Rwanda en VS onderhandelen over opvang afgewezen asielzoekers: "Gesprekken in vroeg stadium"

"We zijn in gesprek met de Verenigde Staten", zei de Rwandese minister van Buitenlandse Zaken, Olivier Nduhungirehe, in een interview met de staatsomroep Rwanda TV. "Het is niet zo dat we precies kunnen zeggen hoe de zaken verder zullen verlopen, maar de gesprekken zijn gaande... Ze bevinden zich in een vroeg stadium." 

Details maakte de minister niet bekend, maar lokale media melden dat de VS waarschijnlijk een programma zal financieren om migranten te integreren in de Rwandese samenleving door onder meer toelagen te geven en initiatieven voor werkgelegenheid op te zetten.

Ook het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken wil inhoudelijk niet ingaan op de gesprekken.

Ze geven wel aan dat het samenwerken met buitenlandse regeringen een belangrijk onderdeel vormt van het migratiebeleid van de VS. De regering-Trump is namelijk op zoek naar meer landen die bereid zijn afgewezen asielzoekers te accepteren, als onderdeel van hun agressieve migratieplan.

Trump ziet zijn strenge asiel- en migratiebeleid, met onder meer zijn controversiële deportaties, als een van zijn grootste successen na 100 dagen aan de macht. Het uitzetten van migranten naar Rwanda zou naadloos aansluiten bij dit beleid. 

De VS heeft vorige maand trouwens al een vluchteling naar Rwanda gedeporteerd. Het gaat om een Irakees die de VS al langer probeerde uit te leveren op basis van beweringen dat hij voor IS werkte. Dat meldde een Amerikaanse functionaris. 

Het is niet de eerste keer dat Rwanda migranten uit westerse landen wil opvangen. Nduhungirehe benadrukte dit ook tijdens zijn TV-interview. Hij zei dat zijn land "ervaring heeft met dergelijke onderhandelingen". Zo tekende het Oost-Afrikaanse land in 2022 een overeenkomst met het Verenigd Koninkrijk om duizenden asielzoekers op te vangen, onder toenmalig Britse premier Boris Johnson.

De plannen voor het initiatief bevonden zich in de laatste fase, maar de overeenkomst belandde uiteindelijk in de prullenmand toen Labour de Britse verkiezingen in 2024 won en Keir Starmer de nieuwe Britse premier werd.

Rwanda heeft nog dergelijke overeenkomsten gesloten. Zo verblijven er onder meer Afrikaanse vluchtelingen uit Libië door een deal met het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR). En het land was ook een overeenkomst aangegaan met Israël om gedeporteerde, vooral Eritrese en Soedanese, vluchtelingen op te vangen. 

Een overeenkomst met de VS is welkom voor Rwanda nu het land internationaal onder druk staat door de rol van Kigali in de oorlog in Oost-Congo. M23-rebellen hebben in een korte tijd grote regio's ingenomen in het oosten van Congo en de rebellen worden gesteund door Rwanda, wat Rwanda dan weer ontkent. 

"Het is een manier om aan geld te geraken en om het vuile werk op te knappen voor het Westen om zo diplomatiek krediet te kunnen kopen", duidt Stijn Vercruysse in De Ochtend op Radio 1. "Het is vooral belangrijk nu ze onderhevig zijn aan sancties door de oorlog in Oost-Congo. Ze kunnen het geld nu goed gebruiken", gaat Vercruysse verder.

Bovendien is er een vredesdeal in de maak tussen Congo en Rwanda, die geïnitieerd werd door de VS. "Het is dus goed voor Rwanda om de VS ter wille te zijn." 

Bij dergelijke overeenkomsten is telkens veel geld gemoeid. Zo kostte de deal van Rwanda met het VK de Britse belastingbetaler zo'n 715 miljoen pond, volgens de Britse regering. 

 "Met deze deal zal ook wel veel geld gepaard gaan, als je kijkt hoeveel honderden miljoenen het VK wilde betalen, dan zal de VS daar ook wel toe bereid zijn", meldt Vercruysse nog.

Op de staatstelevisie vertelde de Rwandese minister van Buitenlandse Zaken dat het land met deze deal instemt "uit engagement voor vluchtelingen". Maar mensenrechtenorganisaties zijn minder overtuigd van dit motief. 

Internationale organisaties bekritiseren het autoritaire bewind van de Rwandese president Paul Kagame. Ze hekelen onder meer de repressie tegen oppositieleden en tegen kritische media. Als dit geldt voor de Rwandezen zelf, geldt dit ongetwijfeld voor asielzoekers.