Er is geen ontkomen aan 'Gladiator II', de nieuwe blockbuster van Ridley Scott. Daarin staat de gladiator Lucius, vertolkt door Paul Mescal, centraal. Maar hoe accuraat is de film eigenlijk? Wat is historisch feit, wat is fictie? Historicus Jeroen Wijnendaele zet de meest opvallende elementen op een rij.
Haaien in het Colosseum en vechten tot de dood: hoe historisch accuraat is 'Gladiator II'?
Elke week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van onlinebedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Mannen met zwaarden die vechten tot de dood. Wilde dieren die worden losgelaten. Zelfs haaien die het Colosseum onveilig maken. 'Gladiator II', de nieuwe blockbuster met onder anderen Paul Mescal en Pedro Pascal, zit vol spectaculaire en bloederige vechtscènes. Maar klopt wat je op het witte doek ziet ook?
Het blijft natuurlijk een Hollywoodfilm en geen documentaire, benadrukt historicus Jeroen Wijnendaele. "Zij die hopen iets historisch bij te leren, zullen voorzichtig moeten omspringen met deze film", zegt hij in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1.
Bekijk: ook de trailer van 'Gladiator II' toont spektakel
"De eerste film, 'Gladiator', respecteerde nog min of meer de algemene historische context", zegt Wijnendaele. "Het klopt dat Marcus Aurelius zich aan het front bij de Donau bevindt, dat hij bijna zijn hele heerschappij op campagne was, en dat hij er ook sterft."
Die historische context wordt al van in het begin van 'Gladiator II' in de wind geslagen. "Het begint met een belegering via de zee van 'Africa Nova': dat is niet alleen logistiek onmogelijk, de regio bestond helemaal niet." Ook met de belegerde stad Numidië, is iets niet in de haak. "Numidië was zogezegd de laatste vrije stad in de regio, terwijl we weten dat het niet een stad, maar de regio zelf was die al 250 jaar onder Romeins bestuur was."
Zo zijn er wel nog meer opvallende afdwalingen van de realiteit. Jeroen Wijnendaele neemt hier de meest opvallende elementen van de film onder de loep.
Populaire gladiatoren
Dat gladiatorengevechten geliefd waren in de oudheid, staat alvast buiten kijf. "Historisch is het heel moeilijk te achterhalen waar het concept van de gladiatoren precies vandaan komt. Wellicht hebben ze een oorsprong in de Etruskische beschaving, in begrafenisrituelen", weet Wijnendaele. "Maar het is vooral vanaf het einde van de Republiek, en zeker met de komst van het Keizerrijk, dat ze zeer populair worden."
Althans, vooral bij de 'gewone' bevolking. "De elite keek er gemengd naar: ze genoten ervan, maar ze beschouwden gladiatoren vaak als uitschot. Niet alleen door hun lage afkomst, maar ook omdat ze hun handen vuil maakten op de meest bloederige manier." De bloederige elementen in de film kloppen dus wél.
Er waren zelfs vrijwillige gladiatoren die het als een soort van topsport zagen
Jeroen Wijnendaele, historicus
In 'Gladiator II' worden de gladiatoren aangekondigd als zijnde krijgsgevangenen en slaven. Daar is volgens Wijnendaele iets van aan, al gaat het breder dan dat. "Gladiatoren kunnen allerlei origines hebben. Krijgsgevangenen en slaven zijn een mogelijkheid, maar we hebben zelfs weet van vrijwilligers die het als een soort van topsport zagen."
Tot de dood?
In de film lijkt het een geschreven wet: gevechten stoppen pas als een tegenstander sterft. Maar dat is een fabeltje. Volgens Wijnendaele hing dat vooral af van wie je precies was. "Krijgsgevangenen die ter dood veroordeeld waren, vonden er sowieso hun dood. Maar het is niet zo dat alle gladiatoren sneuvelden. In het merendeel van de gevallen werd niet tot de dood gevochten."
Dat heeft veel met de kostprijs van een gladiator te maken. "Voor de eigenaars van de gladiatoren zijn het goede investeringen." Die wil je natuurlijk niet aan een snel tempo moeten vervangen. Dat er scheidsrechters en artsen werden ingezet tijdens de gevechten in de film, klopt dan weer wel. En dat ligt in lijn met het behoud van de gladiatoren. Hoe langer ze kunnen vechten, hoe beter.
Gladiator II: feit of fictie? En waarom zijn schattige AI-katjes op TikTok een probleem?
De duim omhoog of omlaag met de keizer, waarbij de duim omlaag automatisch de dood betekent, is ook grotendeels een mythe. "Die dingen kunnen misschien ooit eens voorgekomen zijn, maar het was zeker niet gebruikelijk", zegt Wijnendaele.
Geen 'Jaws'
In een van de indrukwekkende vechtscènes van 'Gladiator II' worden zelfs haaien ingezet. Dat is volgens Wijnendaele onmogelijk. "Het klopt wel dat er gevechten met wilde dieren plaatsvonden, de zogenoemde 'venationes'. Die zijn nog lang blijven bestaan, in Trier wel tot de 4e en 5e eeuw."
Van exotische dieren was er ook wel sprake. "We weten dat op een gegeven moment krokodillen en neushoorns werden ingezet. Maar die haaien, dat is logistiek onmogelijk. De Romeinen hadden niet de capaciteit om én de dieren te vangen, én ze in leven te houden tot in het amfitheater."
Dat het amfitheater van Rome onder water gezet kon worden, daar bestaan dan weer grote discussies onder historici over. Scheepsgevechten bij andere Italiaanse amfitheaters bestonden wel, weet Wijnendaele. Die werden onder Caesar al opgevoerd.
Wijnendaele spreekt hier trouwens expliciet over het amfitheater en niet 'het Colosseum', zoals in de film wel (ten onrechte) gedaan wordt. "Die naam werd pas vanaf de middeleeuwen gebruikt en verwijst naar het feit dat er ooit een gigantisch standbeeld van Nero stond. Eigenlijk werd het opgericht door de Flavische dynastie, en stond het gewoon bekend als ‘Het amfitheater van de Flaviërs'." Maar dat klinkt natuurlijk minder flitsend.
"Er zitten entertainende scènes in, daar ben ik het mee eens", concludeert Wijnendaele. Maar historisch accuraat is dat stukje entertainment toch niet te noemen.
