De aanval van de VS op Iran is druk besproken online, maar geverifieerde beelden zijn er (nog) niet. Oude beelden van explosies en AI-beelden van neergestorte bommenwerpers vullen die leegte en werden meteen miljoenen keren bekeken. We onderzochten 3 voorbeelden.
"Fordo is gone": hoe oude beelden en AI sociale media overspoelen na aanval VS op Iran
In het kort:
Sinds de Amerikaanse aanval op Iraanse nucleaire installaties delen zowel pro-Amerikaanse als pro-Iraanse accounts beelden op sociale media over die aanval.
Video's van explosies moeten enerzijds het succes van het bombardementen aantonen. Anderzijds zouden foto's moeten bewijzen dat Iran B2-bommenwerpers heeft neergehaald.
De video's van de explosies zijn oud. Momenteel zijn er nog geen geverifieerde beelden van de aanval. De foto's van neergehaalde bommenwerpers zijn dan weer met AI gemaakt. Er zijn geen aanwijzingen dat de Amerikaanse bommenwerpers zouden geraakt zijn.
Na dagen van speculatie bombardeerde de VS dit weekend Iraanse nucleaire installaties. Na afloop deelde president Trump een bericht met als boodschap “Fordo is gone” op sociale media. Fordo is een nucleaire site waar Iran uranium diep onder de grond verrijkt. Die plek kan alleen met Amerikaanse bunkerbommen geraakt worden.
Wie op sociale media zoekt op “Fordo is gone”, vindt bij pro-Amerikaanse accounts video’s van explosies die de aanval moeten tonen. Pro-Iraanse accounts delen dan weer beelden van gecrashte B2-bommenwerpers, zogezegd neergehaald door Iran. Beide kanten bedienen zich van nepbeelden: oude video’s die er niets mee te maken hebben of video's gemaakt met artificiële intelligentie.
Oude video uit Oekraïne
Een van de meest verspreide video’s toont een gigantische rookpluim en vlammenzee aan de horizon van een landelijk gebied. Op X wordt het filmpje onder anderen gedeeld door Clay Travis, een Amerikaanse radio- en televisieanalist en Trump-aanhanger. Met bijschrift “FA Fordo Out” bereikte zijn bericht al 2 miljoen views. Ook op TikTok is de video al 1,5 miljoen keer bekeken.
Toch bewijzen de beelden geen aanval in Iran, maar wel een in Rusland. Op 18 september 2024 viel Oekraïne een Russisch munitiedepot in de stad Toropets aan met drones. De video, die nu opnieuw viraal gaat, kwam die dag online op YouTube en werd opgepikt door nieuwsmedia als CNN . Dat kwamen we te weten door een screenshot uit de video te uploaden in Google Afbeeldingen.
Aan het begin van de video hoor je ook enkele mensen in het Russisch praten. Dat bevestigt Ruslandkenner bij VRT NWS, Marijn Trio.
Conclusie:
Deze video, met miljoenen views op verschillende platformen, zou de Amerikaanse aanval op de nucleaire site Fordo in Iran laten zien.
In werkelijkheid is het een Oekraïense aanval op een militaire opslagplaats in Rusland midden september 2024.
De bewering dat het om de Amerikaanse aanval op Fordo gaat beoordelen we dan ook als onwaar.
Israëlisch bombardement in Syrië
Een andere video die regelmatig gedeeld wordt met de slogan “Fordo is gone”, toont eveneens een gigantische nachtelijke explosie, vanuit de verte gefilmd. Onder andere Fox News-presentator Sean Hannity deelde de beelden met die slogan met zijn 2 miljoen volgers op Instagram.
Ook hier is geen sprake van beelden die de Amerikaanse aanval laten zien. Een omgekeerde zoekopdracht naar de video levert meteen versies van de video op die meerdere maanden oud zijn . De aanval van dit weekend kunnen de beelden dus alvast niet tonen.
In werkelijkheid tonen de beelden een Israëlisch bombardement op de Syrische havenstad Tartous in december 2024. De beelden werden toen ook door verschillende media gebracht, omdat de aanval zo intens was.
Op het moment dat we dit artikel publiceren, zijn nog geen geverifieerde beelden te vinden van de Amerikaanse aanval. Wel zijn er satellietbeelden waarop kraters bij Fordo te zien zijn. Echt spectaculair zijn die beelden niet. Allicht daarom grijpen sommigen terug naar oude beelden.
Conclusie:
De beelden tonen een Israëlische aanval uit 2024.
De bewering dat de beelden de aanval op Fordo zouden tonen, beoordelen we dan ook als onwaar.
AI-video moet schade aan bomenwerpers bewijzen
Langs pro-Iraanse kant verspreiden accounts een AI-video om de Amerikaanse aanval te minimaliseren.
Deze video , met 1,1 miljoen views op TikTok, zou bewijzen dat het Iraanse leger een Amerikaanse B2-bommenwerper kon neerhalen. De Verenigde Staten gebruikten 14 bunkerbommen voor de aanval op de sites. Zo'n bom weegt 13.600 kilogram, enorm veel dus. Enkel de B2-bommenwerpers kunnen die bunkerbommen dragen. In de video zie je hoe enkele soldaten een neergestorte bommenwerper bekijken.
Verschillende elementen verraden dat de video is gemaakt met artificiële intelligentie. Zo lijkt de bommenwerper enorm klein in verhouding tot de soldaten. In werkelijkheid heeft een B2 een spanwijdte van 52,4 meter. Dat is de afstand tussen de 2 vleugels. De B2 kan zelfs 2 van de bunkerbommen tegelijk vervoeren. Daarnaast zien de uniformen van de soldaten er heel “glad” en wat getekend of geschilderd uit, wat ook typisch is voor AI-beelden.
Voorlopig is er geen bewijs dat het Iraanse leger een B2 kon beschadigen. Volgens het Amerikaanse leger zijn de bommenwerpers op geen enkel moment onder vuur genomen door het Iraanse leger.
Meer beelden van de bunkerbommen en bommenwerpers zie je in deze video met uitleg van Jens Franssen.
Conclusie:
Op TikTok circuleert een video die zou bewijzen dat het Iraanse leger een Amerikaanse B2-bommenwerper kon neerhalen.
De video is gemaakt met AI.
Voorlopig is er geen bewijs dat het Iraanse leger de Amerikaanse bommenwerpers probeerde aan te vallen. We beoordelen de bewering dan ook als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
