Een verbod op sociale media tot 16 jaar is simplistisch en in de praktijk niet haalbaar. Dat zegt cyberexpert Mathieu Verschraege over de open brief waarin wetenschappers en psychiaters pleiten voor een strenger smartphonebeleid. Ook andere experten vinden een verbod geen goed idee.
Hoe realistisch is het verbod op sociale media tot 16 jaar zoals onder meer psychiaters vragen? En is het wel nodig?
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
OPROEP - VRT NWS wil graag jongeren tot 16 jaar aan het woord laten over dit voorstel. Wil jij meewerken aan een online artikel, mail dan naar ann.willems@vrt.be. We nemen zo snel als mogelijk contact met je op.
Hoe realistisch is een leeftijdsgrens voor sociale media?
"Het is om te beginnen al heel moeilijk om te bepalen voor welke apps of platformen dat verbod zal gelden", zegt cyberexpert Mathieu Verschraege.
"We denken spontaan aan TikTok en Snapchat, maar wat met WhatsApp, Pinterest, Discord, Ten ten, Twitch...? Om nog maar te zwijgen over gamingplatformen als Roblox en Fortnite, waar kinderen heel actief zijn en waar ze al op jonge leeftijd verslaafd worden gemaakt, net als sociale media."
"De lijn is moeilijk te trekken. En de mensen die pleiten voor zo’n verbod hebben geen idee hoe ruim het socialemedialandschap is."
"Er gaan ook nieuwe platformen ontstaan, waarop je helemaal geen zicht en controle meer hebt. Het probleem zal zich verschuiven en misschien zelfs nog groter worden."
Kan het technisch?
"Ja, maar het is heel moeilijk om de leeftijd van een gebruiker te verifiëren zonder tegelijk privacygegevens door te geven aan die grote techbedrijven", zegt Verschraege.
"Er zijn sociale media die experimenteren met artificiële intelligentie om de leeftijd van gebruikers te controleren. Instagram is daar in de Verenigde Staten mee bezig, bijvoorbeeld. Ze gaan kijken naar welke foto's je post en liket, met wie je chat, op welke uren je actief bent enzovoort."
"Als het systeem vermoedt dat je jonger dan 18 bent, zal je automatisch een tieneraccount krijgen, met beperkte functies. Wil je daar bezwaar tegen maken, dan zal je toch weer moeten bewijzen dat je meerderjarig bent via een foto van je identiteitskaart, bijvoorbeeld. Maar dat doe je beter niet om identiteitsfraude te voorkomen."
"Identiteitsapps zoals Itsme zouden een oplossing kunnen zijn, maar ik zie het niet gebeuren dat Itsme gekoppeld wordt aan elk socialemediaplatform. Je kan er nog altijd misbruik van maken en ook alle volwassenen gaan zich dan moeten inloggen via Itsme. Het lijkt me een technisch kluwen en onbetaalbaar."
Is het een goed idee?
"Het klopt dat er negatieve effecten zijn van sociale media", zegt Catherine Van de Heyning, professor Fundamentele Rechten (UAntwerpen). "Maar veel hangt af van de situatie waarin iemand zich bevindt."
"Vooral kwetsbare jongeren, die tot minderheidsgroepen behoren, worden geconfronteerd met haat en cyberpesten. En uiteraard, hoe meer tijd je doorbrengt op sociale media, hoe groter de impact."
"Er is bijvoorbeeld een verband tussen veel schermtijd en geweld. Maar dat is niet noodzakelijk een oorzakelijk verband. Kinderen die 7 tot 8 uur per dag op sociale media zitten, hadden waarschijnlijk ervoor ook al problemen."
Er is weinig duidelijk bewijs voor negatieve effecten van sociale media
Andy Demeulenaere, coördinator Mediawijs
Andy Demeulenaere van Mediawijs, het Vlaams Kenniscentrum voor Digitale en Mediawijsheid, is het eens met professor Van de Heyning. "Er zijn onderzoeken die aantonen dat een negatief lichaamsbeeld kan worden versterkt door sociale media, maar verder zijn er weinig duidelijke bewijzen van negatieve effecten op het mentaal welzijn van jongeren."
"Langs de andere kant mogen we ook de positieve effecten van sociale media niet vergeten. Het is een plek om mensen te ontmoeten, om dingen bij te leren, maar ook om steun te vinden bij anderen. Willen we al die dingen verbieden voor tieners jonger dan 16?"
Hogere leeftijdsgrens op sociale media gaat weinig oplossen
Catherine Van de Heyning, professor Fundamentele Rechten (UAntwerpen)
"Australië voert eind dit jaar een leeftijdsgrens van 16 jaar in voor sociale media, maar ook daar zijn er nog veel onbeantwoorde vragen. Ze weten nog niet hoe ze die leeftijdscontrole gaan doen en welke platformen wel en niet onder het verbod gaan vallen."
"Er is wel al een uitzondering ingevoerd voor chatapps en gamingplatformen. Maar wat bijvoorbeeld met ChatGPT? Er zijn al onderzoeken die voorzichtig aantonen dat chatbots de neiging hebben om mee te gaan in negatieve gedachten en die kunnen versterken."
Ook Van de Heyning vindt een verbod op sociale media onder de 16 jaar geen goed idee. "Het is vooral een symbolische maatregel, die weinig gaat oplossen. Maar het is goed en belangrijk dat de experten via hun open brief nog eens aan de alarmbel hebben getrokken en dat het debat wordt gevoerd."
Zowel Van de Heyning als Demeulenaere benadrukken dat ze het vooral eens zijn met wat er in de open brief staat. "Met 6 van de 7 aanbevelingen ben ik volledig akkoord", zegt Demeulenaere. "Alleen de verhoogde leeftijdsgrens voor sociale media lijkt mij niet realistisch."
Welke alternatieve oplossingen zijn er?
"Leer kinderen nog beter hoe ze op een goede manier kunnen omgaan met een smartphone en met sociale media", zegt professor Van de Heyning.
"Maar ook ouders moeten nog beter worden geïnformeerd. Kinderen krijgen hun eerste smartphone gemiddeld wanneer ze 8 jaar zijn. Dat is veel te jong en daar kan je als ouder iets aan doen door hen simpelweg nog geen smartphone te geven."
Ook Andy Demeulenaere denkt vooral aan sensibilisering. "We zijn ook voorstander van strengere regels, maar dat moet op Europees niveau gebeuren. Je zou techbedrijven kunnen verplichten om hun apps minder verslavend te maken of om hun moderatie aan te scherpen, zodat minderjarigen sommige beelden niet of minder te zien krijgen."
"Games zijn tot nu toe altijd buiten schot gebleven, terwijl ze dezelfde verslavende technieken gebruiken als sociale media. Ook daar kan nog iets aan worden gedaan."
