Hij ontdekte een enorme reserve aan zeldzame aardmetalen toevallig door een plaspauze én hij werd in het Witte Huis ontvangen om Trumps medewerkers meer te vertellen over Groenlandse mineralen en de Groenlandse politiek. De Australische geoloog Greg Barnes lijkt een excentriek buitenbeentje in de wereld van mijnen en grondstoffen, maar tegelijk illustreert zijn verhaal dat een mijn opstarten in Groenland geen sinecure is.
Excentrieke Australiër bewijst dat rush op Groenlandse grondstoffen niet gemakkelijk is
Bert De Vroey was in de maand mei in Groenland om te peilen naar de kansen en struikelblokken voor de ontginning van grondstoffen. Hun reportage zie je in de VRT NWS DOC Grondstoffenjagers, vanavond op VRT Canvas en nu al op VRT MAX .
De 76-jarige geoloog Greg Barnes zit al lang in de wereld van mijnen en mineralen. Voor hij de kansen in Groenland ontdekte, was hij vooral actief in Oost-Europa. In 1992 streek hij een eerste keer neer in Groenland in verband met een potentiële diamantmijn. Dat project bleek uiteindelijk niets op te leveren. Alleen leidde het tot de toevallige ontdekking van een veel waardevollere grondstofreserve.
Nuttige plaspauze?
Tijdens dat bezoek maakte Barnes een vlucht met een helikopter. Naar eigen zeggen had hij de avond tevoren wat te veel gedronken en voelde hij zich niet lekker. Hij liet de piloot de helikopter aan de grond zetten om wat te bekomen en voor een plaspauze.
Toen zag hij dat een bepaald gesteente begon te ontbinden onder zijn urine. Dat moest wel 'eudialiet' zijn, wist hij, en zijn geologische aandacht was gewekt. Want het mineraal eudialiet bevat de metalen zirconium, niobium en yttrium - en die zijn erg nuttig en gegeerd voor toepassingen in kerncentrales, LED-tv's of de defensie-industrie. Yttrium behoort bovendien tot de groep van zeldzame aardmetalen.
Barnes zag meteen de economische waarde van de mineralen die daar in de grond zaten. Het kostte hem 8 jaar om juridisch een claim te verwerven over een afgebakend gebied, wat hem het recht gaf om de bodem verder te onderzoeken. Rond 2004 begon het hem te dagen dat er in zijn reserve nog meer zeldzame aardmetalen of rare earths in het gesteente zaten: neodymium, praseodymium, dysprosium en terbium. Voeg daar nog elementen aan toe als gallium en hafnium; dat zijn geen zeldzame aardmetalen, maar ze worden door de EU wel als kritieke grondstoffen gerangschikt.
Barnes heeft goud in handen, denkt hij, en wel in onuitputtelijke hoeveelheden. "Wij zouden de hele wereld 10 tot 15.000 jaar lang kunnen bevoorraden met zeldzame aardmetalen", bluft hij. Tot nu toe domineert China de aanvoer van die metalen, de site van Barnes zou dat quasi-monopolie kunnen doorbreken.
Niet zo gek als hij er uit ziet
Hoe moeten we Greg Barnes inschatten? Met zijn Hawaï-hemd, gele jekker en gekke rode hoed beantwoordt hij niet meteen aan het profiel van een professionele zakenman-investeerder. Zelf beweert hij dat die outfit hem vanuit de lucht goed zichtbaar maakt wanneer hij een tijdlang eenzaam over zijn concessie heeft rondgelopen en zich daarna weer door een helikopter wil laten oppikken.
Zijn verhaal over de ontdekking tijdens de plaspauze mogen we in elk geval met een korrel zout nemen. Geologen kennen al sinds de jaren 50 de uitzonderlijke minerale rijkdom van de ertsafzettingen in zuid-Groenland, ook in het gebied waar Barnes een claim in de wacht sleepte.
Hoe dan ook wordt Barnes nu heel ernstig genomen door de hoogste kringen in de VS. In 2019 al werd hij uitgenodigd in het Witte Huis om medewerkers van president Trump te briefen over de reserves aan zeldzame aardmetalen in Groenland.
Vorig jaar bundelde hij de krachten met het Amerikaanse bedrijf Critical Metals; dat heeft nu 42 procent van de aandelen van zijn Groenlandse bedrijf Tanbreez in handen. Washington ziet duidelijk brood in zijn project. De zeldzame aardmetalen zijn fel gegeerd voor toepassingen in de defensie-industrie, in windmolens en micro-motoren.
Weerbarstig land en klimaat
En toch is er, na 30 jaar, nog geen gram van Barnes' mineralen commercieel uit de grond gehaald: de echte productie is nog altijd niet opgestart. Zelf wijt hij dat aan meerdere factoren, waarvan de Groenlandse bureaucratie in zijn ogen de belangrijkste is. Daarnaast heeft ook de covidpandemie zijn plannen vertraagd.
Maar wellicht zien we in dit project van Barnes iets wat álle mijnprojecten in Groenland parten speelt: hoe geografie en klimaat zelfs voor de meest volhardende en avontuurlijke investeerders gigantische uitdagingen vormen. Het grootste deel van de landmassa ligt onder een enorme permanente ijskap.
Er wonen enkel mensen aan de kust, verspreid over kleine steden en dorpen. Tussen die bewoonde lapjes liggen er geen wegen. Dat betekent dat elk nieuw mijnbedrijf zelf de productiesites zal moeten ontsluiten en bereikbaar houden met wegen, een haven en energie. Alleen al in de exploratiefase vergt dat moeilijke en avontuurlijke expedities.
Tel daarbij het ijskoude klimaat, waardoor heel wat fjorden maandenlang onbevaarbaar zijn door ijsvorming of waardoor het te koud is voor mensen om buiten te werken of om machines te draaien, en je beseft pas goed hoeveel inspanningen en kosten er tegenover de potentiële baten staan.
Een mijn opstarten is altijd en overal een werk van lange adem, in Groenland vergt het een engelengeduld en de financiële draagkracht om heel lang te wachten op je return.
Wachten op de mijnen
Er zijn momenteel maar 2 mijnen operationeel in Groenland: een anorthosiet-mijn aan de westkust en een goudmijn in het zuiden. Onlangs gaf de Groenlandse regering ook een vergunning aan een Deens-Frans consortium om nog een nieuwe mijn voor anorthosiet te openen.
Anorthosiet wordt gebruikt in bouw- en isolatiemateriaal en is door zijn hittebestendigheid ook nuttig voor de defensie- en ruimtevaartindustrie, maar het staat niet op de lijst van kritieke grondstoffen waar Europa prioritair naar op zoek is.
De Groenlandse minister van Grondstoffen Naaja Nathanielsen zei het onlangs nog in een interview: alle lawaai en opschudding over het belang van Groenland heeft nog niet geleid tot een toegenomen bereidheid om ook echt te gaan investeren in de mijnbouw.
Dat is ook de nuchtere mening van de Deense geoloog Thomas Varming die we in Groenland ontmoetten. "Misschien zullen we een paar mijnen zien opengaan in de volgende 5 jaar, maar een paar mijnen... dat is in feite niet zo veel."
Greg Barnes is intussen 76 jaar oud, maar hij is ervan overtuigd dat hij de eerste productie op zijn site nog zal meemaken. We zijn benieuwd. In Groenland vergt het doorzetters als Barnes om grondstoffen commercieel uit de grond te halen.
