Vlaamse industrie wil meer geld voor vergroening uit Europese klimaatpot

De Vlaamse industrie moet tegen 2050 klimaatneutraal zijn. Dat legt de Europese Unie alle bedrijven op, maar de EU maakt daar ook geld voor vrij.

Dat geld komt uit de koolstofmarkt ETS1. Industriële bedrijven en energiebedrijven die broeikasgassen uitstoten, moeten voor elke ton CO2 immers een koolstofcertificaat kopen. De bedoeling is dat de opbrengst daarvan terugstroomt naar de bedrijven en dat zij daar vergroeningsmaatregelen mee kunnen bekostigen.

Maar een nieuwe studie in opdracht van de werkgeversorganisatie VOKA, uitgevoerd door de economische adviestak van Econopolis, heeft becijferd dat het geld van de Vlaamse industrie niet volledig terugvloeit naar de bron. Zo lopen de Vlaamse bedrijven Europese klimaatsubsidies mis.

Dat komt doordat er minder Europees klimaatgeld terugstroomt naar België dan je zou verwachten op basis van de uitstoot (en dus de verkochte certificaten). Ons land is goed voor 3,4 procent van de Europese uitstoot, maar ontvangt 2,6 procent van de ETS1-opbrengst. Dat komt doordat de verdeelsleutel in 2005 vastgelegd is, maar die is volgens Econopolis achterhaald.

Ook het geld dat ons land wél ontvangt, wordt ongelijk verdeeld tussen de verschillende niveaus. Zo stoot de Vlaamse industrie 76 procent uit van alle Belgische emissies die onder ETS1 vallen. Maar de sector krijgt slechts 53 procent van de pot.

Bovendien belandt veel klimaatgeld dat wél zijn weg vindt naar Vlaanderen, niet op de juiste plek, vindt VOKA . Zo vloeide in de periode 2013-2023 slechts een derde terug naar de industrie. De rest gaat naar klimaat-maatregelen buiten de industrie.

"De Vlaamse industrie loopt elk jaar honderden miljoenen euro's mis", concludeert VOKA. Dat verlies zou op termijn kunnen oplopen tot minimaal 450 en maximaal 700 miljoen euro per jaar. "Onze onderhandelaars moeten nu alle zeilen bij zetten, want volgend jaar wordt het ETS-systeem heronderhandeld op Europees niveau. Ook binnen België en Vlaanderen zijn aanpassingen nodig."

"De CO2-kosten vloeien niet op een eerlijke manier terug", stelt ook Ivan Pelgrims, CEO van Evonik Antwerpen in De Ochtend op Radio 1. Dat chemiebedrijf produceert grondstoffen voor o.a. autobanden, dierenvoeding en bleekmiddelen. De milieuorganisatie Bond Beter Leefmilieu noemt het een voorbeeld voor de sector als het aankomt op vergroening.

"Wij zijn absoluut niet tegen het systeem", benadrukt Pelgrims. "We zijn ervan overtuigd en we werken er ook hard aan. We geven zeer veel geld uit om de energietransitie te realiseren in al zijn facetten. Dat is heel complex."

Over welke investeringen hebben we het dan? "Het gaat van zeer grote warmtepompen over stoomnetten tot waterstofinfrastructuur. We spreken over miljarden. En we gaan dat ook doen. Maar we willen ook onze concurrentiepositie niet in gevaar laten brengen door die wetten. Geen enkel bedrijf zal projecten ontwikkelen die niet rendabel zijn. Daarom moet er onderhandeld worden over een eerlijke verdeling van het geld."

De klimaatkosten lopen voor Evonik nu al in de miljoenen. In 2024 kocht Evonik voor 33 miljoen euro CO2-certificaten aan, waarvan het evenwel in de praktijk slechts 8 miljoen euro moest betalen. Europa deelt immers voorlopig nog gratis certificaten uit, een systeem dat tegen 2034 wordt uitgedoofd.

"Als er niets gebeurt, moeten wij tegen 2034 voor 81 miljoen euro certificaten kopen", schat Pelgrims. "Dat komt er gewoon bovenop. Wij hebben er niets tegen dat we iets moeten doen voor de volgende generaties. Maar we moeten tegelijk die lasten naar beneden krijgen."

Aan wie is het nu om daar verandering in te brengen? "Ik kijk daarvoor naar de beleidsmakers, en dan vooral die in Europa. De voorbije 10 jaar heeft men met de beste bedoelingen wetten en systemen opgezet. Die waren initieel misschien wel goed genoeg maar blijken dat nu niet meer te zijn."

"Dat is oké, men mag fouten maken, maar die moeten wel rechtgezet worden. We moeten de koe bij de horens vatten en het systeem aanpassen aan de huidige realiteit."

De Europese Commissie heeft intussen de Clean Industrial Deal gelanceerd. Ze houdt vast aan de klimaatdoelstellingen, maar wil bedrijven meer hulp bieden om die te bereiken.

"Maar om eerlijk te zijn zie ik nog niet veel verandering", zegt Pelgrims. "Ik heb met bijna allemaal Vlaamse parlementariërs gesproken en niemand vindt het een slecht idee om de CO2-kosten te herschikken."

"Maar ik zie geen actie. Men weet wat er moet gebeuren, waar wij de prioriteiten willen leggen, maar het gaat zeer langzaam. En dat is onze belangrijkste vraag aan de politiek: stop met analyseren, wij hebben nu echte actie nodig. Wat we voorstellen is nochtans realistisch en concreet."

"Nu, ik moet eerlijk zijn: de politici ondersteunen de ontwikkeling van nieuwe technologieën actief met fondsen en middelen via subsidies. Maar nu zijn er dus ook concretere acties nodig."

Daarvoor zijn we niet alleen veroordeeld tot wachten op Europa. De Europese middelen worden immers 2 keer verdeeld: een eerste keer vanuit de Europese Unie naar de lidstaten, en dan binnen België nog eens tussen Wallonië, Vlaanderen, Brussel en het federale niveau. De Vlaamse en federale politici kunnen dus onderling regelen hoeveel geld er vanuit de Belgische pot naar Vlaanderen gaat. 

"Het is inderdaad aan de federale regering", vindt Pelgrims. "Die moet het CO2-geld dat aan België is gegeven, herverdelen. Nu is dat 53 procent voor Vlaanderen terwijl het aandeel in de Belgische uitstoot 76 procent is. Dat kan zeer snel worden geregeld, want de partijen die in Vlaanderen en op het federale niveau regeren, zijn voor een groot stuk dezelfde."

Toch blijft het volgens Pelgrim haalbaar om klimaatneutraal te zijn tegen 2050. "Ja, dat denk ik wel. We zullen zeer veel geld moeten investeren, maar als ik kijk naar wat we nu al doen met het externe stroomnet, met warmtepompen, geplande elektrificatieprojecten, een tweede windturbine, zonnespiegels... Ik kan nog even doorgaan."

"We kunnen dat dus echt wel realiseren. Ergens tegen 2030 hebben wij een reductie van 65 procent. Maar dan komen de moeilijke projecten. Dan hebben we nog 20 jaar de tijd om zeer creatief en, opnieuw, met veel geld de transitie te realiseren."

"Voor ons bedrijf, op de Scheldelaan, spreken we toch over een totale kost van een half miljard om die hele energietransitie af te ronden. Maar ik ben er positief in, ja."