"Als ik ooit genees, kan ik deze kennis later goed gebruiken": VRT NWS bezoekt jonge kankerpatiënten uit Gaza in Jordanië

Tot voor kort droomde Malak (16) uit Gaza van witte jassen, steriele lampen en mensen helpen. Nu is ze zelf patiënt. Onlangs werd ze met kanker geëvacueerd naar het King Hussein-kankercentrum in Amman. Daar bestudeert ze de dokters alsof het les is. "Als ik ooit genees, kan ik die kennis later goed gebruiken."

Haar vader Mohammad Deeb (50) zit zwijgend naast haar. Zijn blik is dof, zijn lichaam gespannen. Hij spreekt zonder stemverheffing, maar zijn woorden snijden diep. "Zonder die oorlog had mijn dochter de kankerdiagnose van lymphoma (lymfeklierkanker, red.) nooit gekregen. Daar ben ik zeker van."

Malaks gezin komt uit Rafah, in het zuiden van Gaza. 3 maanden na het uitbreken van de oorlog op 7 oktober 2023 sloeg het noodlot toe. "Om 2 uur ’s nachts zat ik op het toilet toen de muur naast me explodeerde", zegt Malak. "Mijn moeder en broer lagen in de kamer ernaast." Eén klap, en hun huis verdween.

Het tienermeisje raakte gewond aan haar nek, een wonde die ernstig infecteerde en nooit echt genas. "De lucht werd zwart van het stof", herinnert ze zich. "Alles brandde. Ik kon niet ademen. Ik was zo bang." Sindsdien slaapt ze nauwelijks nog.

De link tussen wat Malak inademde en haar ziekte is vooralsnog niet bewezen. "Zoiets vergt jaren onderzoek", duidt Rawad Rihani (50), hoofd kindergeneeskunde in het ziekenhuis King Hussein in Jordanië. "Vaak blijft de oorzaak onduidelijk."

Wat de arts wel opvalt: "In mijn 19-jarige carrière heb ik nog nooit zulke vergevorderde kankers vastgesteld als bij deze groep uit Gaza. Dit zien we meestal op veel latere leeftijd, niet bij jonge kinderen. Hoe langer de oorlog duurt, hoe zwakker hun immuniteit, hoe erger de kanker is."

Malak is 1 van de 6 kinderen die op 20 mei naar Jordanië zijn geëvacueerd. Het was de derde groep sinds maart, toen het Jordaanse leger begon met het overbrengen van zieke kinderen uit Gaza. In totaal zijn al 114 mensen geëvacueerd: 39 kinderen, samen met 75 familieleden.

De evacuaties gebeuren in samenwerking met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en maken deel uit van het 'Jordan Medical Corridor'-initiatief. Dat kondigde koning Abdullah II op 11 februari 2025 aan tijdens zijn bezoek aan president Trump in het Witte Huis. Het doel: 2.000 kinderen uit Gaza medische zorg bieden in Jordaanse ziekenhuizen.

De operatie verloopt echter traag. De kinderen komen niet in colonnes, maar in kleine batches: 29 op 4 maart, 4 op 14 mei, 6 op 20 mei. Malak hoorde bij die laatste. Sommigen worden per ambulance overgebracht, anderen met legervoertuigen. In spoedgevallen wordt een helikopter ingezet.

De selectie gebeurt op basis van medische urgentie. "Niet elk dossier is volledig bij aankomst", duidt de arts, "waardoor we soms met beperkte informatie moeten werken." Na aankomst worden de kinderen verspreid over publieke en private ziekenhuizen in Amman.

Kanker is niet de enige diagnose die kinderen krijgen. Er zijn ook oorlogswonden en ernstige aandoeningen. Sommigen zijn zelfs te zwak om te spreken. Een deel verblijft in ziekenhuizen, anderen in hotel Fanar - dat als tijdelijke opvang dient - waar Malak verblijft met haar hele gezin. Wat hen allemaal bindt: ze zijn jonger dan 18 en konden in Gaza niet langer worden geholpen.

Inmiddels kostte de oorlog 1.200 Israëli’s en bijna 54.000 Palestijnen het leven, onder wie tienduizenden vrouwen en kinderen, aldus het ministerie van Volksgezondheid in Gaza. Volgens UNICEF - een VN-organisatie die werd opgericht in 1946 - is dit nu al het dodelijkste conflict voor kinderen sinds zijn oprichting.

De oorlog laat zijn sporen niet alleen na in botten en bloed. Ook mentaal zijn de littekens diep, zegt klinisch psycholoog Leen Dabas (28), die de kinderen begeleidt in Amman. "We geven hen speltherapie, praten over hun angsten, zoeken naar houvast. Niet alleen de kinderen hebben hulp nodig, ook hun ouders zijn op. Iedereen lijdt: groot of klein, jong of oud."

Volgens het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid wachten 20.000 patiënten op toestemming om Gaza te verlaten voor dringende medische zorg. Israël gaf geen officiële toelichting over de evacuaties, maar is volgens humanitair recht verplicht medische doorgang toe te staan. Vermoedelijk spelen ook diplomatieke druk en humanitaire overwegingen een rol, zeker na de voedselblokkade die op 2 maart inging en recent is versoepeld, maar vooral chaotisch verloopt.

Intussen blijft de situatie broos: de Jordaanse operatie verloopt via de Israëlische grenspost Kerem Shalom en gaat dwars door Israël en de Westoever. Een kwetsbare route die elk moment kan worden afgesloten.

"Bij vertrek mochten we niets meenemen, behalve onze identiteitskaart en medische documenten", vertelt Zainab al-Astal, die in de tweede groep met haar 2 zieke zonen werd geëvacueerd. "Zelfs een rugzak was niet toegestaan, op vraag van de Wereldgezondheidsorganisatie, die hierbij instructies van Israël opvolgt. In Jordanië kregen we 300 Jordaanse dinar, bedoeld voor eerste noden."

Het scheelde nauwelijks of de familie van Zainab al-Astal had het niet gehaald. "Vlak voor onze evacuatie met mijn 2 zieke zonen kregen we op 12 mei een bericht dat we ons moesten begeven naar het Europees ziekenhuis", vertelt ze. Toen sloeg het noodlot toe. "Op amper 3 meter van mij vond een bombardement plaats. Ik gilde. Ik zag mijn jongste zoon Ahmad niet meer. Ik dacht dat hij dood was, maar toen werd hij door 2 mannen in hun armen naar mij gedragen."

De transfer kon alsnog doorgaan, maar het trauma staat in haar gezicht gegrift. Voorafgaand ging de moeder maandenlang onder de bommen naar het kantoor van de Wereldgezondheidsorganisatie in Gaza. Telkens opnieuw smeekte ze om hulp: een uitreisvergunning voor haar oudste zoon Qassem (15), bij wie 4 jaar geleden lymfeklierkanker werd vastgesteld. Door de oorlog moest hij zijn tweemaandelijkse behandeling stopzetten. "Dat heeft zijn situatie almaar verslechterd, maar ik was te bang om hem te verliezen."

Pas toen haar andere zoon Ahmad (13) na een bombardement vorig jaar zwaar begon te hoesten, hoge koorts kreeg, bloed ophoestte en niets meer at, kwam er schot in de zaak. Het leven van haar zonen hangt nu aan een zijden draadje, afhankelijk of de behandeling aanslaat. 

Wat ook voor onrust zorgt onder de families, is dat niemand weet hoe lang de kankerpatiënten in Jordanië mogen blijven. Niemand zegt wanneer ze terug moeten. Tot nu toe werd geen enkel kind met kanker teruggestuurd naar Gaza. Voor gewonde kinderen ligt dat anders: op 13 mei 2025 keerden 17 van hen na hun behandeling terug.

Malak wil vooral terug naar haar gewone leven in Gaza. Ze wil haar studies afmaken, en haar droom om dokter te worden niet opgeven. "We willen niet vluchten", zegt ze. "We willen gewoon kind zijn. Met een toekomst."