Gedwongen opnames Vlaamse jongeren verdubbeld sinds 2019: "Ik voelde me een crimineel"

Britt is 18 en kijkt ernaar uit om deze maand haar studie basisverpleegkunde te starten. Ze droomt ervan om later in de psychiatrie te werken: "Ik wil iets betekenen voor andere mensen en heb zelf gemerkt wat een verschil het betekent als je een goede verpleegkundige hebt die naar je luistert en je serieus neemt."

Zelf heeft ze een heel traject in de geestelijke gezondheidszorg achter de rug met goede en minder goede herinneringen. Als 14-jarige belandt ze in het ziekenhuis en wil ze zich vrijwillig laten opnemen in de jeugdhulp, maar er is dan nergens plek: "Als je psychische problemen hebt, is het een grote stap om hulp te vragen. Als je dan hoort dat je maanden moet wachten, is dat heel heftig." 

11 dagen later is ze weer thuis van het ziekenhuis en loopt het opnieuw mis: de dokter beslist om de procedure voor gedwongen opname op te starten. Een onaangename ervaring voor Britt: "Het voelt aan alsof je een crimineel bent, want je krijgt begeleiding van 2 politieagenten, maar die vertellen je amper iets. Ik vond het eng dat ik niet wist waar ik zou opgenomen worden, want ik was nog nooit langer van huis geweest dan met een kamp met de jeugdbeweging."

Het aantal gedwongen opnames bij minderjarigen is tussen 2019 en 2023 meer dan verdubbeld. Experten zien een toename van agressie, eetstoornissen en pogingen tot zelfdoding. Daarnaast wordt soms gekozen voor de gedwongen opname om sneller geholpen te worden. Want met een gedwongen opname via de jeugdrechter of het parket kan een psychiatrische voorziening je niet weigeren.

Een gedwongen opname betekent niet automatisch dat je in de kinder- en jeugdpsychiatrie terechtkomt. In Limburg zijn er met 5 justitiële crisisbedden voldoende plekken, maar in de provincie Antwerpen zijn er slechts 2 zulke bedden voor gedwongen opnames van minderjarigen en belandt 1 op de 2 in de volwassenenpsychiatrie. In Oost-Vlaanderen zijn er geen bedden die gebruikt worden voor gedwongen opnames, en belanden die jongeren in de volwassenenafdeling.

Dat heeft ook Britt meegemaakt. "Ik zat daar met iemand van 61 jaar terwijl ik zelf 16 jaar was", vertelt ze. "Dan kom je heel andere problematieken tegen: bij volwassenen zie je vaker psychoses. Er was ook minder structuur en contact met de begeleiders dan in de jongerenafdeling."

Kirsten Catthoor, voorzitter van de Vlaamse Vereniging voor Psychiatrie, bevestigt: "Zo'n opname kan heel beangstigend zijn voor een jongere. Ze horen van medebewoners over fixatiemateriaal, al zullen ze daar zelf nooit mee te maken krijgen. Met een opname wil je de ontwikkeling van jongeren weer op gang krijgen, maar in een situatie die hen angstig maakt, is dat bijna onmogelijk."

Officieel bestaan gedwongen opnames sinds dit jaar trouwens niet meer. Een nieuwe wet spreekt nu van een 'beschermende observatiemaatregel'. De nieuwe regels voorzien ook de mogelijkheid om iemand eerst 48 uur te observeren. Dat zou het aantal opnames moeten verminderen.

Kinderpsychiater Daniel Neves Ramos vindt dat een goed principe, maar hij vreest dat de wet niet uitvoerbaar is: "We kunnen jongeren nu al niet binnen de week opnemen, laat staan dat we plaatsen moeten opofferen voor een 48-urenobservatie."

Ook Kirsten Catthoor vreest dat die regel in de praktijk niet uitvoerbaar is: "Er is nog geen afspraak hoe en waar die observatie moet gebeuren. Zolang het niet duidelijk is welke ziekenhuizen zich hiervoor engageren, is het een onbruikbare maatregel."

"De vorige federale regering heeft met Frank Vandenbroucke enorm ingezet op betaalbare psychologen en dat is heel goed om problemen bij jongeren vroeg te detecteren en te behandelen", zegt Catthoor. "Maar als de problemen van de jongeren groot zijn, moet er ook een vervolg beschikbaar zijn en dat is nu te weinig het geval."