Belgische bisschoppen over paus: "Franciscus bracht verandering in hart van Rome", "hij was een verademing", "een impuls voor onze kerk"

De Belgische bisschoppen hebben "met grote droefheid" het nieuws van het overlijden van paus Franciscus vernomen. In een mededeling drukken ze hun "grote dankbaarheid" uit voor wat hij heeft gedaan. "Zijn pontificaat werd gekenmerkt door eenvoud, nabijheid bij de armen en een krachtig appel tot barmhartigheid en sociale gerechtigheid."

Voor de bisschoppen zijn de pastorale impulsen van Franciscus voor een meer synodale (verenigde, samenwerkende, gemeenschappelijke, red.) en inclusieve Kerk een belangrijke erfenis.

Ze wijzen ook daarnaast op het belang van de encyclieken en andere publicaties van paus Franciscus. 'Laudato si" (2015) over de toekomst van de planeet en 'Fratelli tutti' (2020) dat oproept tot broederschap en solidariteit, omschrijven ze "blijvende wegwijzers voor onze wereld en samenleving".

Paus Franciscus was in september nog 3 dagen in ons land. De bisschoppen denken "dankbaar" terug aan dat bezoek "waarbij hij de medewerkers van de Kerk in België 3 sleutelwoorden meegaf: evangelisatie, vreugde en barmhartigheid."

De Belgische bisschoppenconferentie is de vergadering van alle bisschoppen, hulpbisschoppen en emeriti ('gepensioneerde') bisschoppen en hulpbisschoppen van het land.

Luc Terlinden, aartsbisschop van Mechelen-Brussel en voorzitter van de Belgische bisschoppenconferentie, reageert emotioneel op het overlijden van paus Franciscus. "Hij was een goede herder, met een groot hart voor iedereen. Ik ben blij dat ik hem heb mogen ontmoeten."

"Zijn pontificaat betekende een nieuwe impuls voor de kerk. Hij had een hele grote impact in onze samenleving en in de wereld. Hij was een man van broederlijkheid, van vrede, hij nam altijd sterke posities in in de conflicten en oorlogen in de wereld."

Volgens Terlinden gaf paus Franciscus een nieuw elan aan de kerk. "Hij pleitte voor een meer inclusieve kerk. Het was belangrijk voor hem om meer plaats te geven aan leken (niet-geestelijken, red) en vrouwen. Hij heeft daarvoor ook initiatieven genomen, ook in het Vaticaan. Hij was zich heel bewust van de grote uitdagingen waar de kerk in deze seculiere wereld voor staat. Het is een work in progress, hij heeft een begin gemaakt, en dat is zeer belangrijk."

In zijn ontmoetingen met de paus ervaarde Terlinden hem als een eenvoudige, vriendelijke en lieve man, een beetje zoals een grootvader. Hij had ook veel humor."

Voor Terlinden is het overlijden van de paus, op paasmaandag, ook symbolisch. "Met Pasen vieren we de verrijzenis van Jezus. Voor christenen is Pasen de bron van hoop. Ik zie het overlijden van paus Franciscus op paasmaandag als een symbool van hoop."

Het overlijden komt voor bisschop Luc Van Looy "onverwacht, maar toch ook verwacht". "Gisteren zag ik hem tijdens de paasviering, ik dacht, 'dit is niet goed'. Hij sprak al een tijdje met zwakke stem. Het is Pasen geweest, hij deed het urbi et orbi, dat heeft veel aandacht en inspanningen gevraagd. En dan komt dat moment zo."

Van Looy kende paus Franciscus goed, al van in diens periode als geestelijke in zijn thuisland Argentinië, en had er regelmatig contact mee. Volgens hem is de grote verdienste van Franciscus dat hij veel vernieuwing heeft gebracht. "Niet voldoende misschien voor sommigen, maar hij heeft heel hard gewerkt aan de structuren van de kerk. In het hart van Rome heeft hij veel verandering gebracht, in omstandigheden die niet makkelijk waren."

Als voorbeeld noemt Van Looy dat het hoofd van de kabinetten in het Vaticaan niet langer een kardinaal hoeft te zijn. "Hij heeft daar komaf mee gemaakt. Er zijn nu 3 ministeries waar een vrouw aan het hoofd staat. Geen eenvoudige dingen om te beslissen binnen de cultuur van de kerk, altijd al een mannenkerk. De positie van de vrouw heeft hij sterk benadrukt. Heel belangrijk, maar niet eenvoudig, met medewerkers die andere gedachten hebben."

Van Looy verwijst ook naar de bisschoppensynode (bijeenkomst van bisschoppen waar nagedacht wordt over kerkelijke thema's, red) in Rome van oktober vorig jaar. "Hij heeft daar vooral bewerkstelligd dat het niet de kardinalen zijn die de kerk leiden, maar dat de kerk geleid moet worden door de mensen, door de gelovigen, in gesprek met elkaar, zonder onderscheid van titels en functies. Heel belangrijk, dat gaat veel veranderen in de toekomst."

Franciscus was ook een heel andere persoonlijkheid dan zijn voorganger Benedictus. "Als je kijkt naar de contacten die de paus de voorbije jaren had met moslims in Marokko, Iran, Irak, dat zijn dingen die pausen vroeger nooit gedaan zouden hebben. Franciscus was heel open, nam ook standpunten in in politiek en oorlogen. Dat heeft veel invloed gehad."

Voor bisschop Johan Bonny komt het overlijden van de paus als een verrassing. "Gisteren hebben we nog met vreugde Pasen gevierd. Maar toen ik de beelden 's avonds zag, vond ik hem heel zwak. Ze zeiden dat de paus stilaan aan het herstellen was, maar dat was gisteravond niet te zien. Ook in het contact dat hij de voorbije weken had met gelovigen, zag je dat hij amper bewoog en iets zei."

"Paus Franciscus heeft veel voor mij en voor de kerk betekend", zegt Bonny. "Bij zijn aanstelling koos hij de naam Franciscus. Als je die naam kiest, dan zit daar een programma in. Een programma van eenvoud, oprechtheid, hervorming, vrede, verbondenheid, ook met mensen buiten de kerk. Die naam staat voor dat hele pakket. Als we nu terugkijken, kunnen we zeggen dat Franciscus zich die naam heeft toegeëigend."

Bonny ontmoette Franciscus enkele keren, meestal in groepsverband, maar hij sprak hem ook twee keer persoonlijk. "Dat was een heel hartelijk contact, waarop hij echt luisterde, wilde begrijpen wat ik kwam zeggen. Hij stond open voor wat je kwam vertellen. Als je je als bisschop gesteund voelt door de paus, dat is deugddoend."

"Je kan niet vergelijken tussen pausen, maar met Franciscus was dat echt een verademing. Je kan van de paus terugkomen met een foto, maar het is nog iets anders om terug te komen met het gevoel van gewaardeerd te worden voor wie we zijn en wat we doen."