Het Amerikaanse ratingbureau Fitch heeft zijn inschatting van de kredietwaardigheid van België verlaagd van AA- naar A+. Ratingbureau S&P deed voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hetzelfde: die gaat van A+ naar A. Het heeft mogelijk tot gevolg dat het voor ons land en voor Brussel duurder wordt om geld te lenen.
Ratingbureaus verlagen kredietwaardigheid van België en Brussel: hoe uitzonderlijk is dit? En wat zijn de gevolgen?
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
A+?AA-? Wat wil dat zeggen?
Een ratingbureau of kredietbeoordelaar beoordeelt de kredietwaardigheid van bedrijven en overheden. Ze geven een inschatting van hoe groot de kans is dat die schulden zullen kunnen terugbetalen.
Kredietbeoordelaars kijken naar verschillende parameters om hun rating te geven. Ze houden rekening met het begrotingstekort, de totale schuld, maar ook de toestand van de economie en de plannen die de regering de komende jaren wil uitvoeren.
De bekendste en meest invloedrijke ratingbureaus zijn Moody’s, Fitch en Standard & Poor’s (S&P). Om hun oordeel aan te geven, gebruiken ze een schaal. Die gaat van AAA voor de beste landen tot D. Daartussen zitten een 20-tal schakeringen van kredietwaardigheid.
Nooit eerder zo laag
Ons land zakt bij Fitch van AA- naar A+, nog steeds het vijfde hoogste niveau. Fitch schat in dat er voor ons land een "laag wanbetalingsrisico" geldt en een "sterke capaciteit om financiële verplichtingen na te komen". Brussel zakt bij Standard & Poor’s van A+ naar A.
Nooit eerder kreeg ons land een lagere kredietbeoordeling. Zo’n 20 jaar geleden kreeg ons land van Fitch nog een AA+-rating, de op één na hoogste. Sinds de financiële crisis zakte het oordeel. Het is de eerste keer in bijna 10 jaar dat de rating van ons land wijzigt.
Ter vergelijking: Nederland en Duitsland hebben met AAA bijvoorbeeld de hoogste rating, Frankrijk heeft AA-, Italië is met BBB+ bij de slechtste landen van Europa.
Komen de ratingverlagingen onverwacht?
Voor Brussel zeker niet. De financiële toestand is er al langer problematisch. Bovendien heerst er politieke instabiliteit.
Meer dan een jaar na de verkiezingen is er nog steeds geen regering in de hoofdstad, en is het dus onduidelijk wanneer en hoe de problemen aangepakt kunnen worden.
De kredietverlaging van ons land in het algemeen komt ook niet als een complete verrassing. Ons land kreeg van Fitch al een 'negatief vooruitzicht'. Daarmee gaven ze al aan dat een verlaging van de kredietwaardigheid tot de mogelijkheden behoorde. Ze verwezen daarbij bijvoorbeeld naar de slechte toestand van onze overheidsfinanciën.
Ook premier Bart De Wever (N-VA) hield rekening met dit slechte nieuws. "Dit was te verwachten na de twee negatieve adviezen die ons land al kreeg onder de vorige regering. Daarna volgt steevast een verlaging. Dit toont nogmaals de urgentie aan van de situatie waarin we ons bevinden. Het is nu het moment om door te pakken en de hervormingen uit het regeerakkoord zo snel mogelijk uit te voeren. Er is geen alternatief."
Slechte begroting(en)
De toestand van onze overheidsfinanciën is de belangrijkste reden waarom Fitch nu effectief overgaat tot een verlaging. Het ratingbureau wijst erop dat overheidsschuld blijft stijgen en het begrotingstekort toeneemt, terwijl geplande besparingen onzeker en deels nog niet wettelijk vastgelegd zijn.
De extra kosten voor vergrijzing en defensie maken het moeilijker om de overheidsfinanciën op orde te krijgen, klinkt het. Daarbovenop komt dat "België’s politieke situatie en trage besluitvorming het moeilijk maken om snel en effectief begrotingsbeleid te voeren", wat leidt tot twijfels over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op de lange termijn.
Over de Brusselse ratingverlaging klinkt het bij S&P dat ze "geloven dat het gebrek aan een regering met volle bevoegdheden het gewest heeft gehinderd om de begrotingsdruk aan te pakken, door met name de kosten in te perken. Het begrotingstekort van 2024 resulteerde in een aanzienlijke stijging van de schuld." Die kwam fors hoger uit dan waar de kredietbeoordelaar op had gerekend.
Wat betekent dat voor ons land?
Nu de ratingbureaus aangeven dat geld uitlenen aan België en Brussel risicovoller is, kunnen de rentes omhooggaan die de overheden moeten betalen.
De regeringen geven jaarlijks meer geld uit dan er binnenkomt. Het tekort dat daardoor ontstaat, wordt gevuld met geld dat ze lenen. Dat kan onder meer bij andere landen, (centrale) banken of grote internationale fondsen.
Als de rente verhoogt, wordt dat geld lenen dus duurder. Zo stijgen de zogenoemde rentelasten in de begroting en wordt het gat nog groter.
Omdat het voor een deel verwacht is, is het al ingecalculeerd door de markt
Pierre Wunsch, gouverneur nationale bank
Maar het zet niet meteen het mes op de keel van de regering. Ook de nationale bank schat in dat het effect niet zo groot zal zijn. "Omdat het voor een deel verwacht is, is het al ingecalculeerd door de markt", zegt gouverneur Pierre Wunsch in ons magazine 'De markt'.
"Maar als ook de andere ratingagentschappen beginnen te verlagen, zal dat zeker een impact hebben op de kosten van de schuld", denkt Wunsch. "Het is nog niet rampzalig, maar het begint te wegen op de schulddynamiek."
Wake-up call
Naast de concrete financiële impact is dit de zoveelste waarschuwing voor de regering(en).
Afgelopen weken trokken zowel de Nationale Bank als het Planbureau aan de alarmbel: het begrotingstekort zal niet afnemen maar net groter worden de komende jaren. Dat ook voor Fitch de hervormingen en sanering van de regering-De Wever niet volstaan, komt daar nu nog bovenop. Dat is pijnlijk omdat de beoordeling niet over het verleden gaat, maar over het vertrouwen in ons land nu en de komende jaren.
In Brussel kan de kredietverlaging een boodschap zijn aan de partijvoorzitters om snel werk te maken van een regering. “Ik vraag me ook af wat er nog nodig is, maar laat dit dan de wake-up call zijn”, zei Brussels Groen-kopstuk Elke Van den Brandt donderdag in De Afspraak.
Politieke reacties
Brussels volksvertegenwoordiger Benjamin Dalle (CD&V) spreekt over "Brussel op een gevaarlijk financieel hellend vlak". Het is hoog tijd voor een stabiele Brusselse regering, vindt hij. Dalle: "De verlaging is een onmiskenbaar alarmsignaal. Met een negatieve outlook hangen nog zwaardere degradaties boven ons hoofd als we nu geen daadkracht tonen. Zonder een harde bijsturing riskeren we een Grieks scenario in het hart van Europa."
Ook Vlaams minister voor Brusselse Aangelegenheden Cieltje Van Achter (N-VA) is niet te spreken over de rating. "Dit had perfect voorkomen kunnen worden. Als de PS niet de stekker uit de onderhandelingen had getrokken. (...) Kunnen we nu eindelijk starten met onderhandelen en ongegronde veto's laten vallen", schrijft ze op X.
