Van reageren op pesten tot Garcia II van Kongo: dit moeten leerlingen in basisonderwijs binnenkort kennen en kunnen

Met Limburgse vlaai viert Zuhal Demir de geboorte van de nieuwe minimumdoelen. "Het recept voor Limburgse vlaai heeft de minimumdoelen dan misschien niet gehaald, maar de nieuwe minimumdoelen zijn wel bijzonder ambitieus waarbij kennis de potgrond is van waaruit alles vertrekt."

Wat de minimumdoelen dan wel gehaald heeft? Zoveel mogelijk kleuters in de derde kleuterklas zullen bijvoorbeeld 15 letters moeten kunnen herkennen en uitspreken. Ze moeten de getallen tot 20 vlot kunnen opnoemen, een kubus van een balk onderscheiden en weten dat ze in België wonen en dat er zoiets bestaat als de rivier de Nijl. 

Op die kennis bouwen leerlingen de jaren nadien verder. Want voor het eerst komen er ook minimumdoelen voor het vierde leerjaar. Zo zullen zij vlot en vloeiend met intonatie en het gepaste tempo moeten lezen. Ze kennen hun eigen gemeente en buurgemeentes, provincies en regio's als de Kempen, Hoge Venen en de Ardennen.

Ook de buurlanden en de continenten moeten tegen dan aan bod zijn gekomen. Ze kennen Karel V en Plantijn, weten wat een Neanderthaler is. En ze babbelen vlot over de Codex Hammurabi en het Gilgamesj-epos.

Leerlingen in het zesde leerjaar zullen nog veel meer landen op de kaart moeten kunnen aanduiden: naast de EU gaat het bijvoorbeeld ook over heel wat grote landen van de Verenigde Staten over Brazilië tot Congo en China. Maar het gaat verder dan memoriseren: het is ook de bedoeling om te leren redeneren waarom bijvoorbeeld bepaalde landen economisch belangrijk zijn.

In de les geschiedenis leren ze over Garcia II van Kongo en tijdens aardrijkskunde kennen ze de relatie tussen de ligging van de breedtecirkels en klimaatzones. De leerlingen kennen de Belgische staatsstructuur en symbolen van de Vlaamse gemeenschap zoals de vlag, het wapen en het volkslied.

Nog een voorbeeld? Nu leren leerlingen pas in het middelbaar wat cellen zijn, met de nieuwe minimumdoelen leren ze tegen het zesde leerjaar al dat alle organismen bestaan uit één of meerdere cellen. 

Kernwoord bij de nieuwe minimumdoelen is dat ze kennisrijk zijn. Dat betekent niet dat leerlingen allerlei losse feiten in hun hoofd zullen moeten stampen, wel dat lessen op een logische manier zijn opgebouwd doorheen de verschillende leerjaren. Zo kan je kennis jaar na jaar zorgvuldig opbouwen en ook verbindingen leggen tussen vakken als wiskunde, geschiedenis of aardrijkskunde. 

"Het doel is dat zo'n gedeelde kennisbasis leidt tot meer maatschappelijke cohesie", vertelt Daniel Muijs, voorzitter van de expertencommissie: "Bovendien is kennisrijk lesgeven de enige manier waarop kansarme kinderen de kloof in kennis en resultaten kunnen verkleinen met meer bevoordeelde klasgenoten." 

Van eerder breed interpreteerbare doelen bij de vorige eindtermen, gelden nu veel meer specifieke minimumdoelen. Hoeveel vrijheid blijft er dan nog over voor de leerkracht? "De minimumdoelen zouden 70 procent van de leertijd in beslag moeten nemen, de overige 30 procent kunnen scholen en koepels vrij invullen met hun eigen pedagogisch project," zegt Muijs.

De lat moest hoger van de minister om de onderwijskwaliteit op te krikken. Daarbij is ook gekeken naar de kennis die internationale studies toetsen. De wetenschapskennis van het vierde leerjaar wordt bijvoorbeeld gemeten met het TIMSS-onderzoek. Nu was er voor de Vlaamse leerlingen een dekkingsgraad van 54 procent om de vragen te kunnen oplossen, bij de nieuwe minimumdoelen gaat het om 80 procent.

Voor minister Demir was het belangrijk om ook minimumdoelen rond gedrag in te voeren. Concreet betekent dat bijvoorbeeld dat kleuters leren emoties te uiten en benoemen en sociale formules kennen als groeten en bedanken. Tegen het einde van het vierde leerjaar kunnen leerlingen een conflict oplossen zonder fysiek geweld te gebruiken en tegen het zesde leerjaar kunnen ze gepast reageren op pesten en plagen.

Mogelijk weet nog niet elke leerkracht waar exact de Hoge Venen liggen of welke plek koning Garcia II van Kongo in de geschiedenisboeken verdient. Daarom vraagt de commissie om de komende jaren sterk in te zetten op de professionalisering van het team. Leerkrachten die al willen, kunnen vanaf september starten met deze nieuwe minimumdoelen. Vanaf september 2026 moet iedereen starten met de minimumdoelen wiskunde, wetenschappen en Nederlands. De andere vakken volgen ten laatste in september 2027.

Maar voordat uw kind ook echt met deze nieuwe doelen aan de slag gaat, gaan ze eerst nog naar enkele adviesorganen en is het laatste woord voor het Vlaamse parlement.