Israël slaat toe nu Iran zwakker staat: "De regionale oorlog is begonnen", zegt defensiespecialist Mattelaer 

Een oorlogsverklaring, zo beschouwt Iran de bombardementen van Israël op zijn militaire en nucleaire installaties en topmilitairen. De tegenreactie liet niet lang op zich wachten: Iran lanceerde een honderdtal gewapende drones richting Israël, die vrijwel allemaal werden onderschept. 

Daarmee is het conflict tussen de 2 aartsvijanden opnieuw in alle hevigheid opgelaaid. De regio – en bij uitbreiding de hele wereld – houdt de adem in voor wat komen gaat.

Dat we nu op dit punt zijn beland, verbaast professor Alexander Mattelaer niet. “Door de aanval van Hamas op Israël in oktober 2023 nam het risico op een regionaal conflict sterk toe. Tot nu toe zagen we kleinschalige, maar wel zeer intense, conflicten tussen Israël enerzijds en Hamas, Hezbollah en de Houthi-rebellen anderzijds. De aanval van Israël op Iran is in dat opzicht een kantelpunt.”

Juist via die kleinschalige fronten heeft Israël de 3 pro-Iraanse groepen sterk verzwakt. “Zeker Hezbollah was een geduchte tegenstander”, aldus Mattelaer. “Niet alleen hun arsenaal is vandaag grotendeels vernietigd, ook hun command and control-structuur (de aansturing en organisatie van troepen, red.) is ontwricht. Denk maar aan de bieperaanval. De drukmiddelen die Iran kon inzetten tegen Israël, zijn in grote mate uitgeput.”

“En dus is voor Israël het moment daar om het hoofd van de draak af te hakken, nu de klauwen grotendeels zijn geneutraliseerd”, verwoordt Mattelaer het. “Israël zag dit wellicht als het meest gunstige moment om toe te slaan.”

De professor windt er geen doekjes om: “De regionale oorlog is begonnen”. De vraag is nu: zal hij lang duren, of kunnen we hem snel en in een diplomatiek akkoord beëindigen? Een piste die we niet zomaar moeten uitsluiten. 

“De huidige Trump-administratie in de VS volgt een oud gezegde van Theodore Roosevelt: ‘Speak softly and carry a big stick’.” Oftewel: de VS wil als diplomaat optreden, maar laat regionale bondgenoten militair dreigen of handelen om onderhandelingen te bespoedigen. “President Trump wil geen oorlog in het Midden-Oosten, maar geeft Israël meer speelruimte dan zijn voorganger Biden. Het past in zijn strategie: eerst druk zetten, dan een deal nastreven.” 

“Veel zal afhangen van 3 factoren: in hoeverre Israël Iran kan ontwapenen, of de diplomatieke banden met Saudi-Arabië weer kunnen worden aangehaald na dit voorval en of Iran kan instemmen met de nieuwe regionale machtsverdeling. Er moet een nieuw evenwicht komen in deze driehoeksrelatie.”

Kan Iran überhaupt worden ontwapend? “2 jaar geleden was het vergezocht om dat te denken, vandaag is het niet langer uitgesloten”, aldus Mattelaer. Al zit een vollédige ontwapening er wellicht niet in. “Israël kan immers geen betekenisvolle grondoperaties uitvoeren in Iran, daarvoor is de afstand te groot.”

Iran zal dus landstrijdkrachten en binnenlandse veiligheid behouden, maar Israël richt zich eerder op de aanvalscapaciteit op lange afstand – zowel conventionele als nucleaire wapens. Om het voortbestaan van Israël te verzekeren, zo verdedigt de Israëlische regering de operatie. 

Het bezit van kernwapens draait vooral om afschrikking. Mocht Iran echt een kernwapen inzetten, zou dat wereldwijd reacties oproepen met ernstige gevolgen. Moet Israël daar écht voor vrezen? “Israël heeft geografisch weinig diepte”, legt Mattelaer uit. “De bevolking is sterk geconcentreerd op een klein lapje grond. Je kan dat niet vergelijken met de VS, Rusland of China. Als daar een kernwapen terechtkomt, is het land niet meteen van de kaart geveegd. Israël is in dat opzicht veel sneller weg te vagen.”

Israël beschikt zelf over kernwapens. Je zou kunnen denken dat stabiliteit ontstaat als Iran ook een nucleair arsenaal heeft: 2 kernmachten die elkaar in evenwicht houden, als het ware. “Dat risico wil de Israëlische politiek niet nemen als het niet nodig is”, besluit Mattelaer.