Oekraïne stapt uit verdrag tegen antipersoonsmijnen: "Onaanvaardbaar en echt moeilijk te begrijpen"

Het Verdrag van Ottawa is een internationaal verdrag dat de productie en het gebruik van antipersoonsmijnen verbiedt, in 1997 door 164 landen ondertekend. "Een belofte van deze generatie aan de toekomst", zei de voorzitter van de conferentie destijds.

Steeds meer landen trekken zich er nu uit terug. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft gisteren een decreet ondertekend om zijn land terug te trekken uit het verdrag. Het Oekraïense parlement moet de beslissing nu nog bekrachtigen. Eerder hadden ook Finland, Polen en de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen al beslist om zich terug te trekken.

Een verontrustende evolutie, vindt Handicap International , een ngo die zich onder meer inzet voor mensen met een beperking en heel hard aan de kar heeft getrokken om van dat verdrag een succes te maken. "Dit is voor ons onaanvaardbaar en echt moeilijk te begrijpen", zegt Antoine Sépulchre, directeur van Handicap International België, in De Wereld Vandaag op Radio 1.

Landmijnen maken namelijk enorm veel burgerslachtoffers. "Net als chemische en biologische wapens en clustermunitie maken landmijnen geen enkel onderscheid tussen soldaten en burgers. Uit onderzoek blijkt dat 85 procent van de slachtoffers burgers zijn, van wie 40 procent kinderen."

"En dat is een fundamenteel probleem. De 164 staten die het verdrag ondertekend hebben, hebben duidelijk begrepen dat landmijnen geen goed wapen zijn om vandaag te gebruiken", zegt Sépulchre, die erop wijst dat er voldoende alternatieven zijn om oorlog mee te voeren. "We zijn in 2025: er bestaan zeer nauwkeurige en precieze technologieën."

Dat Oekraïne, Polen, Finland en de Baltische staten allemaal aan Rusland grenzen, een land dat het verdrag nooit ondertekend heeft en veel mijnen inzet in Oekraïne, vindt Handicap International geen argument voor die landen om zelf uit het verdrag te stappen.

"In Oekraïne liggen al enorm veel mijnen, het is het land met de meeste mijnen ter wereld, voor Syrië. Dat zegt al genoeg. Dit zal een impact hebben voor toekomstige generaties", zegt Sépulchre.

"Vooral burgers zijn kwetsbaar. We zien duidelijk dat de militaire effecten extreem klein zijn." Hij verwijst naar nieuwe militaire voertuigen die gangen kunnen maken door mijnenvelden, waardoor militaire troepen alsnog kunnen oprukken. "Al die andere landmijnen blijven daar nog decennia achter, met een zware impact op mensen, op de economie, op de landbouw, enzovoort."

In het geval van Oekraïne wijst Sépulchre er bovendien op dat het land het verdrag schendt door er nu uit te stappen. "In het verdrag zelf, onder artikel 20, staat er eigenlijk expliciet genoteerd dat staten die actief geëngageerd zijn in een conflict, zich eigenlijk niet mogen terugtrekken. Wat president Zelensky gisteren getekend heeft, mag eigenlijk niet volgens het verdrag."

België was in 1997 het allereerste land dat het antilandmijnenverdrag ondertekend heeft. Handicap International België vindt daarom dat de Belgische regering publiek moet reageren op de Oekraïense beslissing. "Want stilte, zeker vanuit België en ook andere staten, opent de deuren sowieso voor andere landen om te volgen."

Eind vorig jaar raakte ook al bekend dat de toenmalige Amerikaanse president Joe Biden de toestemming had gegeven om antipersoonsmijnen te leveren aan Oekraïne. Biden hield dat lange tijd tegen, maar liet het uiteindelijk toch toe omdat Oekraïne beloofd had om het gebruik ervan beperkt te houden.

De mijnen mogen van de VS ook niet gebruikt worden in dichtbevolkte gebieden. Bovendien zouden de mijnen zichzelf vernietigen als de batterij leeg is, na enkele dagen of weken. Niettemin reageerden organisaties die zich inzetten tegen antipersoonsmijnen erg kritisch op de Amerikaanse beslissing.