Ondanks recordregen vorig jaar, dreigt nu alweer watertekort: waar is al het regenwater van vorig jaar eigenlijk naartoe?

Je zou misschien denken dat het doornatte najaar en het kurkdroge voorjaar elkaar mooi aanvullen.

"Maar het merendeel van de regen die toen is gevallen, zit nu in de zee", legt Marijke Huysmans uit in 'Zijn er nog vragen?' op Radio 1. Ze is professor grondwaterhydrologie aan de VUB. "Dat water is weggestroomd via onze kanalen en riolen en zijn we helaas kwijt."

"Gelukkig is ongeveer een kwart van de regen in de bodem geïnfiltreerd en heeft die het grondwater aangevuld. Daarom zagen we een aantal maanden geleden bijna overal in Vlaanderen hoge tot zeer hoge grondwaterstanden voor de tijd van het jaar. Maar intussen zijn die grondwaterstanden ook al wat gedaald. Logisch, want uit dat grondwater stroomt voortdurend water weg naar rivieren, grachten en pompputten."

"Als het niet regent, is het dus logisch dat de grondwaterstanden dalen. Zeker nu, in de lente, wanneer planten en gewassen heel veel water vragen."

Maar waarom laten we dat regenwater zo maar naar de zee stromen? Moeten we dat niet beter tegenhouden? "In het verleden hebben we ons landschap zo ingericht dat we heel goed water kunnen afvoeren", weet Huysmans. "Dat was vroeger ook heel logisch. We hadden veel meer last van te veel water dan te weinig."

"Maar nu zitten we natuurlijk in een andere realiteit. We hebben afwisselend last van te veel water en te weinig. We zullen die strategie dus inderdaad moeten aanpassen en veel meer dan vroeger het overtollige water opslaan in natte periodes zodat we het kunnen gebruiken wanneer het droog is."

Water opslaan, kan op veel manieren. Regenputten zijn bijvoorbeeld een goed idee. "Dat is de meest vertrouwde manier: je kan thuis je toiletten spoelen met regenwater of de planten in de tuin water geven. Dan moet dat niet met kostbaar drinkwater."

"Regenwater wordt soms ook op grotere schaal opgevangen in collectieve regenputten of bufferbekkens. Die kunnen water voorzien in droge periodes voor gezinnen, bedrijven en landbouwers."

"Maar de allerbeste plek om heel grote hoeveelheden regenwater op te slaan, is onder onze voeten, in het grondwater."

"Zelfs nu, wanneer rivieren en beken droogvallen, zit er nog enorm veel water in het grondwaterreservoir. Dat grondwater wordt heel traag aangevuld." Zo kan het zelfs dat het kraanwater dat je vandaag drinkt, in de tijd van Napoleon gevallen is in de vorm van regen.

"Dat is de kracht van het grondwaterreservoir. Dat water beweegt heel traag, vanaf het moment dat de regen valt totdat het in de rivier terecht komt. In sommige gevallen kan dat decennia duren of zelfs langer. Daardoor is er een grote reserve beschikbaar."

"Maar tijdens de voorbije droogteperiodes ging het niet altijd goed met het grondwater. Als we die natuurlijke functie van de waterbuffer willen blijven gebruiken, zullen we beter voor ons grondwater moeten zorgen. Dat kan door meer water te laten infiltreren, het water niet te snel te laten ontsnappen uit het grondwater en ook kritisch te kijken naar hoeveel er nog opgepompt wordt."

"Om meer water te infiltreren, denken mensen vaak aan minder verharden en meer ontharden. Dat helpt zeker, maar het zal niet genoeg zijn. We zullen ook nieuwe en bestaande verharding moeten aansluiten op wadi's (lager gelegen delen van het landschap waar water zich kan verzamelen, red.), of grachten en hagen aanleggen die het water vertragen. Ook met stuwtjes in die grachten kan je meer water laten doordringen in de ondergrond."

De wetgeving is de laatste jaren trouwens strenger geworden. Wie vandaag een nieuwbouwwoning bouwt of een grootschalige verbouwing uitvoert, moet zo veel mogelijk regenwater op het eigen perceel laten infiltreren of opslaan. Daarom verplichtte de Vlaamse regering in 2023 bijvoorbeeld grotere regenputten in sommige gevallen.

De overheid heeft nog meer maatregelen genomen dan enkel die regenputten. "In de zomer van 2020 is de Blue Deal er gekomen, onder de vorige Vlaamse regering", vertelt Huysmans. "Dat was een heel grote stap vooruit. Het was hét plan om Vlaanderen weerbaarder te maken tegen droogte en waterschaarste."

"Er zijn toen heel veel investeringen gekomen in dat soort maatregelen, maar ook zuiveren van afvalwater, meer gebruik van regenwater..."

"Op dit moment is de nieuwe Vlaamse regering aan het werken aan de Blue Deal 2.0. Wat ik er al van gezien heb, zit zeker goed qua inhoud en doelstellingen. Maar er is bij experten wel wat bezorgdheid over de middelen die zijn toegekend. Op dit moment lijken er toch heel wat minder middelen en investeringen te zullen zijn dan tijdens de vorige regeerperiode."

"Ik moet wel zeggen dat ik de voorbije 2 weken heel sterk voel dat het draagvlak toeneemt. Het is weer urgent. Daarom heb ik toch hoop dat er extra investeringen komen."

"Het is nodig, dat laat de realiteit zien. Die extremen van te veel water en te weinig volgen elkaar zo snel op, en we zijn er niet voldoende op voorbereid."

Toch staan wadi's en regenputten vandaag alweer droog. Zal het wel volstaan?

"Door al die maatregelen, zowel regenwaterputten als een hoger grondwaterpeil, kan je de impact van droogte sterk uitstellen. Je kan het niet doen regenen, maar er wel voor zorgen dat het een paar weken langer duurt voor de natuur en de landbouw echt schade ondervinden van lange droogte."

"We zijn het aan onszelf verplicht om de impact van lange droogte zo lang mogelijk uit te stellen. Alles wat we doen om langere droogteperiodes aan te kunnen, moeten we absoluut doen."