Belgische kardinalen De Kesel en Mathieu nemen voor het eerst deel aan pausverkiezing

133 kardinalen uit 71 landen sluiten zich op in de Sixtijnse Kapel om een opvolger te kiezen voor wijlen paus Franciscus. De deuren van de Kapel gaan enkel open als een tweederdemeerderheid van de kardinalen het eens zijn geworden over een nieuwe paus.

Voor 108 geestelijken is het de eerste keer dat ze deelnemen aan een conclaaf. Dat is ook het geval voor de enige 2 Belgische kardinalen Jozef De Kesel en Dominique Mathieu. Ze werden beiden recent tot kardinaal benoemd door paus Franciscus en mogen nu meebeslissen over zijn opvolger. Wie zijn ze en hoe zijn ze daar beland?

Jozef De Kesel (77 jaar) ziet in 1947 het levenslicht in Gent. Al op jonge leeftijd weet De Kesel dat hij geïnteresseerd was in religie, waarop hij filosofie gaat studeren aan de Katholieke Universiteit Leuven. Na zijn studies in Leuven wordt hij, op 26-jarige leeftijd, gewijd tot priester in zijn geboortedorp Adegem. De ceremonie wordt geleid door zijn oom Leo De Kesel, die op dat moment hulpbisschop van het bisdom Gent is.

De jaren na zijn priesterwijding legt De Kesel zich vooral toe op studie en onderwijs. Zo trekt hij naar de Pauselijke Universiteit Gregoriana in Rome waar hij een doctoraat in de theologie, met een focus op christologie, behaalt. Terug in België wordt De Kesel godsdienstleraar in zijn voormalige school, later doceert hij ook christologie aan de KU Leuven. 

In de vroege jaren 2000 bevindt de kerk zich in woelige wateren door de vele misbruikschandalen. Roger Vangheluwe, op dat moment bisschop van Brugge, treedt in april 2010 af nadat hij had toegegeven dat hij jarenlang zijn minderjarige neef seksueel had misbruikt — ook terwijl hij al bisschop was. De Kesel volgt hem op en krijgt de moeilijke taak om het vertrouwen te herstellen in het zwaar getroffen bisdom.

Zijn inspanningen worden beloond, want in 2015 wordt De Kesel door paus Franciscus aangesteld als aartsbisschop van Mechelen-Brussel, de hoogste kerkelijke positie in België. Hij volgt daarmee de conservatieve André-Joseph Léonard op. Amper een jaar later wordt hij ook tot kardinaal benoemd, waarmee De Kesel ook een stem krijgt binnen de wereldkerk. 

Daar gaat De Kesel moeilijke thema's niet uit de weg. Op een speciale bisschoppenconferentie in 2019 waar het thema kindermisbruik centraal stond, riep hij de wereldkerk op om te luisteren naar de slachtoffers. "Elke keer heb ik gemerkt hoe belangrijk het is dat je luistert en hen ernstig neemt en gelooft, dat hun lijden eindelijk erkend wordt", zei hij toen.

In 2020 krijgt De Kesel te maken met darmkanker en moet hij een ingrijpende behandeling doorgaan. In juni 2023 neemt hij officieel ontslag als aartsbisschop wegens gezondheidsredenen en omdat hij de leeftijd van 75 jaar had bereikt (de grens waarop bisschoppen volgens het kerkelijk recht verplicht hun ontslag moeten aanbieden aan de paus). Zijn opvolger werd Luc Terlinden.

Tijdens zijn legislatuur profileerde De Kesel zich vooral als een progressieve aartsbisschop, die open stond voor dialoog en niet schuw was voor enige controverse. Hij vond dat de kerk zich moest aanpassen aan de veranderende tijdgeest, en dat daarbij plaats moest zijn voor vrouwen en leden van de lgbtq-gemeenschap.

In het Christelijk opinieweekblad Tertio verdedigde De Kesel bepaalde veranderingen die hij daarrond had doorgevoerd. "Gelovigen uit de homogemeenschap weten nu dat ze niet uitgesloten en veroordeeld zijn. Er moet nog veel werk geleverd worden, maar we hebben toch een duidelijk signaal gegeven voor de hele kerkgemeenschap."

Dominique Mathieu wordt in 1963 geboren in Aarlen, in de provincie Luxemburg, maar groeit op in Damme, nabij Brugge. Mathieu treedt op jonge leeftijd toe tot de orde van de Minderbroeders (franciscanen, een katholieke kloosterorde die in de 13de eeuw werd gesticht door Franciscus van Assisi) en wordt in 1989, toen hij net als De Kesel 26 jaar oud was, tot priester gewijd. 

In tegenstelling tot De Kesel vindt Dominique Mathieu zijn roeping in het buitenland. In 2013 trekt hij naar Libanon, waar hij diverse functies bekleedt als custodiaal secretaris in een kloosterorde, novicemeester en rector van postulanten en kandidaten (waarbij hij zich bezighoudt met personen die zich voorbereiden op toetreding tot de orde).

In 2021 wordt hij door Franciscus benoemd tot aartsbisschop van Teheran-Isfahan. Dat is het enige katholieke bisdom in het overwegend islamitische Iran. Het bisdom zou iets meer dan 60.000 katholieke gelovigen tellen.

Zijn benoeming door paus Franciscus kwam als een verrassing: een Belgische geestelijke aan het hoofd van een katholieke gemeenschap in een regio die sinds decennia gekenmerkt wordt door oorlog, instabiliteit en religieuze vervolging. Mathieu is daarmee een zeldzame figuur: een West-Europeaan met een leidende rol in een kwetsbare oosterse kerkgemeenschap.

Zijn opdracht is dan ook meer dan louter pastoraal: het is ook diplomatiek, sociaal en existentieel. Dominique Mathieu ziet zichzelf als een bruggenbouwer tussen culturen en religies. Als franciscaan staat eenvoud daarbinnen centraal. Allemaal aspecten die ook voor paus Franciscus, als Argentijn opgegroeid in een arme regio, erg belangrijk waren. Mogelijk heeft dat bijgedragen tot zijn latere benoeming tot kardinaal.

"Paus Franciscus was een man van de periferie, en ook Mathieu omschrijft zijn regio als de periferie van de periferie", zegt pauskenner Emmanuel Van Lierde. De paus herkent zich dus deels in Mathieu. "Daarnaast had Franciscus ook een wens om een hand uit te reiken naar de moslimgemeenschap en de interreligieuze dialoog aan te gaan voor de wereldvrede."

In 2024 wordt Mathieu benoemd tot kardinaal. Hij werd daarmee de derde kardinaal in de geschiedenis van de katholieke kerk in Iran. Volgens het Vaticaan is het "belangrijk om de dialoog met Iran te versterken, zeker in de huidige context van oorlog in het Midden-Oosten".

In theorie is dat mogelijk en kunnen zowel Jozef De Kesel als Dominique Mathieu tot paus verkozen worden. In de praktijk is het echter om verschillende redenen onwaarschijnlijk.

De kans dat Jozef De Kesel zal verkozen worden tot paus, is klein omwille van zijn gezondheid. Binnen het Vaticaan geldt een ongeschreven regel dat kandidaten actief en vitaal moeten zijn. Omdat De Kesel behandeld werd voor kanker, voldoet hij mogelijk niet langer aan die criteria.

Dominique Mathieu is een stuk jonger en heeft geen gezondheidsproblemen, maar toch is het ook erg onwaarschijnlijk dat hij de primus inter pares van het Vaticaan wordt. Mathieu werd pas vorig jaar tot kardinaal benoemd en hij heeft ook een erg klein bisdom in Iran. Dat maakt hem relatief onbekend tussen alle andere kardinalen. De kans dat hij dus een tweederdemeerderheid achter zich kan scharen, is erg klein.