Na 3 jaar onderhandelen: WHO bereikt "historisch akkoord" over aanpak van toekomstige pandemieën

Het is de eerste keer ooit dat er een 'pandemie-akkoord' wordt gesloten tussen alle partnerlanden van de Wereldgezondheidsorganisatie. "Deze overeenkomst is een overwinning voor de volksgezondheid, de wetenschap en multilaterale actie. Het zal ons toelaten om gezamenlijk de wereld beter te beschermen tegen toekomstige pandemische dreigingen", zegt WHO-topman Tedros Adhanom Ghebreyesus in een persbericht.

Het doel van het akkoord is om beter samen te werken zodat toekomstige pandemieën voorkomen kunnen worden, landen er beter op voorbereid zijn en er duidelijke afspraken bestaan over hoe erop te reageren, geleid door het principe van gelijkheid (equity). 

In het akkoord erkent de WHO "zijn diepe bezorgdheid" over de ongelijkheden die op nationaal en internationaal niveau de tijdige en eerlijke toegang tot gezondheidsproducten belemmerden tijdens de COVID-19 pandemie. 

Toen de eerste COVID-19-vaccins beschikbaar kwamen eind 2020, kochten rijke landen zoals de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, en lidstaten van de Europese Unie grote hoeveelheden vaccins op via directe deals met farmaceutische bedrijven. 

Ondanks het opzetten van het COVAX-programma – een initiatief van de WHO en partners om de eerlijke verdeling van vaccins te bevorderen – kregen de armere landen pas veel later leveringen. Tegen de tijd dat zij toegang kregen, waren er vaak al varianten van het virus in omloop die de effectiviteit van de vaccins konden verminderen.

Een van de kernpunten van het akkoord is daarom het verbeteren van de eerlijke toegang tot pandemie-gerelateerde gezondheidsproducten. Het stelt dat er geen oneerlijke, vermijdbare of herstelbare verschillen tussen individuen, gemeenschappen en landen meer mogen zijn.

Een cruciaal aspect hierbij is de afspraak dat deelnemende fabrikanten 20 procent van hun productie van vaccins beschikbaar moeten stellen aan de WHO tijdens een 'pandemische noodsituatie'. Hiervan moet minimaal 10 procent als donatie worden aangeboden, terwijl het resterende deel tegen betaalbare prijzen beschikbaar zal zijn.

De distributie van deze producten naar landen zal vervolgens plaatsvinden op basis van risico en behoefte voor de volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor de behoeften van ontwikkelingslanden.

De resolutie over de overeenkomst werd in de commissie aangenomen met 124 stemmen voor en geen enkele stem tegen. Enkele landen onthielden zich wel bij de stemming. Dat was met name het geval voor Iran, Israël, Rusland, Italië, Slovakije en Polen.

Hoewel de Amerikaanse terugtrekking uit de WHO, waartoe president Donald Trump besloot na zijn terugkeer in het Witte Huis, pas in januari volgend jaar van kracht wordt, trokken de Verenigde Staten zich de afgelopen maanden al terug uit de onderhandelingen. Het land stuurde ook geen afgevaardigden naar de bijeenkomst.

Over een belangrijk onderdeel van het verdrag moet nog overeenstemming worden bereikt. Dat gaat over het delen van informatie over pathogenen, zodat snel kan worden opgetreden bij een uitbraak. Daarna moeten lidstaten de deal nog ratificeren.