'vergeten oorlog' in Oost-Congo opnieuw in de aandacht. Waarover gaat het conflict, en wie zijn die M23-rebellen?
Miljoenenstad Goma is gevallen: waarover gaat de 'vergeten oorlog' in Oost-Congo?
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
BEKIJK - Onze Afrikakenner Stijn Vercruysse legt je in deze video uit wat je moet weten over Goma (tekst gaat eronder door)
Goma, de hoofdstad van de Congolese provincie Noord-Kivu, is vandaag in handen gevallen van de rebellen van M23.
Goma ligt aan de noordelijke oever van het Kivumeer en vlak bij de grens met Rwanda.
De stad was al geruime tijd volledig omsingeld door de M23-rebellen, die in januari meer gebied dan ooit veroverden op het Congolese regeringsleger.
Wie zijn die M23-rebellen?
Oost-Congo wordt al jarenlang geteisterd door geweld. In het gebied zijn een 100-tal gewapende milities actief, maar M23 is al jarenlang een van de meest beruchte.
M23 staat voor Mouvement du 23-Mars. De naam verwijst naar de datum in 2009 waarop de rebellengroep CNPD na een jarenlange burgeroorlog in het oosten van Congo een vredesakkoord sloot met de regering en als militie opging in het reguliere leger.
Maar de poging om de rebellengroepen onder te brengen in een Congolees eenheidsleger mislukte. De soldaten van het vroegere CNPD, etnische Tutsi's, stapten misnoegd uit het eengemaakte leger en richtten in 2012 de militie M23 op.
Bij de oprichting zou ook de Rwandese regering van Tutsi-president Paul Kagame betrokken zijn geweest. M23 wordt nog altijd gesteund door Rwanda. Rwanda heeft intussen ook eigen zwaarbewapende militairen naar Oost-Congo gestuurd. Volgens de VN zijn daar zo'n 4.000 Rwandese militairen om M23 te steunen.
In 2012 kregen de M23-rebellen Goma voor het eerst - kortstondig - in handen. Na zware internationale druk trok de militie zich terug uit de stad.
Maar in 2022 startte ze vanuit de heuvels aan de grens met Rwanda en Oeganda een nieuw offensief, gericht op de controle van grond en vooral grondstoffen. Ze veroverden grote delen van het grondgebied ten noorden van Goma en nu zijn ze dus opnieuw in de stad zelf.
Waar draait het conflict rond?
Etnische spanningen
Het conflict in Oost-Congo, in het grensgebied met buurland Rwanda, is al bijna 30 jaar lang aan de gang, sinds de genocide in Rwanda. In zekere zin is het een uitloper van het etnische conflict in het buurland.
Rwandese genocide
De Rwandese genocide was een volkerenmoord die in 1994 plaatsvond in Rwanda in Centraal-Afrika. In een periode van zo'n 100 dagen werden naar schatting 800.000 Tutsi's (70 procent van de totale bevolking) en gematigde Hutu's vermoord. De meeste moorden werden gepleegd door 2 Hutu-milities.
Maar om het conflict beter te begrijpen, moeten we eigenlijk nog een heel stuk verder terugkeren in de tijd. Een aantal kiemen zijn al gelegd in het koloniale tijdperk.
Zo voerde België vanaf de jaren 1930 vanuit zijn mandaatgebied Ruanda-Urundi landbouwers van de Hutu-bevolkingsgroep in als goedkope werkkrachten in de plantages van Noord-Kivu. Later kwamen er ook emigratiegolven van Tutsi's, maar die kregen van de Belgische kolonisator vooral hoger aangeschreven functies. Die etnische tegenstellingen, geïmporteerd vanuit Rwanda, zijn altijd gebleven en nog vergroot.
Na de genocide in Rwanda in 1994 kwam een grote vluchtelingenstroom op gang. 2 miljoen Rwandezen, vooral Hutu's, staken de grens over toen het Rwandees Patriottisch Front van Paul Kagame de macht overnam. Zij kwamen terecht in vluchtelingenkampen aan de westkant van Goma.
De etnische spanningen spelen tot op vandaag een rol. Ze leidden tot het ontstaan van tientallen milities en zelfbeschermingsgroepen. Een daarvan is dus M23, dat wordt gesteund door Rwanda.
M23 zegt de belangen van de Tutsi-bevolkingsgroep te steunen, die volgens Rwanda wordt onderdrukt in Oost-Congo. Rwanda hekelt ook de aanwezigheid van de FDLR, een Hutu-militie die deelnam aan de genocide in Rwanda en na de genocide vluchtte naar Congo. Het vreest dat die de veiligheid van Rwanda zelf of van de Tutsi's in Oost-Congo bedreigt.
Onder het mom van veiligheid heeft Rwanda de voorbije jaren steeds meer invloed gekregen in het grensgebied. President Kagame probeert de regering van de Congolese president Felix Tshisekedi te destabiliseren.
Kostbare grondstoffen
Maar de sluimerende etnische spanningen liggen zeker niet alleen aan de basis van het conflict.
M23 (en Rwanda) is ook uit op grond. Of eerder: grondstoffen. De bodem van Congo in het algemeen en Oost-Congo in het bijzonder is ontzettend rijk. Noord-Kivu staat bekend als een mijngebied: er zit goud en diamant in de grond, en ook tin, wolfraam en coltan, een belangrijke grondstof voor smartphones en computers.
De rebellen zijn er de voorbije jaren in geslaagd om het grootste deel van de coltanmijnen in handen te krijgen. Ze hebben ook de volledige controle over de belangrijkste smokkelroute naar Rwanda, vanwaar coltan vervolgens wordt geëxporteerd.
Daarnaast zijn ook Congolese politici en militairen verwikkeld in de lucratieve grondstoffenhandel, waardoor veel partijen er belang bij hebben dat het conflict gaande wordt gehouden. Ook dat lijkt mee te verklaren waarom de Congolese president Tshisekedi de situatie in het oosten van zijn land niet onder controle krijgt.
De militaire steun die Congo kreeg van de VN-vredesmacht MONUSCO en van een regionale vredesmacht van zuidelijke Afrikaanse landen is de voorbije jaren ook ontoereikend gebleken.
