Energiedelen gaat ten onder aan hoge kosten: "Het heeft me 129 euro gekost en 17 euro opgebracht"

"Het heeft 17,64 euro opgebracht. Maar het heeft mij 129,27 euro gekost, om te mogen energiedelen. Eindconclusie: dat heeft me bijna 110 euro gekost om te willen energiedelen met een ander adres."

Wim Chielens is ronduit ontgoocheld. Hij wilde zijn overschotten aan zonnestroom delen met zijn kinderen die in huizen wonen zonder zonnepanelen. Ze konden de stroomoverschotten gratis krijgen. Een win-win, zo dacht Wim. Zijn overschotten zouden beter worden opgebruikt en zijn kinderen kregen een lagere stroomfactuur.

Hij probeerde het eerst uit met een tweede woning in Gent. Maar toen na een jaar de afrekening kwam, was het schrikken. Zijn leverancier rekende hem zoveel administratieve kosten aan dat hij geld verloor aan het energiedelen. Hij zette het dan ook meteen stop.

En Wim is niet de enige. Muriel Desmeth overkwam hetzelfde: "Ik deel energie met mijn vader en wij hebben voor 2024 nu beiden administratiekosten aangerekend gekregen van 100 euro + btw. "

"Ik heb het energiedelen begin januari direct stopgezet maar riskeer nu samen met mijn vader ook nog eens administratiekosten van 100 euro + btw (2x) voor het jaar 2025. De administratiekost is in ons geval veel hoger dan de minimale opbrengst die wij konden realiseren." 

Op onze redactie kwamen nog andere getuigenissen binnen, met telkens hetzelfde verhaal: we begonnen vol enthousiasme aan energiedelen, maar de administratieve kosten bleken zo duur dat we het hebben opgegeven.

Nochtans leek het een mooi systeem waarmee Europa bijna 5 jaar geleden op de proppen kwam. Burgers, bedrijven of overheden mogen hun overschotten aan zonne-energie verkopen of gratis wegschenken aan partijen die zelf geen zonnepanelen hebben. Dat kunnen buren, vrienden of verwanten zijn.

Mensen die niet de middelen hebben om zonnepanelen te installeren, kunnen zo een stukje meegenieten van de overstap naar groene energie voor een voordelige prijs. We democratiseren de energietransitie, was de achterliggende gedachte. 

Je kan je energie ook delen met een tweede verblijf dat geen zonnepanelen heeft, bijvoorbeeld een appartement aan zee. Wanneer je daar op vakantie bent en dus thuis geen stroom verbruikt, kan je de overschotten van je zonnepanelen thuis overnemen. 

Eigenaars van zonnepanelen kunnen zo ook hun onafhankelijkheid van hun energieleverancier vergroten. Leveranciers bieden tegenwoordig nog erg weinig voor die overtollige zonne-energie. Sterker nog: ze dreigen bijna allemaal nu zelfs geld te vragen voor de overschotten die je aan hen verkoopt, ook als die overschotten nog geld waard zijn. Dat bleek recent nog uit een onderzoek van onze redactie.

Met energiedelen kan je dat voor een deel opvangen. In plaats van je stroomoverschotten te moeten verkopen aan je leverancier voor een onzekere prijs of er zelfs extra te moeten voor betalen, kan je gewoon beslissen je overschotten gratis of tegen een vaste prijs te verkopen aan een buur, familielid, verwant of vriend.

Je koper moet de stroom dan wél verbruiken op het moment dat je effectief zelf overschotten hebt. Dat maakt het systeem complex. Op de factuur van zowel de verkoper als de aankoper moeten de tijdstippen vergeleken worden. Maar het kan: een digitale meter maakt dat mogelijk.

Maar zelfs die digitale meter moet wat worden aangepast als je stroom gaat delen. Zowel bij diegene die stroom aanbiedt als bij degene die de stroom ontvangt, moeten er zogenoemde "kwartierwaarden" worden ingesteld. Je stroomprijs wordt niet meer per uur verrekend, maar per kwartier.

Die kwartierwaarden worden vergeleken: alleen de kwartieren waarop de aanbieder stroom op overschot heeft én de afnemer tegelijk die stroom verbruikt zullen in rekening worden gebracht bij het energiedelen. Kwartieren waarop er geen "match" is, tellen niet mee.

In de praktijk vraagt energiedelen enorm veel data-uitwisseling en complexe verrekeningen op de stroomfacturen. Per kwartier moet er worden gekeken of stroomoverschotten en afname mooi op elkaar zijn afgesteld, zodat de afgesproken prijs kan worden uitbetaald.

Bij kwartieren waarop dat niet het geval is, gelden er andere prijzen. De aanbieder zal dan de prijs krijgen die zijn leverancier nog wil betalen voor zijn niet verbruikte stroomoverschotten. De afnemer zal dan de prijs moeten betalen die zijn leverancier vraagt voor de normale stroomlevering.

Het is dus niet langer één jaarlijkse meterstand die de leveranciers op hun factuur moeten verrekenen, maar meer dan 35.000 kwartierstanden per jaar. En dat gebeurt op de stroomfacturen van zowel de aanbieder als de afnemer van het energiedelen. Dat vraagt een massa administratief werk, argumenteren de energieleveranciers. En voor dat werk moet worden betaald.

De meeste leveranciers rekenen dan ook kosten aan, hoge kosten soms. Want het systeem is volgens hun federatie FEBEG "te complex voor wat het oplevert". Netbeheerder Fluvius kan de 35.000 kwartierwaarden dankzij de digitale meter in principe wel perfect verwerken en doorsturen naar de leveranciers.

Sommigen beweren dat ze die manueel moeten overtypen. Lara Lammens van Fluvius ontkent dat. "Energiedelen is momenteel al geautomatiseerd. Je betaalt aan Fluvius kleine datakosten, namelijk 1 euro. Dit staat los van de kosten die je leverancier je aanrekent." 

Maar die kosten gaan alle kanten uit, zo blijkt uit ons onderzoek. Sommige leveranciers zoals EnergyKnights, Frank Energy en TotalEnergies rekenen welgeteld... 0 euro administratieve kosten aan. Bij anderen lopen de kosten op tot 150 euro per aangesloten digitale meter.

Aangezien je bij het energiedelen minstens 2 digitale meters nodig hebt (die van de schenker/verkoper en de ontvanger/aankoper) wordt dat bij de duurste leverancier Luminus zelfs 300 euro. Ook Octa+, Eneco, Engie en Mega zitten al gauw boven de 200 euro.  Zelfs een prijsbreker als EnergyVision rekent 200 euro administratiekosten aan voor 2 aansluitpunten.

Federaal ombudsman Eric Houtman heeft zijn bedenkingen bij die uiteenlopende prijzen. "Het is een commerciële keuze. Leveranciers die weinig of niets vragen proberen klanten zo te binden. Anderen zeggen: nee, we hebben daar echt veel te veel kosten aan. We gaan dat energiedelen zeer duur verkopen. Wij willen dat eigenlijk ontraden."

Marc Van den Bosch van Febeg, de federatie van de energieleveranciers, stelt dat het systeem veel te complex is en dus heel duur wordt. Hij geeft toe: "Wij zijn geen grote voorstander van energiedelen omdat het weinig helpt. Ik denk dat er betere manieren zijn. We moeten nadenken hoe dat we het systeem kunnen verbeteren."

Hij krijgt bijval van energie-expert Joannes Laveyne van de UGent: "In regio's zoals Vlaanderen met al vrij veel zonnepanelen, is het systeem eigenlijk achterhaald." Mensen zonder zonnepanelen kan je op een andere manier laten profiteren van de energietransitie, stelt Laveyne.

Dat kan met dynamische energiecontracten bijvoorbeeld. Die volgen uur per uur de stroomprijs. Als er uren met negatieve prijzen aankomen door bijvoorbeeld een overschot aan zonnestroom en je zet op dat moment een elektrisch apparaat aan, of je slaat de overschotten op in een batterij, kan je dat tegen een heel scherpe prijs doen. En zo kan je toch nog profiteren van de overtollige zonnestroom van je buur.

Energieleveranciers zien natuurlijk ook liever niet dat je je zonnestroom in hun plaats verkoopt aan je buur. Mogelijk speelt dat mee in hun politiek om hoge administratiekosten aan te rekenen.

We stellen ook vast dat de prijzen niet altijd duidelijk zijn. Zijn de kosten alleen voor de afnemer of de aanbieder van de zonnestroom of moeten (zoals meestal) beide partijen die administratieve kost elk afzonderlijk betalen? Is btw al dan niet inbegrepen in de prijs? Of worden de administratieve kosten per dag aangerekend, of ineens voor een heel jaar?

Sommige leveranciers reppen in de tariefkaarten over hun contracten met geen letter over energiedelen. Bij Luminus vind je er niets over terug. Maar als je goed op hun website zoekt, staat er toch iets over energiedelen.

Maar de informatie van Luminus is wel wat misleidend. Op hun website staat: "Bij de energiedeler zullen de energiekosten stijgen, omdat hij zijn energie gratis deelt en voor die energie geen terugleververgoeding ontvangt van zijn energieleverancier."

Dat klopt niet. Iemand die zijn zonne-energie deelt, hoeft dat dus helemaal niet gratis te doen: hij of zij mag er perfect contractueel ook geld voor vragen. Hij kan er zelfs meer aan verdienen dan wat zijn leverancier hem biedt én aan zijn afnemer toch nog een scherpere prijs aanbieden dan een traditionele energieleverancier.

Overigens geeft Luminus dat een paar paragrafen verder ook toe: "Het is aan de deelnemers om, indien gewenst, gezamenlijk de prijs van gedeelde elektriciteit overeen te komen."

Luminus reageerde. Volgens hen is gratis stroom wegschenken het principe (de regel) en er geld voor vragen de uitzondering. Maar er is geen beperking op die uitzondering: je mag ze altijd toepassen.

Dat alles leidt ertoe dat mensen afhaken. Maar toch blijft het aantal mensen die energiedelen uitproberen in absolute cijfers stijgen: van 756 in december '22 naar 4.665 nu. Vorige maand kwamen er nog een kleine 300 bij.

Vraag is of dat zo zal blijven en of er ook een procentuele stijging in zit. Want het aantal digitale meters en zonnepanelen neemt veel forser toe dan de cijfers van het energiedelen.

Intussen stijgt het ongenoegen bij eigenaars van zonnepanelen. Franky Janssens liet digitale meters in zijn appartement plaatsen om aan energiedelen te kunnen doen. Maar ook hij ontdekte dat het systeem hem geld kost. Hij zette het energiedelen stop. 

Guillaume Christiaens overtuigde zijn zoon zelfs om meer zonnepanelen te leggen, zodat die met zijn stroomoverschotten het appartementje van Guillaume van gratis zonnestroom kon voorzien.

Maar aan het einde van de rit bleek de uitkomst negatief: "Uiteindelijk moesten we zelf dus nog 72,69 euro bijbetalen, om te genieten van de zonne-energie gemaakt door de extra zonnepanelen die we op onze kosten hadden laten plaatsen op het beschikbaar dakoppervlakte bij onze zoon Bart in Gent."

Ook zijn zoon moest nog eens 121 euro administratieve kosten betalen. Ze proberen de kosten aan te klagen bij hun leverancier, zonder resultaat.

Ombudsman Energie Eric Houtman pleit om de federale energiewaakhond de CREG alle energiecontracten en afspraken over energiedelen te laten doorlichten, vooraleer ze mogen aangeboden worden door de leveranciers. "We moeten kijken of de aangerekende kosten ook effectief zijn gemaakt," benadrukt Houtman. 

Europa, de federale en Vlaamse overheid blijven intussen energiedelen aanmoedigen, terwijl de leveranciers het ontmoedigen. Het maakt mensen boos. Roland Deras bijvoorbeeld: "Energiedelen wordt gepromoot door onze eigen overheid en als het je daar opgelegd wordt... netto-opbrengst: minus 100 euro!"

Mensen voelen zich bedot en richten zich tot de energieministers. Maar die schuiven de verantwoordelijkheid door.

Muriel Desmeth nam contact op met het kabinet van Vlaams minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit). Hun antwoord: "We zijn er ons van bewust dat energiedelen nu momenteel veel te duur wordt gemaakt door de energieleveranciers. Nochtans is het, zoals u zegt, een logische manier om elektriciteitskosten te kunnen besparen. Het is daarom het voornemen van minister Depraetere om energiedelen te 'reanimeren'."

Depraetere wil dat netbeheerder Fluvius de administratie zoveel mogelijk automatiseert, zodat de leveranciers de gegevens niet langer "haast manueel in hun systemen moeten invoeren" en de kosten kunnen dalen. "Het is aan de federale regering om toe te kijken dat die kosten ook effectief dalen.", besluit het kabinet.

Ook Wim Chielens schreef minister Depraetere aan. Die bevestigde: "Energiedelen is momenteel veel te duur", verwees naar de handenarbeid van de leveranciers "dat is niet meer van deze tijd", maar beloofde het systeem goedkoper én de energiefactuur minder duur te maken. Depraetere blijft energiedelen aanmoedigen en zou het systeem ook meer voor sociale woningen willen inzetten. Ze zal dan wel de energieleveranciers moeten overtuigen.

Chielens nam vorig jaar ook al contact op met de toenmalige federale minister van Energie Tinne Van der Straeten. Haar antwoord: "Ik ben het met u eens dat energiedelen zo goedkoop mogelijk moet zijn." Maar Van der Straeten wijst terug naar Vlaanderen: "De gewesten spelen hier echter een verantwoordelijke rol in." 

Chielens besluit ontgoocheld: "Ik vind het echt verbluffend dat burgers die denken hun steentje bij te dragen aan groene energie, gewoon in de kou worden gelaten."