"Op ethisch en juridisch vlak roept het veel vragen op. Maar in theorie kan het ook in onze rechtbank voorkomen." Dat zegt strafrechtadvocaat Anne Marie De Clerck, na de AI-versie van een vermoorde man die het woord nam in een Amerikaanse rechtbank. Volgens De Clerck kan zo'n getuigenis wel invloed hebben op de beslissing van een rechter, terwijl het eigenlijk niet als bewijs beschouwd mag worden.
Na AI-getuigenis van vermoorde Amerikaan op proces: kunnen AI-versies van slachtoffers ook in onze rechtbank opduiken?
Joppe De Hert
Gepubliceerd:
Een opvallende gebeurtenis in een rechtbank in de Amerikaanse staat Arizona: een AI-versie van de vermoorde Christopher Pelkey spreekt zijn eigen moordenaar en familie toe op het proces. De AI-video circuleert intussen al op sociale media.
Een dodelijk slachtoffer dat op zijn eigen proces spreekt, het klinkt onrealistisch. "Het is heel belangrijk om duidelijk te maken dat dit geen getuigenis is van de man zelf. Het is een reconstructie die gemaakt is door zijn zus", zegt Anne Marie De Clerck, advocaat strafrecht, in VRT NWS Laat. "Zij wil haar eigen beeld van het slachtoffer laten spreken."
"Het slachtoffer kan geen toestemming geven om zijn stem en beeld te gebruiken":
Hoewel de video gebruikt werd als bewijs op het proces, vindt de advocaat dat het eerder een moraliteitsgetuigenis is. "In een strafproces geven nabestaanden een beeld van het slachtoffer. Op die manier kunnen zij hun stem laten gelden en onder meer laten zien welk verlies ze lijden. Ik vermoed dat dat de bedoeling van deze video is geweest."
De getuigenis maakte alvast een stevige indruk op de rechter in Arizona. "Het is een krachtige manier om invloed uit te oefenen op een rechter. Zo'n getuigenis komt binnen en maakt het slachtoffer levensecht."
Toch zou de video geen impact op de uitspraak mogen hebben. "Je moet onderscheid maken tussen 2 zaken. De vraag over schuld: daarvoor moet het bewijs zo zuiver en objectief mogelijk zijn en daar zit het probleem bij deze getuigenis. Die mag dus absoluut geen rol spelen. En de vraag over schade: daar zou een portret van het slachtoffer wel kunnen."
Kan het in ons land voorkomen?
Voorlopig heeft er in ons land nog geen AI-slachtoffer het woord genomen in een rechtbank. "Maar theoretisch kan het wel. Bij een strafproces mag een rechter alle bewijzen aannemen die hem worden aangedragen. Al moet het wel betrouwbaar en eerlijk verkregen bewijs zijn." En daar wringt het schoentje. "De tegenpartij kan niet bewijzen of dit de echte stem en gedachten zijn van het slachtoffer. Op juridisch vlak roept het dus veel vragen op."
Ook de ethische kwestie speelt een grote rol. "Het slachtoffer kan geen toestemming geven om zijn stem en beelden te gebruiken. De nabestaanden doen dat. We staan midden in een revolutie waar we ons op moeten voorbereiden. Hier moeten we dringend regels voor opstellen."
Al wil De Clerck artificiële intelligentie zeker niet bannen uit de rechtbank. "Het kan een belangrijk hulpmiddel zijn, als er zorgvuldig mee wordt omgegaan. Je spreekt over schuld, mensenlevens en waarheid die achterhaald moet worden. Om het bewijs dan over te laten aan machines is heel gevaarlijk. De menselijke factor toevoegen en weerwoord kunnen bieden, is heel belangrijk."
