In de stad duurt het groeiseizoen voor planten gemiddeld 13 dagen langer dan op het platteland. Het begint er vroeger in de lente en eindigt later in de herfst. Dat komt vooral door het vele kunstlicht in steden. Maar ook het zogenaamde hitte-eilandeffect speelt mee.
Lichtvervuiling doet planten in stad weken langer groeien dan op platteland
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
De stad is warmer én lichter dan het platteland, en die spreidstand wordt jaar na jaar breder.
Tussen 2002 en 2021 warmden steden 29 procent sneller op dan het platteland. Dat komt door de klimaatverstoring en het hitte-eilandeffect: stenen en beton absorberen overdag de warmte en geven die 's nachts weer af. Daardoor koelen steden minder gemakkelijk af.
En ook de lichtvervuiling, die vooral in verstedelijkt gebied speelt, nam het voorbije decennium jaarlijks met 10 procent toe. 's Nachts brandt er steeds meer en steeds intenser kunstlicht.
Dat heeft zijn invloed op de plantengroei. Uit onderzoek bleek eerder al dat planten in steden vroeger beginnen te groeien en dat ze later hun bladeren verliezen dan op het platteland. Maar dat werd vooral toegeschreven aan het temperatuurverschil.
Kunstlicht speelt grotere rol dan gedacht
Maar dat klopt niet helemaal, zeggen onderzoekers nu in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Cities . Lichtvervuiling speelt volgens hen een grotere rol dan tot nu toe werd aangenomen.
Met satellietbeelden onderzochten ze de plantengroei in 428 steden in het noordelijk halfrond, en dat van 2014 tot 2020. Tegelijk maten ze de lichtintensiteit en de temperatuur.
Zij stelden vast dat het groeiseizoen in 378 van die onderzochte steden (of 88,3 procent) daadwerkelijk langer duurt.
Dat patroon doet zich voor in de 3 onderzochte werelddelen: Noord-Amerika, Europa en Azië. Gemiddeld begint het groeiseizoen 6 dagen vroeger en eindigt het 7 dagen later. Het verschil loopt zelfs op tot 23 dagen als je de uitersten met elkaar vergelijkt, de stadscentra en de minst ontwikkelde plekken op het platteland.
Maar in 4 van de 7 onderzochte klimaatzones bleek kunstlicht een grotere invloed te hebben op de hormonenhuishouding en de fotosynthese van planten dan de temperatuur.
Europese vegetatie gaat het snelst aan het werk
Hoewel het patroon in alle werelddelen hetzelfde was, zagen de onderzoekers wel regionale verschillen. Zo begint én eindigt het groeiseizoen in Europa het vroegst (na respectievelijk 81,8 en 228,4 dagen). In Noord-Amerika schieten planten dan weer het laatst in gang.
Dat komt door een combinatie van menselijke en natuurlijke factoren. Noord-Amerikaanse steden zijn bijvoorbeeld het felst verlicht en Aziatische het minst. Europese steden zijn dan weer het koelst in de lente en herfst, en Aziatische het warmst.
Maar er spelen ook natuurlijke factoren, zoals de samenstelling van de bodem en hoeveel vocht die vast kan houden, of de plantensoorten die er groeien.
Stadsairco's
Hun vaststellingen kunnen gevolgen hebben voor het stedelijke ecosysteem en voor de economie, waarschuwen de onderzoekers.
Sommige van die gevolgen kunnen positief zijn. Zo kunnen planten die langer groeien, de hitte in steden langer helpen opvangen. Vegetatie fungeert immers als een airco doordat het vocht verdampt. Daarom bijvoorbeeld hanteert de Vlaamse overheid nu de zogenaamde 3-30-300-regel voor stadsgroen.
Langer groeiende planten kunnen ook op een andere manier een klimaatoplossing zijn. Ze kunnen immers meer koolstof uit de atmosfeer halen.
Maar er is ook een keerzijde. Planten die vroeger in blad staan, lopen een groter risico op vorstschade. Dat kan slecht nieuws zijn voor groente- of fruittelers. Bestuivers dreigen ook te laat te komen als de bloeiperiode van hun gastplanten jaar na jaar vroeger valt. En mensen met een pollenallergie zullen sneller naar de zakdoek moeten grijpen.
Daar komt nog bij dat we nog niet goed begrijpen wat de overschakeling naar LED-verlichting precies betekent voor de plantengroei. Daarmee verschuift immers ook de golflengte van het licht. "De uitgesproken blauwlicht-uitstoot zou de fenologie (de timing van de biologische processen doorheen het jaar, red.) fundamenteel kunnen veranderen, maar dat moet nog onderzocht worden", waarschuwen de onderzoekers.
Ze benadrukken wel dat LED-lampen belangrijk blijven in de strijd tegen de klimaatverstoring, omdat ze minder energie verbruiken en dus de uitstoot van broeikasgassen verlagen.
De onderzoekers hopen dat stadsplanners en besturen hun inzichten vanaf nu meenemen en nadenken over manieren om verlichting duurzamer te maken voor de stadsvegetatie.
