Kapucijnapen 'kidnappen' baby's van brulapen: "Gaat waarschijnlijk om een hype onder apen"

Met meer dan 80 camera's hebben onderzoekers een populatie kapucijnapen op het Panamese eiland Jicarón in de gaten gehouden. Dat project liep van 2017 tot 2023 en had als doel het werktuiggebruik van de apensoort te bestuderen. Maar gaandeweg stelden ze nog een fenomeen vast: mannelijke kapucijnapen die de baby's van brulapen stelen.

Uit de wildcamerabeelden konden de onderzoekers opmaken dat 5 kapucijnaapmannetjes in totaal 11 baby’s gepikt hadden. Hun resultaten zijn gepubliceerd in vakblad Current Biology .

Kijk: op camerabeelden is te zien hoe de kapucijnapen babybrulapen op hun rug meenemen

Dat is een opvallende vondst, zegt ook bioloog Dirk Draulans in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. "Het zijn 2 verschillende apensoorten die er elk hun eigen levenswijze op nahouden. Ze hebben weinig met elkaar te maken, behalve dat ze hetzelfde biotoop delen, namelijk het regenwoud."

Hoe de kapucijnaap de 'kidnapping' voor elkaar krijgt, is voorlopig nog een mysterie. De camerabeelden tonen niet hoe ze de jongen precies uit het nest weten te roven.

Want het is toch een hele prestatie: brulapen brengen niet alleen een angstaanjagend geluid voort, ze kunnen ook tot 10 kilogram wegen. "Dat is dubbel zo groot en zwaar als de kapucijnapen, die maximaal 3 tot 4 kilogram wegen. Toch slagen ze er op een bepaalde manier in om de baby's te pikken."

"Brulapen zijn wel echt bladeters. Ze doen niets anders dan bladeren eten en zijn in dat opzicht vergelijkbaar met grazende koeien. Dit in tegenstelling tot de kapucijnapen, die omnivoor en intelligenter zijn. Eerder werd al vastgesteld dat ze werktuigen gebruiken om noten en schelpen te kraken", weet Draulans.

"Het is duidelijk een vorm van hoge intelligentie tegen wat je 'domme kracht' zou kunnen noemen. Dat kan mee een verklaring zijn voor het fenomeen zelf."

"Het uitzonderlijke is dat uitsluitend jonge mannelijke kapucijnapen het doen. In andere situaties is wel eens vastgesteld dat vrouwtjesapen die zelf een baby verloren, de baby van een andere soort meenemen als een soort van surrogaat. Zo kunnen ze hun moedergevoelens blijven etaleren."

Maar de brulapen worden bij de mannelijke kapucijnapen allesbehalve vertroeteld. "Ze worden gewoon meegezeuld door de kapucijnapen, net als poppetjes", weet Draulans. "De baby's zijn nog afhankelijk van moedermelk en dat kunnen de mannelijke kapucijnapen niet geven. Alle 11 baby's zijn waarschijnlijk binnen de week gestorven aan ondervoeding."

Wat de functie van dat 'meezeulen' dan is, blijft volgens Draulans nog een groot vraagteken. Er doen verschillende theorieën de ronde. "Het is misschien een vorm van spel", zegt Draulans. Maar het kan ook met de leeftijd te maken hebben. "De kapucijnapen in kwestie zijn net als tieners, die willen misschien opscheppen en tonen wat ze durven."

"Er wordt ook snel gezegd dat het uit verveling gebeurt. Maar dat vind ik raar, want verveling komt in de dierenwereld amper voor. Wel bij huisdieren en dieren in een dierentuin, maar bij dieren in het wild is dat anders. Leeuwen, lepelaars… als ze geen eten moeten zoeken of jongen moeten voeden, staan ze gewoon urenlang te suffen."

Een meer voor de hand liggende theorie is dat het om een hype gaat, een soort van "functieloos cultureel gedrag". "Het begon bij één mannetje, door de onderzoekers 'Joker' genoemd, en de anderen doen dat nu na omdat het iets plezants is. Zo heb je ook chimpansees die om onduidelijke redenen gras in hun oren steken, of orka's voor de kust van West-Canada die zalmen op hun kop leggen en daar dan mee paraderen."

Hype of niet, de impact van de ontvoeringen op de brulapenpopulatie valt nog af te wachten. "Als de baby's systematisch gepikt worden, zou dat op termijn nadelig kunnen zijn", zegt Draulans.