Het aantal gedwongen opnames in psychiatrische ziekenhuizen is in 2024 gestegen met 6 procent. Dat blijkt uit de jaarlijkse bevraging van Zorgnet-Icuro. "Allicht heeft dat te maken met het feit dat de maatschappij een sterk antwoord vraagt van justitie", zegt Margot Cloet van Zorgnet-Icuro.
Gemiddeld 14 gedwongen opnames in Vlaamse psychiatrische ziekenhuizen per dag
Sofie Laermans
Gepubliceerd:
In 2024 waren er in Vlaanderen 5.233 gedwongen opnames. Dat betekent dat er elke dag in Vlaanderen gemiddeld 14,3 personen gedwongen worden opgenomen. Een gedwongen opname in de psychiatrie komt er na een beslissing van de vrederechter of het parket.
Van elke 100 opnames in de psychiatrie, zijn er ongeveer 15 gedwongen. Het aantal gedwongen opnames steeg al jaren, maar stabiliseerde in 2022 en 2023. Nu is er dus opnieuw een stijging, met 6 procent.
Margot Cloet van Zorgnet-Icuro ziet 2 redenen voor die stijging. "Enerzijds heeft dat allicht te maken met het feit dat de maatschappij aan justitie een sterk antwoord vraagt op agressief gedrag of zwaar drugs- of alcoholgebruik, en dat de parketten daarop reageren."
"Anderzijds zien we ook dat het aantal psychiatrische stoornissen die te maken hebben met agressief gedrag of zwaar drugs- en alcoholgebruik toeneemt", vult ze aan.
Bij een gedwongen opname wordt een persoon tegen zijn wil in opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Dat is eigenlijk een beschermende maatregel, die slechts kan genomen worden door een parket of een vrederechter. Daarvoor moet de persoon voldoen aan 3 voorwaarden: er is sprake van een geestesstoornis, de persoon is een gevaar voor zichzelf of voor de samenleving en er is geen alternatief voor een onvrijwillige behandeling.
Een gedwongen opname berooft je van je vrijheid. Daarom is het een juridische kwestie en mag alleen een vrederechter of een procureur die beslissing nemen, op advies van een arts. In regel duurt een gedwongen opname 40 dagen, maar de behandelende arts kan die eerder opheffen of verkorten.
Meer gedwongen opnames in Limburg
Niet overal worden er evenveel mensen gedwongen opgenomen. Limburg telt met 9,19 per 10.000 inwoners het hoogste aantal gedwongen opnames. In West-Vlaanderen, Antwerpen en Oost-Vlaanderen ligt het aantal gedwongen opnames tussen de 7,82 en 8,5. En in Vlaams-Brabant is het aantal opnames beduidend lager, met 4,58 per 10.000 inwoners.
"In Vlaams-Brabant is er meer crisisopvang. Maar ook de houding van de parketten verschilt. In Limburg gaan ze sneller over tot gedwongen opname", zegt Cloet. "Daarnaast zijn er meer gedwongen opnames in grootsteden, waar de verslavingsproblematiek groter is. In Antwerpen zie je dat effect bijvoorbeeld."
Meer cijfers nodig
Mensen met een psychiatrische aandoening die zichzelf of anderen in gevaar brengen, kunnen vanaf 1 januari 2025 ook kiezen voor een vrijwillige behandeling onder voorwaarden, in plaats van een gedwongen opname. Daarnaast werd er een observatieperiode ingelast van 48u, waarna een inschatting gemaakt kan worden of een gedwongen opname wel de juiste keuze is. Het was de bedoeling om op die manier het aantal gedwongen opnames te doen dalen.
Of de invoering van de hervormde wet een kentering zal teweegbrengen, is nog niet duidelijk. Volgens de eerste signalen is dat alvast niet het geval, zegt Margot Cloet. "We zien dat er weinig gebruikgemaakt wordt van die maatregelen. Er is sensibilisering nodig bij de parketten. We vragen ook om ziekenhuizen aan te duiden die de klinische evaluatie kunnen doen en ervoor te zorgen dat zij de nodige middelen en personeel hebben."
Maar eigenlijk is er niet veel zicht op de impact van de maatregel. "Er zijn cijfers nodig. Alleen zo kunnen we weten of dat de kwaliteit van de zorg verbetert, en of het aantal gedwongen opnames zal dalen door de maatregelen. Ook algemener ontbreken er inzichten: welke problematiek hadden die mensen die gedwongen werden opgenomen? Had de opname effect? Wat gebeurde erna? Dat weten we eigenlijk niet."
"Het is belangrijk dat hun rechten gewaarborgd worden, en dat ze goede zorg krijgen. Daarvoor hebben we data nodig, maar ook de nodige capaciteit en kwaliteit", besluit Cloet.
