Bijtsporen op skelet vormen eerste fysieke bewijs dat gladiatoren met dieren hebben gevochten

Gladiatoren die wilde dieren te lijf gaan, een grote arena en joelende Romeinen: het spreekt enorm tot de verbeelding. Zo lokte 'Gladiator 2', waarin de Romeinse helden bijvoorbeeld met haaien, apen en neushoorns vechten, een paar maanden geleden nog heel wat mensen naar de cinemazaal.

Toch was er tot nu toe nog geen fysiek bewijs van de gevechten tussen gladiatoren en dieren. Oudheidkenners konden hun onderzoek enkel baseren op onder meer oude teksten en mozaïeken, maar een groep wetenschappers deed een interessante ontdekking op een skelet dat al in 2004 opgegraven werd.

Het skelet werd teruggevonden in Driffield Terrace in de Engelse stad York. Die plek is volgens experten de enige goed bewaard gebleven Romeinse begraafplaats voor gladiatoren ter wereld. York, dat toen Eboracum heette, was dan ook een belangrijke stad in de Romeinse provincie Britannia.

Op het bekken van de man, die vermoedelijk in de 3e eeuw na Christus stierf toen hij tussen de 26 en de 35 jaar oud was, werden nu bijzondere bijtsporen en gaten teruggevonden.

Volgens de onderzoekers gaat het om het werk van een grote katachtige, waarschijnlijk een leeuw. Dat blijkt onder meer uit 3D-scans van de bijtsporen en uit een vergelijking met beten van katachtigen in de dierentuin van Londen.

"De perforaties duiden op een groot gebit dat door de zachte weefsels en in het bot heeft gebeten", zegt forensisch antropoloog Tim Thompson, hoofdauteur van het artikel in PLOS One , aan persbureau Reuters.

"We konden vaststellen dat de beten rond het tijdstip van het overlijden plaatsvonden", vertelt Thompson aan BBC. "Maar het bekken is geen typische bijtlocatie voor een leeuw. We vermoeden dus dat deze man op een gegeven moment niet meer in staat was om te vechten, waarna de leeuw hem beet en wegsleepte aan zijn heup."

John Pearce, co-auteur van het onderzoek, speculeert bij Reuters over de laatste momenten van de gladiator. "Misschien was zijn aanpak te vergelijken met die van een matador: het dier ontwijken en geleidelijk aan verwonden om het spektakel te verlengen." Hij vermoedt ook dat het roofdier uitgehongerd werd om het nog agressiever te maken.

"In dit geval had de gladiator duidelijk geen succes, gezien het er dus op lijkt dat hij op de grond lag wanneer de leeuw hem beet", gaat hij verder. "Wanneer de gladiator en het dier aan het einde van een gevecht dood waren, werd de gladiator begraven en kregen de toeschouwers het vlees van het dier."

Deze man werd onthoofd, waarschijnlijk als genadeslag na zijn nederlaag in de arena, en samen met 2 andere mannen begraven. Hun lichamen werden bedekt met paardenbotten.

Daarnaast toonden de restanten aan dat de man over krachtige spieren beschikte en schade aan zijn schouder en ruggengraat had. Ook dat wijst erop dat hij tijdens zijn leven zwaar lichamelijk werk en gevechten moest doorstaan.

De ontdekking levert niet alleen het eerste fysieke bewijs van gevechten tussen gladiatoren en wilde dieren, maar toont ook aan dat er zelfs in de verre provincies van het Romeinse Rijk gladiatorengevechten georganiseerd werden. Bij die arenaspektakels werden onder meer olifanten, nijlpaarden, neushoorns, krokodillen, giraffen, struisvogels, stieren, beren, leeuwen, tijgers en luipaarden ingezet.

Zo vonden archeologen in 2022 wel al restanten van beren en grote katachtigen terug in het Colosseum, maar deze dieren kunnen ook aan andere gevechten deelgenomen hebben. Zo werden agressieve dieren in de Romeinse tijd regelmatig tegenover elkaar geplaatst in de arena.

Daarnaast waren er dus ook gespecialiseerde gladiatoren die tegen dieren moesten vechten, zoals de man die hier aan bod komt, en werden er bijvoorbeeld jachtpartijen nagespeeld in de arena's. En de dieren werden soms ook ingezet om vastgebonden criminelen te executeren: de zogenaamde 'damnatio ad bestias'.