De regering-De Wever stevent af op haar eerste grote beslissingsmoment. Op de agenda staan de gekoppelde dossiers van de meerwaardebelasting en de beperking van de werkloosheid in de tijd, in een context van een verlaging van de kredietwaardigheid én de beslissing hoeveel van het federale budget aan defensie kan worden uitgegeven. De voorzitters van de regeringspartijen hebben zich dit weekend op hun standpunten vastgeklikt, terwijl de opdracht van een eerste minister is om die standpunten te verzoenen.
Nog meer geld voor defensie? Daarvoor kijkt iedereen naar de eerste minister
In het kort:
De regering-De Wever staat voor haar eerste grote beslissingsmoment over de meerwaardebelasting, de beperking van de werkloosheid en de defensie-uitgaven.
Partijen binnen de regering zijn het oneens over de verhoging van de defensie-uitgaven naar 5% van het BBP; "Dat is onmogelijk," zegt Georges-Louis Bouchez (voorzitter MR), terwijl minister van Defensie Theo Francken (N-VA) benadrukt dat de norm pas over jaren geldt.
Premier Bart De Wever moet voor 21 juli een akkoord bereiken over de fiscale hervormingen en pensioenmaatregelen; "Het tempo mag wat hoger inderdaad," zegt minister van Begroting Vincent Van Peteghem (CD&V).
1. Wie is verantwoordelijk voor de lagere kredietwaardigheid?
Het was aangekondigd dat het Brussels Hoofdstedelijk Gewest een verlaging van zijn kredietwaardigheid zou krijgen, in dit geval van het ratingagentschap Standard & Poor’s. Het was dan ook geen verrassing dat die er afgelopen vrijdag kwam.
Maar ook de federale overheid zag zijn kredietwaardigheid verlaagd door een ander agentschap, Fitch. Voor de eerste minister was dat geen verrassing. De Wever kijkt vooral naar het verleden: “Dit was te verwachten na de twee negatieve adviezen die ons land al kreeg onder de vorige regering. Daarna volgt steevast een verlaging. Dit toont nogmaals de urgentie aan van de situatie waarin we ons bevinden”.
De politici van de vorige regering voeren aan dat ook de nieuwe regering verantwoordelijk is. Dat is het standpunt van de oppositie, verwoord door de voormalige staatssecretaris van Begroting, Alexia Bertrand (Open VLD): “Fitch kijkt niét naar het verleden maar naar de toekomst. En vandaag zien ze: een regering die besparingen aankondigt, daarbij géén inspanning levert in hun begroting en bovendien cijfers en methodes gebruikt die door alle instellingen worden betwist.”
Bovendien staat in de verklaring van het ratingagentschap zelf ook wat kritiek op de plannen van de nieuwe regering: “Veel bezuinigingsmaatregelen zijn nog niet wettelijk vastgelegd en andere beleidsmaatregelen, zoals hogere defensie-uitgaven en een geplande hervorming van de personenbelasting, zullen de besparingen gedeeltelijk tenietdoen.”
De vraag is hoelang je als nieuwe regering naar het verleden kan kijken. Op een bepaald kantelpunt zal de volle verantwoordelijkheid -zelfs al is die voor een stuk door het verleden bepaald- op de schouders van de nieuwe regering terechtkomen, en meestal is dat op de schouders van de eerste minister.
2. Hoeveel geven we uit aan defensie?
Die defensie-uitgaven optrekken naar 5 procent van het bbp, is een doorn in het oog van enkele regeringspartijen. In De Standaard noemt Vooruitvoorzitter Conner Rousseau “die 5 procent belachelijk”. Op de opmerking dat de minister van Defensie Theo Francken volhoudt dat ons land 5 procent aan Defensie zal moeten besteden, zegt de socialist. “Ja, in 2088 misschien.”
In De Morgen spreekt de voorzitter van de MR, Georges-Louis Bouchez, van “collectieve hysterie”, mochten we effectief 5 procent moeten uitgeven aan defensie. “Dat is 35 miljard euro, ieder jaar opnieuw, aan vliegtuigen en tanks. Dat is evenveel als het jaarlijkse budget van de federale regering zonder de sociale zekerheid. Dat houdt totaal geen steek. C'est stupide. Dat is onmogelijk."
Hij wordt bijgetreden door de voorzitter van CD&V, Sammy Mahdi, die de eis van de NAVO in De Zondag “gewoon krankzinnig” noemt. “Waar ga je dat geld halen? Dat is nog eens 18 miljard extra. Ga je de FOD Justitie opdoeken? Of de NMBS? Het is tijd dat Francken dat eens duidelijk maakt. Of gaat hij drastisch snoeien in gezondheidszorg en pensioenen? Dat is waarom wij neen zeggen, omdat er geen geld voor is.”
De minister van Defensie Theo Francken, die net als minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés), al eerder heeft gezegd dat de 5 procentnorm op langere termijn onvermijdelijk zal zijn, probeert zijn coalitiepartner "defensiegeletterdheid" bij te brengen. Francken zegt dat de nieuwe 5 procentnorm niet morgen ingevoerd wordt. “We hebben hiervoor heel wat jaren, 7 of 10, dat wordt momenteel onderhandeld.”
De N-VA en Les Engagés aanvaarden de norm, de andere partijen verwerpen ze. Vicepremier Frank Vandenbroucke van Vooruit zei op VTM Nieuws dat de premier bij de NAVO-partners moet pleiten voor "meer realisme", omdat het cijfer gewoon "onhaalbaar" is. En dus staat de regering voor de moeilijke keuze: met welk standpunt gaat eerste minister Bart De Wever naar de NAVO-top in Den Haag?
3. Een opdracht voor de eerste minister
De regering staat trouwens voor haar eerste grote beslissingsmoment. In Het Nieuwsblad vat minister van Begroting Van Peteghem (CD&V) de gordiaanse knoop samen. “We hebben nog 6 weken tot aan de zomer. De meerwaardebelasting en de fiscale hervorming moeten afgerond worden, net als de pensioenmaatregelen.”
En met die uitdagingen gaat de regering-De Wever de zomer in. “De premier moet hierover een deal voor elkaar krijgen vóór 21 juli – ja, dat is nu ook zíjn feestdag (lachje) – anders heeft zijn regering fundamentele problemen. Die deadline wordt zijn eerste grote examen.”
En het mag gerust sneller gaan. Minister van Begroting Vincent Van Peteghem zegt in Het Nieuwsblad dat het tempo waarop deze regering werkt te laag is. “Het tempo mag wat hoger inderdaad. Al zeker tot 21 juli moeten we een versnelling hoger schakelen. Zodat we een tegensignaal geven aan de ratingbureaus.”
Over de meerwaardebelasting blijven de MR en Vooruit lijnrecht tegenover elkaar staan. “Ik heb een deal dat er niet aan de middenklasse geraakt wordt. Het is aan de anderen om te kijken hoe ze die 500 miljoen euro kunnen halen zonder die afspraak te schenden”, zegt Georges-Louis Bouchez van de MR.
Maar Vooruitvoorzitter Conner Rousseau “vertrouwt vooral de ministers van Vooruit”. Die moeten ervoor zorgen dat er een bijdrage komt van de superrijken. “En de premier blijft de eindverantwoordelijke van de ploeg.”
Daarmee kijkt iedereen in de richting van de eerste minister. Hij moet de knoop ontwarren. Minister van Begroting Van Peteghem herhaalt zijn oproep: ”Laat ons elke dag samenzitten. Het tempo van de regering en de hervormingen moet omhoog. Een staatsman ben je niet in woorden of door percepties te creëren. Een staatsman ben je door daden.”
Dat is een sneer in de richting van de eerste minister, die door sommige waarnemers nu al vergeleken wordt met staatsmannen die vroeger vooral bij de christendemocraten werden gevonden. Goede peilingen worden meestal cash betaald, en de eerste rekening wordt meestal door de coalitiepartners in de regering vereffend.
