"Goed Songfestivalnummer, maar nog betere campagne": hoe Israël ondanks controverse toch meeste stemmen kreeg van de kijker

Dat de finale van het Eurovisiesongfestival gisterenavond een nagelbijter was tot de laatste seconde, is zacht uitgedrukt. Na de stemming van de vakjury stond de Oostenrijkse JJ met 258 punten aan de leiding. De Israëlische Yuval Raphael stond met 60 punten op de 15e plaats.

Maar toen de publieksstemmen werden bekendgemaakt, sloeg de spanning toe. Israël kreeg maar liefst 297 punten van het publiek en sprong zo plots naar de eerste plek met 357 punten. Geen enkel land leek Israël nog in te halen, totdat Oostenrijk van het publiek 178 punten kreeg en daarmee de eindscore op 436 punten bracht. Ruim genoeg voor de overwinning.

JJ wist dan wel de trofee binnen te halen met zijn nummer 'Wasted Love', maar Raphael was met 'New day will rise' de onmiskenbare winnaar van de publieksstemming. Israël kon maar liefst 13 keer op een maximumscore rekenen van de televoters: België, Nederland, Frankrijk, Zwitserland, Australië, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg, Portugal, Zweden, Azerbeidzjan, Duitsland en de 'Rest of the world', waarbij alle stemmen van niet-deelnemende landen worden samengeteld.

Nochtans was de deelname van Israël, net als vorig jaar, op zijn minst controversieel te noemen. Al maanden klinkt er kritiek vanuit verschillende hoeken. Zo riepen meer dan 70 oud-deelnemers in een open brief op tot de uitsluiting van Israël, verwijzend naar het aanhoudende militaire geweld in Gaza en de rol van de Israëlische publieke omroep. De openbare omroepen van onder andere ons land en Spanje vroegen de European Broadcasting Union (EBU) om een debat te openen over de situatie, hoewel geen enkele omroep expliciet om uitsluiting vroeg.

Ook online leefde heel wat verontwaardiging, met discussies over dubbele standaarden binnen de organisatie, aangezien Rusland in 2022 wél werd uitgesloten na de invasie van Oekraïne. En gisteren nog, in het centrum van Bazel, zijn honderden mensen bijeengekomen om te protesteren tegen de Israëlische deelname aan het Songfestival.

Dat Israël desondanks de publieksstem binnenhaalt, heeft verschillende redenen, zegt VRT NWS-Songfestivalkenner Gianni Paelinck. "Om te beginnen - en het is meteen de belangrijkste reden - heeft de Israëlische overheid heel actief campagne gevoerd. Op sociale media hebben officiële accounts bijvoorbeeld veel bericht over het Songfestival en mensen - zeker die uit de joodse gemeenschap in de hele wereld - aangemoedigd om te stemmen."

"Maar het gaat nog verder. Ik wilde gisteren iets posten op Instagram vanuit de arena en Instagram suggereerde vanzelf om het nummer van Israël te gebruiken als audio. Dat is niet toevallig. Dat toont hoe groot de campagne was. Als je daarbij rekening houdt met het feit dat je in principe 20 keer kunt stemmen per gsm-nummer, kan dat wel beginnen te tellen. Je mag het effect van het ronselen echt niet onderschatten."

"Daarnaast kan je bij het stemmen niet tegen een land stemmen of stemmen afpakken. Je kan alleen vóór een land stemmen. Dat klinkt logisch, maar dat is wel belangrijk in deze context. Want mensen die door de situatie in Gaza bewust niet hebben gekeken of gestemd, geven ruimte aan anderen om te stemmen. Op Israël bijvoorbeeld."

"En zo kan een boycot eigenlijk een paradoxaal effect hebben. Al moeten we de boycot ook niet overschatten. De kijkcijfers van vorig jaar waren, toen ook werd opgeroepen op sociale media om niet te kijken, hoger dan het jaar voordien."

Er zijn tot slot mensen die Israël steunen in het conflict en daarom hun stem op Raphael hebben uitgebracht. "En dan zijn er ook mensen die niet politiek betrokken zijn en simpelweg stemmen op Israël omdat ze het nummer goed vinden. Wat het ook was. Israël heeft iemand gestuurd met een goede stem, een goed nummer en een goede act. Daarbovenop raakt het verhaal van Raphael, die de aanslag van Hamas op het Nova Festival op 7 oktober 2023 overleefde, veel mensen."