Sober en met slechts 1 kist, zo verloopt de uitvaart van paus Franciscus

Paus Franciscus gaat de geschiedenisboeken in als een hervormer. Het zal dan ook niet verbazen dat hij ook gesleuteld heeft aan het 'Ordo exsequiarum Romani Pontificis', het officiële draaiboek waarin de rituelen en gebeden worden beschreven die horen bij een pauselijke uitvaart. Franciscus heeft dus als het ware het scenario voor zijn eigen begrafenis vastgelegd.

Centraal bij de wijzigingen die Franciscus heeft doorgevoerd staan - net zoals tijdens zijn pontificaat - 'eenvoud' en 'bescheidenheid'. "Een paus hoort begraven te worden "met waardigheid, zoals iedere christen, maar niet op kussens", verklaarde hij daar zelf over.  

Een opvallend verschil met vroeger is het aantal kisten die een rol spelen tijdens de ceremonie. Want, een paus wordt doorgaans begraven in 3 kisten: het lichaam wordt eerst in een cipressenhouten kist gelegd, die vervolgens in een loden kist wordt geplaatst en daarna in een iepen- of eikenhouten kist. 

"Te ornaat", klonk het bij Franciscus die uitdrukkelijk koos voor één kist uit cipressenhout. Zijn lichaam werd maandag, op de avond van zijn overlijden, in een open kist geborgen in de kapel van Casa Santa Marta, waar hij 12 jaar lang heeft gewoond. Daar konden medewerkers van het Vaticaan een eerbetoon brengen aan de overleden paus. 

Woensdag werd de kist in processie overgebracht naar de Sint-Pietersbasiliek waar alle gelovigen tot vandaag welkom waren voor een afscheidsgroet. Ook hier brak de paus met de traditie. In het verleden werd het lichaam van de overleden paus op een verhoogd platform geplaatst, maar Franciscus koos dus voor een open kist.

Volgens officiële cijfers van het Vaticaan hebben zo'n 250.000 mensen de overleden paus de afgelopen dagen een laatste keer gegroet. Intussen is de kist waarin de paus wordt begraven ceremonieel dichtgemaakt. Een laatste stap voor de begrafenisplechtigheid die zaterdagochtend plaatsvindt.

De begrafenis van de paus start om 10 uur, in de Sint-Pietersbasiliek in het Vaticaan, en zal voorgegaan worden door de 91-jarige Italiaanse kardinaal Giovanni Battista Re, de deken van het College van Kardinalen van de rooms-katholieke Kerk. De plechtigheid zou ongeveer 2 uur duren.

Het eucharistieboekje van de plechtigheid  telt 87 pagina's en voorziet een Engelse en een Italiaanse vertaling van het liturgische deel van de plechtigheid waarbij de voertaal voornamelijk Latijn zal zijn. De meeste liederen zijn Gregoriaans, en de lezingen gebeuren onder meer in het Engels en Spaans.

De 6 voorbeden tijdens de plechtigheid worden voorgedragen in het Frans, Arabisch, Portugees, Pools, Duits en Chinees. De homilie, zeg maar de preek van kardinaal Battista Re, zal in het Italiaans zijn. 

Paus Franciscus is de eerste paus in meer dan 100 jaar die niet zal begraven worden in de Sint-Pietersbasiliek. Hij koos zelf voor de pauselijke basiliek van Santa Maria Maggiore, een van zijn lievelingsplekken in Rome, als laatste rustplaats.

Een opvallende keuze, maar Franciscus is zeker niet de 1e die de Santa Maria Maggiore kiest als laatste rustplaats. Ook zijn voorgangers Honorius III, Nicolaas IV, Sint Pius V, Sixtus V, Paulus V, Clemens VIII en Clemens IX liggen er begraven.

De basiliek van Santa Maria Maggiore bevindt zich op zo'n 4 kilometer van het Sint-Pietersplein. Na de plechtigheid in de Sint-Pietersbasiliek wordt paus Franciscus meteen naar daar overgebracht. De kist wordt in wandeltempo naar daar gereden. 

De tombe waarin de grafkist zal worden geplaatst, bestaat uit een eenvoudige steen in marmer uit Ligurië, de streek van zijn grootouders. In zijn testament geeft de paus aan dat zijn graf sober moet zijn. Hij kiest dan ook voor een eenvoudig opschrift: 'Franciscus'. 

Bij aankomst zal de kist van Franciscus worden begroet door een groep kwetsbare mensen. Ongeveer 40 personen – daklozen, gevangenen, migranten en transgender personen – zullen de paus een eerbetoon brengen door een witte roos omhoog te houden, vlak voordat de begrafenis plaatsvindt.

Naar verwachtingen zullen 200.000 tot zelfs 500.000 mensen de begrafenis van paus Franciscus bijwonen in het Vaticaan. Het officiële persbureau van het Vaticaan liet donderdag weten dat 130 officiële buitenlandse delegaties aanwezig zullen zijn, alsook 55 staatshoofden en 12 gekroonde hoofden.

Onder meer onze eigen koning Filip en koningin Mathilde zullen de plechtigheid bijwonen, maar ook koning Felipe VI (Spanje), koning Carl XVI Gustaf (Zweden) prins Albert II (Monaco) en Groothertog Henri (Luxemburg) en hun partners tekenen present.

Het Britse koningshuis vaardigt kroonprins William af en Noorwegen stuurt kroonprins Haakon. Voor Denemarken neemt koningin Mary Elizabeth de honneurs in haar eentje waar, koning Frederik is op staatsbezoek in Japan en reist daarna door naar Groenland.

De Amerikaanse president Donald Trump zakt zelf af naar Rome om zijn medeleven te betuigen. Dat liet hij enkele dagen geleden in geheel eigen stijl weten via sociale media. "Melania en ik gaan naar de begrafenis van paus Franciscus in Rome. We kijken er naar uit", schreef hij op zijn eigen Truth Social. 

Trump krijgt onder meer het gezelschap van de Oekraïense president Zelensky waarmee hij eind februari nog ruzie maakte in het Witte Huis. Ook Zelensky brengt zijn First Lady, Olena Zelenska, mee. Voor Frankrijk zal president Emmanuel Macron zijn steun betuigen in het Vaticaan. 

Uiteraard tekenen ook de Italiaanse president Sergio Mattarella en de Argentijnse president Javier Milei, een landgenoot van paus Franciscus, present. Nog uit Zuid-Amerika hebben de presidenten van Brazilië en Ecuador hun aanwezigheid bevestigd.

De Aziatische vertegenwoordiging komt onder meer van de Indische president Draupadi Murmu en de Filipijnse president Ferdinand Marcos. De Filipijnen hebben met kardinaal Luis Tagle overigens een mogelijke opvolger voor paus Franciscus in de rangen. 

Vanuit Afrika hebben de presidenten van Kaapverdië en de Centraal-Afrikaanse Republiek hun aanwezigheid bevestigd. 

In het uitgebreide lijstje van aanwezige regeringsleiders vinden we voornamelijk Europese namen terug. Onze eigen premier Bart De Wever (N-VA) vertegenwoordigt de Belgische regering. Ook de regeringsleiders van Nederland (premier Schoof), het Verenigd Koninkrijk (premier Starmer), Duitsland (bondskanselier Scholz), Hongarije (Viktor Orban) en Italië (premier Meloni) zullen aanwezig zijn.

Secretaris-generaal Antonio Guterres woont in naam van de Verenigde Naties de plechtigheid bij en de Europese Commissie stuurt voorzitter Ursula von der Leyen. Ook Roberta Metsola, voorzitter van het Europees Parlement, en Antonio Costa, voorzitter van de Europese Raad, tekenen present.

Het Vaticaan heeft 9 dagen van rouw aangekondigd, dat gebeurt altijd na het overlijden van een paus. De rouwperiode heet novemdiales, en zal ingaan op zaterdag, de dag waarop paus Franciscus begraven zal worden. Tijdens de rouwperiode zullen er elke dag misvieringen zijn in de Sint-Pietersbasiliek.

Het graf van paus Franciscus in de pauselijke basiliek van Santa Maria Maggiore zal vanaf zondagmorgen toegankelijk zijn voor het publiek.

Toeristen kunnen vanaf maandag de Sixtijnse Kapel niet meer bezoeken, en ook rondleidingen door de Vaticaanse tuinen zijn even niet meer mogelijk. Dat heeft alles te maken met voorbereidingen voor het conclaaf waarin de kardinalen een opvolger zullen kiezen voor paus Franciscus.