Vorig jaar ging een recordhoeveelheid bos verloren door bosbranden en landbouw: "Vernietigende impact op mens en klimaat"

2 keer de oppervlakte van België: zoveel tropisch regenwoud ging er vorig jaar verloren. Dat is een verdubbeling van de oppervlakte die in 2023 ontbost raakte. Dat tropisch regenwoud is het meest waardevolle bos dat deze planeet te bieden heeft.

Maar 2024 was voor álle bostypes een gitzwart jaar, niet alleen voor het tropisch regenwoud. Deze eeuw ging er nog nooit zoveel bos verloren, ook in de poolstreken. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van de Universiteit van Maryland die de ngo World Resources Institute (WRI) vandaag publiceert. Onderzoekers analyseerden daarvoor satellietbeelden van het aardoppervlak met een resolutie van 30 op 30 meter.

Alles samen gaat het om 30 miljoen hectare bos, maar liefst 10 keer de oppervlakte van België.

Daarom trekt het WRI vandaag aan de alarmbel. "Dit heeft een vernietigende impact op mens en klimaat", waarschuwt het.

"Dit niveau van bosverlies is onvergelijkbaar met gelijk wat we de afgelopen 20 jaar hebben gezien", zegt Elizabeth Goldman van het WRI. "Het is code rood voor de hele wereld. Dit is een oproep tot actie voor elk land, elk bedrijf en elke persoon die om een leefbare planeet geeft. Onze economieën, onze gemeenschappen en onze gezondheid, niets daarvan kan overleven zonder bossen."

Opvallend: voor het eerst sinds het WRI de cijfers bijhoudt, zijn bosbranden de belangrijkste oorzaak van ontbossing. Bijna de helft van alle verloren bos ging in vlammen op, terwijl dat enkele jaren geleden nog maar zo'n 20 procent was. "Een dramatische verschuiving", zo oordeelt het WRI.

Dat komt, naast branden in de tropen, ook door de erg intense bosbrandseizoenen die Rusland en Canada vorig jaar doormaakten.

In de jaren voordien was de landbouw de belangrijkste oorzaak van ontbossing. Het gaat dan om kleinschalige boeren of grote agrobedrijven die bos vrij maken voor akkers of weidegrond.

Maar het is niet altijd gemakkelijk om de grens te trekken tussen een "natuurlijke" bosbrand en ontbossing door de landbouw.

Anders dan bijvoorbeeld in Canada of Rusland, komen bosbranden in tropische wouden amper van nature voor. Daar ontstaan bosbranden wanneer landbouwers woud afbranden om er soja, of rietsuiker te verbouwen, of om er vee te laten grazen. Die kleinere branden kunnen dan omslaan in oncontroleerbare, enorme natuurbranden.

Hoe vaker regenwoud te maken krijgt met extreme droogte, hoe kwetsbaarder het daarvoor wordt.

Brazilië is een zwarte plek op de kaart. Het was vorig jaar goed voor maar liefst 42 procent van al het verloren regenwoud. Het is van 2016 geleden dat Brazilië het zo slecht deed.

Bolivië neemt de tweede plaats in. Daar ging er 3 keer zoveel woud verloren als in 2023. Op de derde plaats staat de Democratische Republiek Congo, met ook al een recordhoeveelheid ontbossing.

Schaarse lichtpuntjes zijn er op te tekenen in Azië. Indonesië verloor vorig jaar 11 procent minder bos en Maleisië 13 procent. Het WRI looft maatregelen onder de voormalige Indonesische president Joko Widodo om bosbranden tegen te gaan.

Al die bosbranden stootten samen 4,1 gigaton aan broeikasgassen uit. Da's zo'n 10 procent van de menselijke uitstoot. Als die branden een land waren, dan waren ze de derde grootste uitstoter ter wereld, na de Verenigde Staten en voor India.

"We staan op een keerpunt", zegt Bart Muys, professor Bosecologie en Bosbeheer aan de KU Leuven (en verder niet betrokken bij de studie). "Ongeveer de helft van alle uitstoot die de mens veroorzaakt, wordt opgenomen door de oceaan en bossen. Maar nu dreigen die bossen zelf een bron van koolstof te worden, en de klimaatverandering nog te versterken."

Volgens Muys toont dit aan dat we beter niet al te zeer rekenen op de bossen om onze uitstoot op te vangen. "We moeten de uitstoot door fossiele brandstoffen naar beneden halen. Dat is superdringend. Hoe langer we wachten, hoe erger het wordt."

"In deze geopolitieke context is dat natuurlijk extra moeilijk. Leiders van machtige landen, zoals de Amerikaanse president Trump, durven de klimaatverandering en de menselijke oorzaak ervan in twijfel te trekken. Maar dat zijn valse profeten die niet in het belang van de wereldbevolking of zelfs hun eigen bevolking spreken."

"Nu inzetten op meer fossiele brandstoffen, helpt ons geen meter vooruit en kan zelfs leiden tot de destabilisatie van de wereldeconomie, bijvoorbeeld wanneer verzekeraars massaal failliet gaan."

"We moeten dus met een coalition of the willing (een pact van landen die wel vooruit willen, red.) van de EU, China en andere landen aan de kar blijven trekken."

"Maar daarnaast moeten we ook het versnellende effect tegengaan van mensen die vuurtjes stoken wanneer het droog is. En dat kan met goed beleid. Uit het rapport blijkt dat er een zeer groot verschil is tussen landen onderling. Indonesië en Maleisië behoorden vroeger tot de grootste ontbossers, maar nu hebben ze een beleid op poten dat dat afremt."

"De Democratische Republiek Congo is dan weer een typisch voorbeeld van een land waar de ontbossing omhoog gaat met de economische ontwikkeling, vooral door kleinschalige landbouw. Die landen gewoon een zak geld geven van de internationale gemeenschap, zal de ontbossing niet tegenhouden. Je moet zorgen dat de boeren zelf minder nood hebben aan ontbossing doordat ze productiever kunnen omspringen met de grond die ze hebben. Ook Bolivië heeft daar dringend nood aan."

"Dat is een dubbelproces, want je moet dan tegelijk wel grenzen stellen aan verdere uitbreiding. Want in de praktijk zie je dat sommige rijke boeren dan met hun machines nog meer grond gaan innemen. Dus moet je met hen een afspraak maken: hier begint het nationaal park of de beschermde zone, en mag je niet verder ontbossen."