Geschiedenis van humanitair verzet op zee: hoe hulpvloten al jaren illegale Israëlische blokkade van Gaza proberen te doorbreken

Sinds 2007, na de machtsovername van Hamas, handhaaft Israël een strikte controle over het luchtruim en de territoriale wateren van Gaza, en beperkt het de beweging van goederen en mensen in en uit Gaza. Naar eigen zeggen doet Israël dat uit veiligheidsoverwegingen. Maar daardoor leven de 2,3 miljoen Palestijnen in de dichtbevolkte strook al 18 jaar in wat mensenrechtenorganisaties "de grootste openluchtgevangenis ter wereld" noemen.

Nochtans is de bezetting van Gaza door Israël onder internationaal recht illegaal. Dat heeft het Internationaal Gerechtshof in juli 2024 in een historisch juridisch advies opnieuw bevestigd. Zo oordeelde het hof dat de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem én Gaza in strijd is met het internationaal recht en bijgevolg onmiddellijk opgeheven moet worden.

In oorlogstijd is de Israëlische blokkade zo goed als een doodvonnis voor de Palestijnen. Want terwijl de luchtaanvallen en grondoperaties onverminderd doorgaan, zitten Palestijnse burgers al 19 maanden lang vast zonder veilige uitweg. Ondertussen laat Israël slechts beperkte humanitaire hulp toe, waardoor de toegang tot voedsel, water en medische zorg ernstig wordt belemmerd.

Zowel de VN, als humanitaire experten en mensenrechtenorganisaties zoals Human Rights Watch en Amnesty International waarschuwen al maanden voor een hongersnood. Die uitzichtloze situatie op het land zet steeds opnieuw activisten aan om via zee hulp te proberen bieden en de blokkade te doorbreken. De Madleen deed de recentste poging, maar tientallen andere humanitaire schepen gingen haar voor.

In augustus 2008 slaagden 2 boten van de Free Gaza Movement, met aan boord 40 activisten en hulpgoederen, er voor het eerst in de Gazastrook te bereiken ondanks de Israëlische blokkade.

De 2 boten, genaamd Liberty en Free Gaza, waren aan de kust van Cyprus vertrokken met 200 gehoorapparaten voor kinderen en 5.000 ballonnen . Israël liet de schepen toe om een "provocatie op zee" te vermijden.

"Wat er ook gebeurt, we hebben ons doel al bereikt door te bewijzen dat gewone burgers met gewone middelen een verdediging van de mensenrechten voor Palestijnen kunnen organiseren", vertelde organisator Paul Larudee destijds aan het persbureau AFP. "We willen dat mensen het Palestijnse probleem begrijpen als een kwestie van mensenrechten, en niet alleen als het simpelweg uitdelen van rijst", voegde hij eraan toe.

De Free Gaza Movement, die in 2006 werd opgericht tijdens de Israëlische oorlog in Libanon, stuurde tussen 2008 en 2016 in totaal 31 boten richting Gaza. Daarvan slaagden 5 boten erin de belegerde enclave te bereiken.

De meeste schepen werden door Israël tegengehouden, soms ook met geweld. Dat was het geval voor de Mavi Marmara, een schip dat deel uitmaakte van een grotere Turkse hulpvloot van de ngo Humanitarian Relief Foundation.

De hulpvloot probeerde zo'n 10.000 ton aan hulpgoederen aan Gaza te leveren. Aan boord waren meer dan 700 mensen toen Israëlische commando's op 31 mei de hulpvloot, op 130 kilometer van de Gazaanse kust, enterden . 10 opvarenden werden daarbij gedood en tientallen mensen raakten gewond.

Het hardhandige optreden van Israël leidde tot internationale kritiek, ook van de VN. In september 2010 stelde een rapport van de VN-Mensenrechtenraad dat het Israëlische leger het internationaal recht had geschonden met zijn operatie. Die werd omschreven als "disproportioneel" en toonde "een onaanvaardbaar niveau van brutaliteit". Israël noemde het rapport "partijdig" en legde het naast zich neer.

Het incident leidde ook tot een diplomatiek geschil tussen Turkije en Israël. Pas in maart 2013 bood Israël voor het eerst zijn excuses aan voor de fouten die het gemaakt had tijdens de operatie.

Freedom Flotilla II werd in 2011 gelanceerd als vervolg op de missie van 2010. De hulpvloot werd georganiseerd door de Freedom Flotilla Coalition (FFC), een coalitie van internationale activisten en ngo’s, en had zoals haar voorgangers als doel de Israëlische blokkade van Gaza te doorbreken en humanitaire hulp te leveren.

De vloot bestond uit meer dan 300 activisten, onder wie ook enkele Belgen, en zou met 10 schepen uitvaren. Maar door diplomatieke druk vanuit Israël en beperkingen opgelegd door gastland Griekenland konden de meeste boten niet vertrekken.

Uiteindelijk kon alleen de Dignite-Al Karama in de buurt van Gaza komen. Het Franse schip, met 17 opvarenden, gaf bij het verlaten van Griekse wateren aanvankelijk een Egyptische haven als bestemming op, maar de activisten veranderden later van koers, richting Gaza. Israëlische commando's onderschepten het schip en sleepten het naar de Israëliche haven Ashdod. De activisten werden opgepakt en later gedeporteerd.

De Just Future for Palestine Flotilla vertrok in de zomer van 2018. De vloot bestond uit 2 hoofdvaartuigen, Al Awda (De Terugkeer) en Freedom, samen met 2 ondersteuningsboten, Mairead en Falestine.

Op 29 juli en 3 augustus 2018 werden zowel Al Awda als Freedom onderschept en in internationale wateren in beslag genomen door de Israëlische zeemacht. Iedereen aan boord werd gearresteerd en naar Israël overgebracht voor ondervraging voordat ze werden uitgezet naar hun thuislanden.

Ook dit jaar heeft FFC pogingen gedaan om de Gazastrook te bereiken en de illegale blokkade te doorbreken. Op 29 april zette het schip Conscience vanuit Tunesië koers richting Gaza. 3 dagen later, op 2 mei, werd het schip in internationale wateren voor de kust van Malta door drones aangevallen.

Volgens de Freedom Flotilla Coalition (FFC) waren er op dat moment 30 personen aan boord. Het schip vervoerde hulpgoederen en bedoeling was om aandacht te genereren voor de Israëlische blokkade waardoor er sinds begin maart geen enkele vrachtwagen met hulp de Gazastrook was binnengelaten.

Verschillende internationale activisten, onder wie ook de Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg, zouden in Malta aan boord gaan. "Maar de schade die door de aanval werd veroorzaakt, maakt het onmogelijk om de missie voort te zetten", reageerde ze bij Reuters.

Volgens de organisatie zat Israël achter de droneaanval, maar een reactie van de Israëlische regering bleef uit. De Maltese regering opende kort na de aanval een onderzoek naar de mogelijke schending van haar neutraliteit nadat een Israëlisch vliegtuig werd geregistreerd in het Maltese luchtruim voor de aanval op Conscience.

Begin deze maand heeft FFC een nieuwe poging ondernomen. Ditmaal met het humanitair zeilschip genaamd Madleen, dat vanuit Sicilië is vertrokken. Thunberg is deze keer wel aan boord, samen met 11 andere activisten onder wie ook de Frans-Palestijnse Europarlementariër Rima Hassan.

Nog aan boord is een kleine, symbolische lading hulpgoederen voor de mensen in Gaza, waaronder babyvoeding, meel, rijst, luiers, dameshygiëneproducten, waterontziltingskits, medische voorraden, krukken en kinderprothesen.

De kust van Gaza heeft de Madleen niet kunnen bereiken. Het schip werd gisteren in internationale wateren onderschept door het Israëlische leger. De Madleen werd omsingeld en alle communicatie aan boord werd geblokkeerd. Het schip werd vervolgens onder begeleiding van 2 marineschepen naar de Israëlische haven Ashdod gebracht.

Thunberg is ondertussen vanuit Tel Aviv op een vliegtuig richting Zweden gezet. Ook de Franse activist Baptiste André en de Spaanse activist Sergio Toribio zijn gerepatrieerd, zo ook de Franse Al Jazeera-journalist Omar Faiad. Suayb Ordu (Turkije), Mark van Rennes (Nederland), Pascal Maurieras (Frankrijk), Reva Viard (Frankrijk), Rima Hassan (Frankrijk), Thiago Avila (Brazilië), Yanis Mhamdi (Frankrijk) en Yasemin Acar (Duitsland) worden nog in Israël vastgehouden en zullen deze namiddag voor een rechtbank verschijnen.

De FFC liet meteen verstaan dat ze opnieuw zullen uitvaren en "niet zullen stoppen tot de belegering eindigt en Palestina vrij is": "When governments fail, we sail (Wanneer regeringen falen, varen wij uit, red.)."