Natuurlijk zullen veel langdurig werkloze 55-plussers zwaar getroffen worden door de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd die de federale regering wil invoeren. Dat daarover überhaupt verbazing opborrelt, stoort professoren sociaal beleid Ides Nicaise (KU Leuven) en Ive Marx (UAntwerpen) mateloos. "Dit wordt een heel pijnlijke ingreep."
Experts over ingreep in uitkeringen: "Mensen met nul kans op arbeidsmarkt betalen prijs voor politieke incompetentie"
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Dit weekend toonden cijfers van minister van Werk David Clarinval (MR) aan dat ruim 8 op de 10 55-plussers die nu werkloos zijn hun uitkering dreigen te verliezen als de regering de geplande hervorming van de werkloosheidsuitkeringen doorvoert. Dat omdat ze niet aan de voorwaarden voldoen om een uitzondering te krijgen op die beperking van hun uitkering in de tijd.
Verschillende politici van de meerderheid reageerden verrast op die cijfers. Onder meer Nathalie Muylle van CD&V en Axel Ronse van N-VA legden daarop de nadruk op extra activering en herintegratie van langdurig werklozen op de arbeidsmarkt. Ides Nicaise, professor sociaal beleid aan de KU Leuven en verbonden aan het onderzoeksinstituut voor arbeid HIVA, rolt daarbij eens - spreekwoordelijk - met de ogen.
"Het verbaast me dat men nu plots vaststelt dat de visie op herintegratie van langdurig werklozen lange tijd zo eng is gebleven. De diensten voor de begeleiding van werklozen hebben zich blindgestaard op louter de kant van arbeid en opleiding, maar te weinig rekening gehouden met de sociale kant van de zaak."
"We weten heel goed dat deze langdurig werklozen veel meer problemen met zich meesleuren", stelt Nicaise. "Het gaat om familiale problemen, mantelzorg die ze moeten uitoefenen, taalproblemen, gezondheidsproblemen. Mensen hebben zich soms al kapotgewerkt in het verleden. Dat los je niet zomaar op door hen te 'activeren' naar een andere job."
Vrouwen extra kwetsbaar
Nicaise noemt de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd daarom een "heel eenzijdige" maatregel. "Het is een financiële prikkel - noem het een financiële schop onder kont - die men hen geeft. Dat is een pure aanbodbenadering: ze hopen dat die schok ervoor gaat zorgen dat mensen plots in actie gaan schieten en dat ze de jobs die vacant zijn plots allemaal gaan invullen. Zo simpel is het natuurlijk niet. Je moet aan de vraag- en aanbodzijde tegelijk werken."
Nicaise is niet alleen met die kritiek. Ook zijn collega van de universiteit Antwerpen, Ive Marx, was vanochtend op X bijzonder scherp, nadat hij dit weekend nog eerder voorzichtig had gereageerd. "De duurtijdbeperking in de werkloosheid wordt een heel pijnlijke ingreep. Veel mensen met quasi nul kans op de arbeidsmarkt zullen de prijs betalen voor decennia van politieke incompetentie."
"Een neveneffect van het wegnemen van die uitkering is dat mensen bovendien de middelen verliezen om in zichzelf te kunnen investeren", verduidelijkt Nicaise. "Ze hebben middelen nodig om zich fatsoenlijk te huisvesten, om hun internetaansluiting te blijven betalen, om mobiel te blijven, om te investeren in levenslang leren, niet alleen voor zichzelf, maar ook voor gezinsleden. We hebben in het verleden al gezien dat dergelijke financiële maatregelen leiden tot grotere armoede bij langdurig werklozen. Je mag niet vergeten dat vandaag al 40 procent van de langdurig werklozen in armoede leeft."
Bovendien maken verschillende experten zich in het bijzonder zorgen over de impact op vrouwen. Ook Marx en Nicaise: "Vrouwen zijn extra kwetsbaar, omdat zij vaak onvolledige loopbanen hebben. En dat is zeker het geval voor oudere werklozen. Nu worden deze vrouwen voor een stuk gestraft omdat zij een deel van hun loopbaan hebben opgeofferd voor hun gezin. In die zin is dat unfair."
Beluister hier het gesprek met Ides Nicaise in de De Ochtend op Radio 1:
Paradox
Nicaise is wel degelijk voorstander van een brede aanpak voor de activering van langdurig werklozen, maar dan moet je daar wel in willen investeren. "De paradox is dat men nu aan het besparen is bij de VDAB, maar ook in allerlei cursussen voor volwassenen. Dus er is geen plan voor die heractivering."
De logica dat men de werkloosheid zal oplossen door de uitkeringen te verlagen, is een neoliberaal recept waarvan we wetenschappelijk geen enkele evidentie hebben dat het werkt
Ides Nicaise, professor sociaal beleid (KU Leuven)
En het extra geld voor de OCMW's dan? "Die heeft men wat extra middelen toegeschoven, maar met alle respect: het gaat over een paar honderd miljoen euro. Terwijl de besparing in de werkloosheidsuitkeringen over een paar miljard euro gaat. De OCMW's moeten dus met dat geld tegelijk de extra vergoedingen aan werklozen compenseren en de extra omkadering die de OCMW's nodig hebben om die mensen geïntegreerd te kunnen opvangen. Daar klopt iets niet."
"Het is een besparingsplan", concludeert Nicaise. "De logica dat men de werkloosheid zal oplossen door de uitkeringen te verlagen, is een neoliberaal recept waarvan we wetenschappelijk geen enkele evidentie hebben dat het werkt."
Grote bezorgdheid bij OCMW's: "Dit wordt moeilijk"
De OCMW's vrezen zelf dat ze niet genoeg 55-plussers die hun werkloosheidsuitkering verliezen aan een job zullen kunnen helpen. "De OCMW's zijn tot veel in staat, maar dit wordt echt moeilijk", zegt Nathalie Debast van de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten. "Bovendien is er sprake van een bonus-malussysteem waarin OCMW's worden afgestraft wanneer ze mensen die al heel lang werkloos zijn niet binnen een bepaalde tijd kunnen activeren. Dat kan echt niet door de beugel."
"OCMW's gaan alle inspanningen doen, maar zijn ook afhankelijk van andere spelers: van bedrijven, de sociale economie, de maatwerkbedrijven. Je moet nu eenmaal voldoende werkgevers hebben die deze mensen aan de slag willen helpen."
Bij werkgeversorganisatie Voka zien ze dat wel zitten, maar er is nood aan bijkomende inspanningen van de overheid, zo zegt Hans Maertens. "We vragen meer aandacht voor opleidingen en vaardigheden voor oudere medewerkers. Een groot opleidingsoffensief is nodig. Daarnaast zijn oudere medewerkers vaak duur: ze hebben vaak de hoogste lonen. Op dat vlak zou er dus een nieuw loonmodel moeten komen, waardoor oudere werknemers wat competitiever worden ten opzichte van de jongeren."
Bijsturen?
De nieuwe regels moeten nog een aantal etappes doorlopen in het parlement. Regeringspartij Vooruit gaf ook al aan dat kwetsbare mensen voldoende beschermd moeten blijven. Hoe of waar moet er dan nog worden bijgestuurd?
"In de eerste plaats moet je ervoor zorgen dat mensen beschermd blijven. Er zijn allerlei drempels en schrikbeelden om naar het OCMW te stappen. Men denkt bijvoorbeeld dat men zijn huis zal moeten verkopen als men eigenaar is. Dat is meestal niet zo. Men is bang dat men de familie zal lastigvallen om dingen terug te vorderen. Men is bang van allerlei voorwaarden die gekoppeld worden aan de toekenning van leefloon. Goede informatie is zeer belangrijk."
Dat 184.000 mensen hun uitkering dreigen te verliezen waarvan meer dan 12.000 meer dan 20 jaar werkloos zijn is nu toch niet minder dan mindblowing.
Ive Marx, professor sociaal beleid (UAntwerpen)
"Ik denk ook dat je gezinshoofden en alleenstaanden die werkloos zijn en die hun uitkering verliezen quasi automatisch moet overdragen aan de OCMW's, net om hen te beschermen.
"Ten tweede zou men vanuit de VDAB en andere diensten een krachtigere inspanning kunnen doen om een realistisch plan te maken om mensen te activeren, te begeleiden, op te leiden en opnieuw naar de arbeidsmarkt te leiden. De regio's zijn daarvoor verantwoordelijk, maar we hebben nog niks gezien." Tijd voor actie dus. "Nu is er nog tijd voor."
Ive Marx kan er niet bij dat zo'n plan nog altijd niet bestaat. "Dat 184.000 mensen hun uitkering dreigen te verliezen waarvan meer dan 12.000 meer dan 20 jaar werkloos zijn is nu toch niet minder dan mindblowing. Hoe is dat ooit zover kunnen komen in het land met de meest krappe arbeidsmarkt in Europa? Echt niet te geloven."
