Gisteren verraste de Russische president Vladimir Poetin vriend en vijand met de plotse aankondiging van een tijdelijk paasbestand. Het lijkt een nobele poging om een einde te maken aan de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, maar is dat wel zo? "Poetin wil vooral de banden met Trump aanhalen, omdat hij hoopt daar voordeel uit te halen", duidt Ruslandkenner bij het Egmont Instituut en oud-collega Jan Balliauw.
Eerste stap richting vrede of spelen andere motieven: wat zit achter paasbestand tussen Rusland en Oekraïne?
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
In het bijzijn van het hoofd van de Russische strijdkrachten Valeri Gerasimov doet Poetin gisteren een historische aankondiging: voor het eerst sinds de grootschalige Russische invasie in februari 2022 wil de Russische president dat de wapens (kortstondig) zwijgen. Het tijdelijke bestand zou 30 uur duren, en slechts een paar uur na de aankondiging ervan ingaan.
De tijdelijke paasvrede van Poetin lijkt iedereen te verrassen. De Oekraïense president Zelensky heeft amper de tijd om erop te reageren, en schept met een cryptische boodschap op Telegram twijfel over de Oekraïense naleving van een staakt-het-vuren.
Ook aan het front is de boodschap op sommige plaatsen schijnbaar nog niet aangekomen. Om 17 uur Belgische tijd, het tijdstip waarop het bestand zou ingaan, worden verschillende meldingen gedaan van Russische (drone)aanvallen op Oekraïne, zelfs nog tot diep in de nacht. Op veel plaatsen aan het front is het wel rustiger dan gewoonlijk, maar van een écht staakt-het-vuren is niet echt sprake.
Welke motieven heeft de Russische president bij het afkondigen van zijn paasvrede? Is dit tijdelijke bestand een eerste stap richting een duurzame vrede tussen Rusland en Oekraïne? Het lijkt te mooi om waar te zijn, en dat is het misschien ook wel.
Bestand is niet serieus
Het leger noemt 'humanitaire redenen' voor het paasbestand, maar naar alle waarschijnlijk is het tijdelijke staakt-het-vuren een signaal van Poetin naar de Verenigde Staten. Dat zegt oud-collega en Ruslandexpert bij het Egmont Instituut Jan Balliauw in De Ochtend op Radio 1.
"Erg serieus lijkt dit bestand niet. Poetin wil vooral tonen dat Rusland nog altijd bereid is om verder te praten over een bestand", zegt Balliauw. Gisteren had de Amerikaanse president Donald Trump gedreigd om zich "heel binnenkort" terug te trekken uit de onderhandelingen als zou blijken dat Rusland en Oekraïne vrede niet ernstig nemen.
"Als een van de twee partijen het om de een of andere reden erg moeilijk maakt, gaan we gewoon zeggen: je bent dwaas", aldus Trump aan journalisten in de Oval Office in het Witte Huis.
De aankondiging van Poetin is dus een blijk van goede wil naar de Amerikaanse president. "De Russische president wil vooral niet dat Rusland het verwijt krijgt dat het een bestand of vredesonderhandelingen ondermijnt. Poetin wil ook de lijn met Trump openhouden, omdat hij toch hoopt om daar nog voordeel uit te halen."
Het kan een Russische strategie zijn om Europa verder uit elkaar te spelen, Amerikaanse bedrijven terug naar Rusland te lokken en misschien zelfs een verlichting van de sancties te bewerkstelligen.
Dat die strategie (deels) zijn vruchten afwerpt, bleek eerder deze week. Zo zou de VS overwegen om de annexatie van de Krim te erkennen, iets wat zelfs China nog niet heeft gedaan. Dat schrijft de Amerikaanse krant Bloomberg op basis van bronnen dicht bij het dossier. "Poetin hoopt dat hoe langer hij wacht, hoe meer toegevingen hij zal krijgen van Trump en hoe moeilijker het wordt voor Oekraïne om deze oorlog vol te houden."
Bekijk: Oekraïeners hebben weinig tot geen vertrouwen in het paasbestand
Amerikaanse geloofwaardigheid op het spel
Ook voor de Amerikaanse president Donald Trump staat er veel op het spel. Tijdens zijn presidentscampagne beloofde hij de oorlog in Oekraïne in 1 dag te beëindigen. Ondertussen nadert Trump zijn 100e dag in the oval, maar is hij nog geen stap dichter bij een duurzame vrede tussen Moskou en Kiev.
"De klok tikt", zegt Balliauw, zeker nu ook de intensiteit van de strijd opnieuw toeneemt. "De voorbije weken zijn dodelijker geweest voor de Oekraïners dan vóór de vredesonderhandelingen. Je merkt ook dat Trump niet bereid is om Rusland echt onder druk te zetten. Hij werkt enkel met wortels, en niet met een stok."
Ook de Europese houding ten opzichte van Rusland moet volgens Balliauw veranderen. De EU moet blijven investeren in defensie om in staat te zijn zichzelf en Oekraïne te beschermen. De steun van Europa blijft immers erg belangrijk: sinds het begin van de Russische invasie hebben de Europese Unie en haar lidstaten gezamenlijk ongeveer 144 miljard euro aan steun toegezegd aan Oekraïne. Dat is meer dan de Verenigde Staten, die ongeveer 130 miljard euro hebben toegezegd. Dat blijkt uit cijfers van het Kiel Institute for the World Economy.
Toch moet Europa niet enkel focussen op defensie, ook de relatie met Rusland moet veranderen. "Europa moet nadenken over die langetermijnrelatie met Rusland. Voor Amerika is Rusland ver weg, maar voor Europa is Rusland het grootste buurland. Rusland zal daar blijven liggen en is ons vijandig gezind, maar we moeten daarmee leren omgaan."
Volgens Jan Balliauw moeten de EU en Rusland snel en beter communiceren met elkaar. "De communicatie van Europa gaat nu te vaak over alleen maar het bewapenen tegen Rusland. Ik denk dat er een soort tweeledige boodschap moet gegeven worden. Ten eerste moeten we aan de Russische bevolking duidelijk maken dat zij niet onze vijanden zijn en ze zeker nog niet meer in de armen van Poetin drijven door bijvoorbeeld strengere visumvereisten."
"Ten tweede moet er ook beter gepraat worden met Moskou en duidelijk gemaakt worden dat we bereid zijn om te praten over zaken van wederzijds belang, bijvoorbeeld communicatielijnen om ongelukken te vermijden. Ik denk wel dat we dat alleen kunnen doen vanuit een positie van sterkte, want anders zal Moskou dat snel als een soort smeekbede zien. Daarvoor is het nu dus nog te vroeg."
