Provincie Antwerpen fietskampioen van Vlaanderen: meeste fietsers maar ook veel zwarte punten

Antwerpen is de provincie die de fiets het meest omarmd heeft van heel Vlaanderen. Dat blijkt uit de vele cijfers en rapporten die onze redactie bundelde. In geen enkele andere provincie kiezen inwoners zo vaak voor de fiets. Of het nu gaat over schoolgaande kinderen, werknemers, shoppers of recreatieve fietsers.  Ook op het vlak van het gebruik van elektrische fietsen en speedpedelecs spant Antwerpen de kroon.

Alle details ontdek je hieronder.

Bijna 1 op de 4 verplaatsingen (23 procent) in de hele provincie Antwerpen gebeurt met de fiets. Daarin zit alles: fietsen naar je werk of school, boodschappen doen of een recreatieve tocht.  De 3 vervoerregio's, Kempen (24 procent), Antwerpen (24 procent) en Mechelen (21 procent) staan allemaal bovenaan in het laatste Vlaamse verplaatsingsonderzoek. Ter vergelijking: gemiddeld over heel Vlaanderen gebeurt ruim 1 op 6 verplaatsingen (18 procent) met de fiets. 

Kempenaars nemen zelfs het vaakst de fiets, samen met Bruggelingen en Gentenaars. Dat is opvallend omdat grote steden meestal trekkers zijn in fietscijfers. In onze provincie zijn dat vooral Antwerpen en Mechelen, geen Kempense steden dus.

"In de Kempen speelt de sterke fietstraditie een rol", verklaart Frank Leys, de covoorzitter van de Vervoerregio Kempen en Mechelen. "15 jaar geleden al, in de periode voor de fietsostrades, elektrische fietsen en leasing, merkten we dat Kempenaars langere afstanden dan gemiddeld fietsten, bijvoorbeeld naar school. 10 kilometer of meer was toen al geen bezwaar. Die trend heeft zich duidelijk doorgezet."

In geen enkele andere provincie wordt er zoveel naar school en werk gefietst. 45 procent van alle scholieren in de provincie Antwerpen kiest voor de tweewieler. Beduidend meer dan het Vlaamse gemiddelde van 36 procent. 

Er moet daarom meer begrip zijn voor schoolkinderen die trager of onvoorspelbaar fietsen, zei de Mortselse Fietsersbond recent nog. "Tijdens de spits rijden er ook jonge kinderen over de drukke fietspaden. We vragen andere fietsers om op te letten", zei Liesbeth Veulemans van de actiegroep. "Het is niet omdat het mag, dat je overal 45 kilometer per uur moet rijden met je speedpedelec."

Ook bij het woon-werkverkeer staat de provincie Antwerpen op kop. Ruim 1 op de 4 Antwerpenaars fietst naar het werk (26,7 procent), zo blijkt uit het Vlaamse verplaatsingsonderzoek. Voor heel Vlaanderen ligt het gemiddelde op 22 procent. 

Het succes van naar het werk fietsen kan niet los gezien worden van de opmars van de elektrische fiets. Bijna de helft van alle werkgerelateerde fietsverplaatsingen in Antwerpen gebeurt al elektrisch. Veel werknemers kunnen die bovendien fiscaal voordelig leasen via de werkgever. 46 procent van de Antwerpse gezinnen heeft een elektrische fiets, 5 procent een speedpedelec.

De elektrische fiets stimuleert mensen om grotere afstanden af te leggen met de fiets in plaats van de auto te nemen. Volgens het Vlaamse verplaatsingsonderzoek legt de Antwerpse speedpedelec-gebruikers gemiddeld 29,9 kilometer af van en naar het werk. Ruim 3 keer de afstand die andere fietsers bereid zijn tot het werk te trappen. 

De steeds snellere fietsen hebben ook een keerzijde. De ongevallen leiden vaak tot zwaardere letsels door de hoge snelheid. Ze gebeuren ook steeds vaker tussen fietsers onderling. Bovendien is het voor andere weggebruikers niet altijd eenvoudig om de snelheid en bewegingen van fietsers op een speedpedelec in te schatten.

Voor afgelegen bedrijven in de haven heeft de snelle elektrische fiets veel veranderd. Zo is er fors geïnvesteerd in 200 kilometer aan nieuwe fietspaden. Er rijdt  dieper in de haven ook een fietsbus tussen de linker- en rechteroever.

The Port of Antwerp-Bruges investeert daarnaast zelf nog eens 40 miljoen in fietsinfrastructuur tegen 2030. Onder meer voor de aanleg van vrijliggende fietspaden in asfalt tot aan elk bedrijf.

Naast de aantrekkingskracht van de snelle fiets, is er ook het afschrikeffect van files of het gebrek aan parkeerplaats. "Bij Pfizer in Puurs langs de drukke N16 nemen nu veel meer medewerkers de fiets dan vroeger. Het bedrijf is na corona fors uitgebreid en heeft leasing gestimuleerd. Er was ook niet voldoende parkeerplaats meer voor elke werknemer", zegt Frank Leys, covoorzitter van de vervoersregio Kempen en Mechelen. 

Cru gesteld is de fileknoop rond Antwerpen de grootse bondgenoot van het woon-werkverkeer per fiets. Zo bleek ook vorige week nog toen de Waaslandtunnel voor 3 maanden dicht ging voor werkzaamheden. Op de veerboot over de Schelde zaten plots meer fietsende pendelaars .

De grote wegenwerken voor de Oosterweelverbinding die nu ook op Rechteroever op kruissnelheid komen, zouden de fietscijfers dus nog kunnen opkrikken. Ook een minder performant openbaar vervoer duwt pendelaars sneller naar de fiets.

Wie lange afstanden fietst, gebruikt meer dan waarschijnlijk wel eens de Antwerpse provinciale fietsostrades. Ook zij spelen een duidelijke rol in de stijgende populariteit van de fiets. Fietsostrades zijn de lange fietspaden met een F-nummer in een blauwe driehoek. Ze verbinden grote steden met elkaar.

Op dit moment heeft de provincie Antwerpen 495 kilometer aan fietssnelwegen. Die worden jaar na jaar vaker gebruikt door fietsers in hun vrije tijd en tijdens de school- en werkweek.

"In 2024 registreerden onze tellers ruim 34 miljoen fietsers. Een stijging van meer dan 31 procent op 5 jaar tijd", zegt bevoegd gedeputeerde Mireille Colson (N-VA). In vergelijking met 10 jaar geleden zijn er zelfs ruim 60 procent meer fietsers in Antwerpen.

De provincie blijft daarom investeren in fietssnelwegen. "We leggen twee nieuwe fietsostrades aan: F103 Lier-Herentals en F104 Lier- Aarschot. Daarnaast staan er ook verbeteringen gepland aan de F1 Antwerpen- Mechelen en F106 Herentals-Aarschot."

Ook het drukste fietspunt van het land ligt in Antwerpen, meer bepaald in de Mercatorstraat tussen de stations Berchem en Antwerpen-Centraal. Daar werden in 2024 ruim 2,3 miljoen fietsers geregistreerd. Omgerekend zo'n 7.000 per weekdag, en iets minder in het weekend.

Een pijnpunt voor veel fietsers blijven de zogenoemde moordstrookjes, vooral langs gewestwegen. Dat zijn smalle stroken voor fietsers waar enkel een witte stippellijn hen "beschermt" tegen auto's en trucks die 70 kilometer per uur rijden. Regelmatig gebeuren er ongevallen.

Als er geen veilige (alternatieve) fietsroute bestaat tussen woonkernen, zijn moordstrookjes vaak dé reden waarom mensen de fiets niet nemen om naar school of werk te rijden. 

Lokale besturen en het Agentschap Wegen en Verkeer zijn op dat vlak aan een inhaalbeweging bezig om waar mogelijk vrijliggende fietspaden aan te leggen. Dat gebeurde onder meer langs de N17 in Puurs-Sint-Amands. Ook tussen Lier en Aarschot verschijnt na jaren plannen een kilometerslang fietspad via Berlaar en Heist-op-den-Berg. 

Vaak zijn het projecten die zeer lang aanslepen, omdat er veel onteigeningen aan te pas komen. Dat is ook zo voor de geplande heraanleg van de N12 in Malle waar in tussentijd alvast een breder tijdelijk fietspad is aangelegd.

Het succes van de fietspaden in de provincie Antwerpen heeft een keerzijde. De infrastructuur kan op sommige plaatsen de drukte niet meer slikken.

In Antwerpen stad ontstaan er regelmatig fietsfiles aan verkeerslichten. De fietspaden en de voorziene wachtplaatsen kunnen de toestroom aan fietsers dan niet meer slikken. "We zien ook fietsfiles in Mol of Turnhout van scholieren die niet in één keer kunnen oversteken bij een cyclus van het groene licht", zegt Frank Leys van Vervoerregio Kempen. "Het is intussen overal een fenomeen."

Het drukste fietstraject van Vlaanderen, langs de Mercatorstraat, is een voorbeeld van beide problemen. Er staan er 6 verkeerslichten op een afstand van amper 2 kilometer. Elk licht creëert daar in de spits wachtrijen van fietsers die vaak op een smal stuk verschillende cyclussen moeten wachten om door te kunnen rijden.

Dat geldt evenzeer voor andere populaire plekken, zelfs op stukken van de provinciale fietsostrades. Vaak gaat het om fietspaden die gepland of aangelegd zijn voor de exponentiële groei van de fiets. 

De afgelopen jaren kozen de meeste centrumsteden in onze provincie resoluut voor de fiets via de invoering van een autoluwe fietszone in de binnenstad. De motivatie is steeds dezelfde: meer verkeersveiligheid, gezelligere handelskernen en de historische stad teruggeven aan de inwoners, niet aan autoparkings. 

In Mechelen is de volledige binnenstad sinds 2019 één aaneengesloten fietszone. 179 straten in de binnenstad zijn fietsstraten waarin gemotoriseerd verkeer achter fietsers blijft. Ook de stationsomgevingen in de stad worden volledig ingekapseld in het provinciale fietsnetwerk van fietsostrades, vaak met ingenieuze fietspaden.

Ook in Lier koos het stadsbestuur ervoor om de binnenstad in de eerste plaats aan fietsers te geven. Zo goed als alle straten binnen de vesten zijn sinds 2021 een fietsstraat. In datzelfde jaar voerde ook Herentals een fietszone in, en ook Geel heeft er een rond de Markt in het centrum. 

Turnhout bouwde de afgelopen jaren een aaneengeschakeld netwerk uit van fietsstraten doorheen de stad. Die moeten binnenkort ook aansluiten op de aangekondigde autoluwe fietsroute tussen Turnhout en Herentals.

Het valt op dat Antwerpen in dat rijtje ontbreekt. Het is de enige Vlaamse provinciehoofdstad zonder een grote autoluwe fietszone in de binnenstad. Antwerpen heeft wel een fietsprogramma en maakte veel kruispunten conflictvrij. Maar critici zoals de politieke oppositie en de fietsersbond hekelen de visie van bevoegd schepen Koen Kennis (N-VA) die én de auto én de fiets tot in hartje Antwerpen laat rijden. 

Ook buiten de steden is er vaak veel veranderd voor de fiets. In heel wat dorpskommen, woonwijken en schoolomgevingen zijn fietsstraten ingericht.

Nergens liggen er meer dan in de provincie Antwerpen. In totaal hebben 65 Antwerpse gemeentes 348 kilometer fietsstraten liggen. Dat is de helft meer dan de provincies Vlaams-Brabant en West-Vlaanderen, en zelfs 3 keer meer dan in Limburg.

In de provincie Antwerpen is de veiligheid en inrichting van de fietspaden langs gewestwegen beter dan gemiddeld. Dat blijkt uit de laatste metingen uit 2023 door het Agentschap Wegen en Verkeer. 

AWV keek onder meer naar de breedte van het fietspad, of je er comfortabel kan inhalen, en of het veilig afgescheiden is van de rijbaan voor auto's. 

Bijna de helft van de Antwerpse fietspaden (46,3 procent) scoort op dat vlak goed tot uitstekend. De provincie scoort daarmee beter dan het Vlaamse gemiddelde (31,4 procent). 

De Fietsersbond erkent dat fietsen langs gewestwegen steeds veiliger wordt, maar heeft ook kritiek. "Het veilig oversteken van die gewestwegen is vaak een probleem", zegt woordvoerder Wies Callens. Er ontbreken oversteekplaatsen, verkeerslichten of veilige plekken voor fietsers om stil te staan.

De belangenvereniging klaagt ook aan dat kruispunten niet conflictvrij zijn.

De Fietsersbond wijst ook op een aantal onveilige kruispunten met op- en afritten van snelwegen, zoals aan de E34 in Turnhout. Daar werd al meermaals een fietser het slachtoffer van een zwaar verkeersongeval.

"We wachten daar nog steeds op verkeerslichten, 2 jaar nadat een 18-jarige fietser er werd doodgereden. De tijdelijke maatregelen van AWV zoals het versmallen van rijstroken en verlagen van de snelheid zijn onvoldoende", aldus de Turnhoutse Fietsersbond.

Het Agentschap Wegen en Verkeer keek ook naar de staat en het onderhoud van de fietspaden. Denk aan putten, verzakkingen, plassen en overgroeiing door planten. Alles wat het rijcomfort dus negatief beïnvloedt.

Op dat vlak scoort de provincie Antwerpen minder goed dan andere Vlaamse regio's. Amper iets meer dan de helft van de Antwerpse fietspaden scoort behoorlijk tot uitstekend. 

In 2024 stierven er over heel Vlaanderen 77 fietsers, 822 raakten zwaargewond en 8.474 lichtgewond. 

Op vraag van VRT NWS maakte het Agentschap Wegen en Verkeer een lijst van zwarte punten in Vlaanderen specifiek voor fietsers. Daarin staan locaties waar lichte, zware en dodelijke ongevallen met (brom)fietsers gebeurden. 

Op die lijst is de provincie Antwerpen oververtegenwoordigd met 93 van de 164 gevaarlijke fietspunten. De stad Antwerpen spant de kroon met 54 zwarte punten op zijn grondgebied.

Vlaanderen benadrukt dat het een dynamische lijst is die jaarlijks verandert. "Wanneer een kruispunt of locatie op de zwarte lijst belandt, is het altijd onze ambitie om deze gevaarlijke locaties aan te pakken en veiliger te maken", zegt Nick Arys, woordvoerder van het Departement Mobiliteit en Openbare Werken.

De Prins Boudewijnlaan in Edegem staat ook op de lijst met zwarte punten. "Fietsers moeten daar op drukknoppen duwen om groen licht te krijgen, wat leidt tot lange wachttijden en onveilige situaties, vooral voor kinderen", zegt Fietsersbond Edegem. De belangenvereniging diende al klacht in bij AWV en de gemeente. Ze ijvert voor een aanpassing van de lichten.

Ook de impact en het gevaar van zwaar verkeer op en langs drukke fietsroutes mag volgens de fietsersbond niet onderschat worden. 

Nergens in het land zijn er meer gebruikers van deelfietsen dan in de provincie Antwerpen. 1 op de 20 inwoners van de provincie heeft een abonnement bij één van de aanbieders van deelfietsen. Dat is dubbel zo veel als elders in Vlaanderen. De Antwerpse vélo-fietsen bestaan bijna 15 jaar en worden elk jaar populairder. In 2024 waren er zelfs 7 miljoen ritten met de stadsfietsen, een record. De stad zoekt echter een opvolger omdat de samenwerking met de uitbater van de vélo-fietsen stopt in 2027.

De afgelopen jaren verschenen ook nieuwe spelers op de markt. De oranje elektrische deelfietsen van Donkey Republic veroverden Mechelen, Antwerpen en omgeving. Intussen zijn ze beschikbaar in 44 Antwerpse gemeenten van Essen over Berlaar tot in Bonheiden. 

In 28 Kempense gemeenten staan er sinds juli 2025 485 elektrische deelfietsen van Hoppy. De Vervoerregio Kempen wil ook buiten de grootsteden mensen overtuigen om hun auto vaker te laten staan. Met 20.000 ritten op amper 2 maanden tijd lijkt dat te lukken.

Daarnaast zijn er de BlueBikes die vaak aan treinstations staan verspreid over de hele provincie. Mechelen blijkt een van de steden waar de BlueBike in ons land het meest gebruikt is. Het aantal ritten met de blauwe deelfietsen in de Dijlestad steeg van zo'n 16.000 in 2018 naar ruim 25.000 vorig jaar.

De afgelopen jaren zijn er op het vlak van fietsinfrastructuur ook een aantal grote projecten afgerond in de provincie Antwerpen. Veelal tunnels of bruggen waardoor fietsers grote wegen of kruispunten veilig kunnen oversteken. Ze vormen zogenoemde missing links waardoor een route plots veel korter en attractiever wordt met de fiets.

Zo opende er in de zomer van 2025 een fonkelnieuwe fietsersbrug op Linkeroever in het kader van de Oosterweelverbinding. Die moet de vele fietsers helpen vanuit het Waasland naar de stad Antwerpen. 

Vaak zijn de nieuwe bruggen gekoppeld aan de fietsostrade, zoals in Lier aan de spoorweg of in Schoten over het kanaal. In Bonheiden kwam er dan weer een fietsbrug in regenboogkleuren over de Dijle. Zo werden de rustige jaagpaden langs beide kanten van het water met elkaar verbonden. 

Nieuwe infrastructuurwerken op klassieke "autoverbindingen" houden ook vanzelfsprekend rekening met het perspectief van de fietser. De recente Hoogmolenbrug tussen Wijnegem en Schoten over het Albertkanaal is ongeveer even breed voor fietsers als voor auto's. Wat verder op het kanaal in Wijnegem krijgen fietsers binnenkort een aparte fietsbrug, volledig los van het gemotoriseerd verkeer.

Ook de komende jaren staan er grote fietsinfrastructuurprojecten gepland. Zo komt er een fietstunnel onder de expresweg in Kontich. In Berchem verschijnt er een extra fietsbrug langs de sporen.

Tot slot heeft Vlaanderen de plannen goedgekeurd voor een gecontesteerde fietsersbrug over de Schelde in de stad Antwerpen. Die mag 250 miljoen euro kosten. 

Dat is een monsterbedrag voor een fietsproject, al moet je alles in verhouding plaatsen. De tijdelijke bypass voor auto's die Lantis bouwt bij de Antwerpse Ring, kost zo'n 300 miljoen euro. En dat voor een viaduct dat vanaf 2030 alweer afgebroken wordt.